Τους τελευταίους μήνες πέρα από τη δημόσια συζήτηση που γίνεται για την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ), ένα φαινόμενο που αποκτά μεγάλο βάρος στη γεωπολιτική σφαίρα και όχι μόνον, είναι αυτό της παρουσίας των πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης στην πολιτική και οικονομική ζωή. Γίνεται έτσι όλο και πιο ξεκάθαρο ότι ο κυβερνοχώρος αποτελεί τη σκληρή πραγματικότητα της μάχης για επιρροή τόσο σε γεωπολιτικό επίπεδο όσο και στον ευρύ εμπορικό χώρο.
Στοιχεία που έγιναν γνωστά από έρευνες και μελέτες διεθνών οργανισμών, μας πληροφορούν ότι από το 2023 περισσότεροι από 5,2 δισεκατομμύρια άνθρωποι, είναι παρόντες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αντιπροσωπεύοντας το 64,5% του παγκόσμιου πληθυσμού. Είναι κατάδηλο έτσι ότι με τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, βρισκόμαστε μπροστά σε συνθήκες επικοινωνίας, στις οποίες ισχυρά εργαλεία «ήπιας ισχύος» εκκολάπτονται με ταχύτητα. Αναμφισβήτητα δε, η επιρροή αυτών των εργαλείων, εγείρει ερωτήματα σχετικά με τον αντίκτυπο τους στη γεωστρατηγική σκηνή.
Στο σημερινό τοπίο, οι ψηφιακές πλατφόρμες έχουν γίνει κάτι περισσότερο από απλοί χώροι κοινωνικοποίησης. Αποτελούν πλέον βασικούς παράγοντες στα παγκόσμια γεωπολιτικά, πεδία επιρροής. . Για τις εταιρείες που επιδιώκουν να εδραιωθούν όχι μόνο στην αγορά αλλά και στη συλλογική συνείδηση, η αγνόηση αυτής της πραγματικότητας μπορεί να είναι επιζήμια.
Το ίδιο βέβαια ισχύει και για τις χώρες, οι οποίες ως εκ της ιστορίας τους δια μέσω του χρόνου, έχουν συμβάλλει στην ανθρώπινη εξέλιξη.
Καθ’ όλη τη διάρκεια του 20ου αιώνα, τα μέσα επικοινωνίας σταδιακά μετατράπηκαν σε εργαλεία που χρησιμοποιούνται για την επιρροή ή την αποσταθεροποίηση αποφάσεων ανάλογα με τα συμφέροντα που υπερασπίζονται. Στην εποχή της διαδικτυακής επικοινωνίας, η γεωπολιτική των μέσων κοινωνικής δικτύωσης συμβάλλει σε μια μετατόπιση της ισορροπίας δυνάμεων μεταξύ των κρατών. Η χρήση τους γίνεται ολοένα και πιο εμφανής στη μάχη για επιρροή, στις αντιπαλότητες και στις αντιπαραθέσεις μέσα σε έναν νέο χώρο που ονομάζεται κυβερνοχώρος.
Οι κυβερνοεπιθέσεις, η κυβερνοάμυνα και η κυβερνοκατασκοπεία αποτελούν νέους τομείς δραστηριότητας, με αυξανόμενη εμβέλεια.
Η έννοια κυβερνοχώρος που επινόησε ο William Gibson στο μυθιστόρημα του Neuromancer (1984) κέρδισε έδαφος με την ερμηνεία του Olivier Kempf (2012), για τον οποίο ο κυβερνοχώρος περιλαμβάνει το διαδίκτυο, τη διασύνδεση και τις πληροφορίες, σχηματίζοντας έτσι έναν χώρο με φυσικές και γνωστικές διαστάσεις.
Για να περάσουμε από τα μυθιστορήματα και τους κινηματογράφους στην σκληρή πραγματικότητα των διεθνών ειδήσεων, πρέπει να περιμένουμε μέχρι τη δεκαετία του 2010 με την επανάσταση των τεχνολογιών που ξεπερνούν τις προσδοκίες, φτάνοντας στο σημείο πραγματικών απειλών κατά, ιδίως, της ευημερίας, της ασφάλειας και της σταθερότητας των κρατών.
Όπως επισημαίνει ο σύμβουλος Διαχείρισης Επιχειρηματικών Διαδικασιών (BPM) και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Ahmed Laftimi, «η μετατόπιση της επικοινωνίας στον κυβερνοχώρο, αποτελεί ήδη μια νέα πηγή κρατικής εξουσίας, που συμπληρώνει τον έλεγχο της ψηφιακής τεχνολογίας και άλλων τύπων χώρου.
Η εξέλιξη των τεχνολογιών που ενισχύουν την κρατική εξουσία έχει οδηγήσει, εκτός από την κυριαρχία στον φυσικό χώρο, σε μια νέα μορφή κυριαρχίας που επικεντρώνεται στον τομέα της πληροφορίας για στρατιωτικούς σκοπούς, ένα φαινόμενο που ξεκίνησε κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου.
Έτσι, ο ψηφιακός χώρος έχει γίνει όχι μόνο πηγή οικονομικού πλούτου, αλλά και χώρος αντιπαλότητας και άσκησης εξουσίας, όπως αποδεικνύεται από τον ανταγωνισμό στην ανάπτυξη του 5G το 2020. Κατακτώντας αυτόν τον νέο χώρο, τα κράτη έχουν στρατιωτική φήμη (για την εθνική ασφάλεια) και μπορούν επίσης να διατηρήσουν μια στρατηγική θέση για να εδραιώσουν την Παγκόσμια Κυριαρχία στην Πληροφορία με στόχο την υπεράσπιση των εθνικών συμφερόντων.
Μετά το σιτάρι και το πετρέλαιο, τα δεδομένα καθίστανται ένας ουσιαστικός γεωστρατηγικός πόρος για κάθε είδους λήψη αποφάσεων και επακόλουθες ενέργειες. Μια γρήγορη ματιά στις κατατάξεις των μεγαλύτερων εταιρειών του κόσμου στο χρηματιστήριο αφήνει ελάχιστα περιθώρια αμφιβολίας.
Οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης έχουν γίνει εργαλεία για τις στρατηγικές επιρροής και προβολής των κρατών σε όλα τα επίπεδα – πολιτιστικό, πρακτικό, θρησκευτικό, γαστρονομικό και αθλητικό – κάτι που σχετίζεται με την έννοια του Nation Branding. Αυτός ο όρος είναι συνώνυμος με την προβολή και τη διαχείριση της φήμης ενός κράτους όσον αφορά την ασφάλεια και την πολιτική σταθερότητα, αλλά και με την προβολή της ανάπτυξης και της αξιοπιστίας των εθνικών οικονομικών τομέων στη διεθνή σκηνή.
Ωστόσο, η παρουσία κρατικών φορέων στα μέσα κοινωνίας δικτύωσης έχει καταστεί γεωστρατηγικό ζήτημα στη μάχη δικτύωσης χρησιμεύουν ως εργαλείο συνεργασίας κράτους-πολίτη για την εφαρμογή μιας στρατηγικής επιρροής.
Έτσι, αυτός ο νέος τρόπος άσκησης επιρροής οδηγεί στην ανάπτυξη νέων μέσων, ιδίως με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τα οποία προσφέρουν τρεις κύριους δρόμους εφαρμογής:
– διάδοση πληροφοριών υψηλής ταχύτητας
– εξατομίκευση περιεχομένου από κάθε χρήστη
– ανάλογα με τα συμφέροντα που υπερασπίζονται
Στο βιβλίο του του 2011, «Το Μέλλον της Ισχύος», ο Joseph Nye υποστηρίζει ότι η στρατηγική επιρροής βασίζεται ουσιαστικά στην «έξυπνη ισχύ», μια ισορροπία μεταξύ της «σκληρής ισχύος», που ασκείται μέσω στρατιωτικών επιδείξεων, και της «ήπιας ισχύος», που ασκείται μέσω της επιρροής της εξωτερικής πολιτικής μιας χώρας. Υποστηρίζει περαιτέρω ότι αναδύονται νέες τεχνολογίες πληροφοριών και επικοινωνιών με τους δικούς τους κανόνες που διέπουν τη διαχείριση των διεθνών υποθέσεων, μέσω της μεταφοράς επιρροής στα χέρια των πολιτών και των μη κρατικών φορέων.
Τώρα, όσοι δραστηριοποιούνται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι σημαντικοί παράγοντες σε αυτόν τον νέο χώρο. Επομένως, είναι ζωτικής σημασίας τα κράτη να είναι εξοπλισμένα με τα εργαλεία και τους πόρους για επικοινωνία σε όλα τα επίπεδα – εσωτερικό, τοπικό και διεθνές – ώστε να παρέχουν περιεχόμενο που χρησιμεύει ως πηγή πληροφοριών για τους παράγοντες με επιρροή και τους επιτρέπει να διαμορφώνουν τα δικά τους μηνύματα για το συγκεκριμένο κοινό- στόχο τους. Τα κράτη είναι υποχρεωμένα να λάβουν υπόψη αυτή τη νέα διάσταση για να αποφύγουν να ξεπεραστούν από την αμεσότητα και την ταχύτητα της διάδοσης των πληροφοριών.
Η εμφάνιση της έννοιας της «δημοκρατίας 2.0», η οποία δίνει φωνή σε όσους παραδοσιακά δεν είχαν, αποτελεί ένα συγκεκριμένο παράδειγμα. Για δράσεις «ήπιας ισχύος», τα κράτη χρειάζονται την υποστήριξη των χρηστών του διαδικτύου και των influencers στα κοινωνικά δίκτυα. Όσο για τις επιχειρήσεις, η προβολή και προστασία της επωνυμίας τους είναι πλέον σημαντικό άυλο κεφάλαιο τους.
