Για περισσότερο από μια δεκαετία, ο 63χρονος πρόεδρος της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο καλλιεργούσε την εικόνα του αλώβητου ηγέτη που αντιστέκεται στις Ηνωμένες Πολιτείες και επιβιώνει από κάθε εσωτερική και εξωτερική απειλή. Όμως, μέσα σε λίγες ώρες, μια επιχείρηση-αστραπή ανέτρεψε τα δεδομένα και τον μετέτρεψε από σύμβολο αντοχής του καθεστώτος σε αιχμάλωτο της αμερικανικής δικαιοσύνης.
Νικολάς Μαδούρο: Από τις φιέστες στην αιχμαλωσία
Μόλις λίγες ημέρες πριν, ο Nicolás Maduro εμφανιζόταν σε δημόσιες εκδηλώσεις, χόρευε σε συγκεντρώσεις, άναβε χριστουγεννιάτικα δέντρα και παρουσίαζε ακόμη και ένα βίντεο με τεχνητή νοημοσύνη, στο οποίο περπατούσε στη ζούγκλα δίπλα σε μια μορφή που θύμιζε τον Ιησού. Η εικόνα αυτοπεποίθησης κατέρρευσε τα ξημερώματα του Σαββάτου, όταν αμερικανικές ειδικές δυνάμεις πραγματοποίησαν αιφνιδιαστική επιχείρηση στο Καράκας και μετέφεραν τον ίδιο και τη σύζυγό του εκτός χώρας, αναφέρουν σε ρεπορτάζ τους οι Financial Times.
Ένας ηγέτης που άντεχε τα πάντα
Δεν ήταν η πρώτη φορά που ο Μαδούρο αντιμετώπιζε απόπειρα απομάκρυνσής του με αμερικανική στήριξη.
Το 2019 επέζησε της προσπάθειας του Χουάν Γκουαϊδό να κινητοποιήσει τον στρατό, ενώ είχε προηγηθεί επίθεση με drone το 2018 και μια αποτυχημένη μισθοφορική εισβολή το 2020. Ωστόσο, μια τόσο γρήγορη και άμεση απομάκρυνση ενός εν ενεργεία προέδρου αποτελεί ιστορικό προηγούμενο για τη Λατινική Αμερική.
Συνταγματικό κενό και πολιτική αβεβαιότητα
Τυπικά, το σύνταγμα της Βενεζουέλας προβλέπει τη μεταβίβαση της εξουσίας στην αντιπρόεδρο Ντέλσι Ροντρίγκες.
Όμως οι ΗΠΑ δεν αναγνωρίζουν τον Μαδούρο ως νόμιμο πρόεδρο μετά τις εκλογές του 2024, τις οποίες η αντιπολίτευση καταγγέλλει ως νοθευμένες.
Για την αντιπολίτευση, ο πραγματικός εκλεγμένος πρόεδρος είναι ο εξόριστος Εντμούντο Γκονσάλες.
Από οδηγός λεωφορείου σε διάδοχο του Τσάβες
Γεννημένος σε εργατική οικογένεια στο Καράκας, ο Μαδούρο δεν τελείωσε το λύκειο. Μετά από εκπαίδευση στην Κούβα, εργάστηκε ως οδηγός λεωφορείου και συνδικαλιστής, πριν αναδειχθεί πολιτικά χάρη στον Ούγκο Τσάβες.
Υπηρέτησε ως πρόεδρος της Βουλής και υπουργός Εξωτερικών, εκτελώντας πιστά κάθε γεωπολιτική εντολή του μέντορά του. Το 2013, ο Τσάβες τον όρισε διάδοχο λίγο πριν τον θάνατό του, αναφέρουν οι Financial Times.
Οικονομική κατάρρευση και διαφθορά
Παρά τα τεράστια αποθέματα πετρελαίου, η Βενεζουέλα γνώρισε υπό τον Μαδούρο μία από τις μεγαλύτερες οικονομικές καταρρεύσεις παγκοσμίως: το ΑΕΠ μειώθηκε σχεδόν κατά 80% από το 2013.
Η διαφθορά άνθισε, εκατομμύρια πολίτες εγκατέλειψαν τη χώρα και το καθεστώς κατηγορήθηκε ότι διατηρεί την εξουσία μέσω πελατειακών δικτύων και ελέγχου των θεσμών.
Το κατηγορητήριο της Νέας Υόρκης
Στο ομοσπονδιακό δικαστήριο του Μανχάταν, ο Νικολάς Μαδούρο αντιμετωπίζει κατηγορίες για ναρκοτρομοκρατία, συνωμοσία για διακίνηση κοκαΐνης και συνεργασία με τρομοκρατική οργάνωση. Το κατηγορητήριο, που αποσφραγίστηκε το 2020, περιγράφει έναν κρατικό μηχανισμό ο οποίος, σύμφωνα με τους εισαγγελείς, χρησιμοποίησε τη διακίνηση ναρκωτικών ως «όπλο» κατά των Ηνωμένων Πολιτειών, διοχετεύοντας τόνους κοκαΐνης μέσω της Βενεζουέλας προς την Αμερική και την Ευρώπη, αναφέρει η Wall Street Journal.
Το «Καρτέλ των Ήλιων»
Κεντρικό στοιχείο της υπόθεσης είναι το αποκαλούμενο «Καρτέλ των Ήλιων», ένα χαλαρό δίκτυο ανώτατων στρατιωτικών και κρατικών αξιωματούχων. Η ονομασία προέρχεται από τα χρυσά εμβλήματα με ήλιους που φέρουν οι στρατηγοί στις στολές τους. Σύμφωνα με τους Αμερικανούς εισαγγελείς, ο Μαδούρο βρισκόταν στην κορυφή αυτής της δομής, παρέχοντας πολιτική κάλυψη σε στρατιωτικούς που διευκόλυναν τη μεταφορά ναρκωτικών με αντάλλαγμα εκατομμύρια δολάρια σε μίζες.
Η σύνδεση με τους αντάρτες των FARC
Το κατηγορητήριο υποστηρίζει ότι το δίκτυο αυτό συνεργάστηκε στενά με τους Κολομβιανούς αντάρτες των FARC, οι οποίοι χρηματοδοτούσαν τον ένοπλο αγώνα τους μέσω του εμπορίου κοκαΐνης. Οι εισαγγελείς αναφέρουν ότι τόσο ο Μαδούρο όσο και ο προκάτοχός του Ούγκο Τσάβες παρείχαν όπλα και ασφαλή διέλευση στους αντάρτες, σε μια περίοδο που οι FARC θεωρούνταν επίσημα τρομοκρατική οργάνωση από τις ΗΠΑ.
Μάρτυρες εκ των έσω
Καθοριστικό ρόλο στη δίκη ενδέχεται να διαδραματίσουν πρώην κορυφαίοι αξιωματούχοι του καθεστώτος. Ο Ούγο «El Pollo» Καρβαχάλ, πρώην επικεφαλής στρατιωτικών πληροφοριών, και ο στρατηγός Κλίβερ Αλκαλά έχουν ήδη δηλώσει ένοχοι σε αμερικανικά δικαστήρια για διακίνηση ναρκωτικών και συνεργασία με τις FARC. Οι δύο άνδρες, που εκτίουν ποινές φυλάκισης στις ΗΠΑ, θεωρούνται πιθανοί μάρτυρες κατηγορίας εναντίον του Μαδούρο.
Η υπεράσπιση και οι αμφιβολίες
Ο ίδιος ο Maduro απορρίπτει τις κατηγορίες ως πολιτικά υποκινούμενες, υποστηρίζοντας ότι πρόκειται για «κατασκευασμένο αφήγημα» με στόχο την ανατροπή της κυβέρνησής του. Ορισμένοι αναλυτές επισημαίνουν ότι η μεγαλύτερη πρόκληση για την εισαγγελία θα είναι να αποδείξει νομικά την ύπαρξη του Καρτέλ των Ήλιων ως οργανωμένης εγκληματικής δομής και την άμεση διοικητική εμπλοκή του ίδιου του προέδρου.
Γιατί δεν παρέδωσε ποτέ την εξουσία
Οι κατηγορίες αυτές εξηγούν σε μεγάλο βαθμό γιατί ο Μαδούρο και ο στενός του κύκλος έδειχναν αποφασισμένοι να παραμείνουν στην εξουσία με κάθε κόστος. Η απώλεια της προεδρίας δεν θα σήμαινε απλώς πολιτική ήττα, αλλά έκθεση σε διεθνή εντάλματα, βαριές ποινές φυλάκισης και πιθανή ισόβια κάθειρξη σε αμερικανική φυλακή, εξηγούν οι Financial Times.
Ένα τέλος τύπου Νοριέγκα;
Η υπόθεση θυμίζει έντονα τον Παναμά του Μανουέλ Νοριέγκα, ο οποίος συνελήφθη από τις ΗΠΑ το 1989 και καταδικάστηκε για διακίνηση ναρκωτικών. Αν ο Μαδούρο καταδικαστεί, η πτώση του θα σηματοδοτήσει όχι μόνο το τέλος μιας πολιτικής εποχής στη Βενεζουέλα, αλλά και ένα ισχυρό μήνυμα για τα όρια της εξουσίας απέναντι στη διεθνή δικαιοσύνη.
