Η υπουργός Εργασίας Νίκη Κεραμέως με στόμφο ανακοίνωσε ότι «θα έχουμε περισσότερες συλλογικές συμβάσεις εργασίας και αυξήσεις μισθών στις αρχές του 2026», ενώ οι κυβερνητικοί πανηγυρισμοί ακόμα δεν έχουν καταλαγιάσει για την περιβόητη «Κοινωνική Συμφωνία» και την «επαναφορά των Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας» (ΣΣΕ). Η ανακοίνωση υπογραφής της σχετικής υπουργικής απόφασης δύο περίπου εβδομάδες πριν εκπνεύσει το 2025 έδειξε ότι από τα «παχιά λόγια» μέχρι την όποια αλλαγή της κατάστασης με τις συμβάσεις στην Ελλάδα, απέχουμε τουλάχιστον… άλλα πέντε χρόνια και βλέπουμε!
Ο «οδικός χάρτης» που έδωσε στη δημοσιότητα το υπουργείο Εργασίας κάνει λόγο για «πενταετές σχέδιο δράσης», με το σχετικό χρονοδιάγραμμα να αποδεικνύεται ιδιαίτερα… χρονοβόρο και την αλλαγή της σημερινής κατάστασης να απομακρύνεται πολλά έτη μπροστά κι αυτό με τη συναίνεση της ΓΣΕΕ με του προέδρου της Γ. Παναγόπολου.
Τι προβλέπει όμως ο αυτός «οδικός χάρτης» για την επαναφορά των ΣΣΕ; Γίνεται αναφορά για «χρονοδιάγραμμα εφαρμογής από 2026 έως 2030» και με απώτερους στόχους τη «θωράκιση εργαζόμενων και επιχειρήσεων» αλλά και την «ισχυροποίηση της οικονομίας της χώρας». Στους άξονες που περιγράφονται, εντός του πρώτου τριμήνου του 2026 γίνεται λόγος για κάποιο πλαίσιο που «θα αποσκοπεί α) στη διευκόλυνση επέκτασης των ΣΣΕ, ώστε περισσότεροι εργαζόμενοι να προστατεύονται από αυτές, β) στην πλήρη προστασία των εργαζομένων μετά τη λήξη των ΣΣΕ, γ) στην επιτάχυνση των διαδικασιών (…) για την επίλυση διαφορών μέσω του ΟΜΕΔ». Ουσιαστικά δεν υπάρχει κάποια συγκεκριμένη αναφορά αλλά γενικόλογες υποσχέσεις και ευχολόγια περί «διευκόλυνσης», «επιτάχυνσης» και άλλες ασαφείς διατυπώσεις.
Ο δεύτερος άξονας φτάνει μέχρι το δεύτερο τρίμηνο 2027, όπου τότε θα συγκροτηθεί «Ομάδα Εργασίας για την ενίσχυση των συλλογικών διαπραγματεύσεων», ενώ στο ίδιο διάστημα προβλέπεται «ψηφιοποίηση, συλλογή και διαθεσιμότητα δεδομένων», μεταξύ άλλων και σχετικών με την «εξέλιξη του ποσοστού κάλυψης από ΣΣΕ». Έως το τέταρτο τρίμηνο του 2030 (!) προβλέπεται να γίνονται μελέτες, έρευνες και άλλες δράσεις για θέματα συλλογικών διαπραγματεύσεων, ενώ από το 2028 έως το 2030 θα «παρακολουθηθεί η εφαρμογή του Σχεδίου Δράσης για την προώθηση των συλλογικών διαπραγματεύσεων»! Εν ολίγοις, πέντε χρόνια θα περάσουν με… έρευνες και μελέτες για τους μετρημένους στα… δάκτυλα κλάδους που έχουν ΣΣΕ και τις λίγες χιλιάδες εργαζομένων που καλύπτονται από αυτές λαμβάνοντας κατά γενική ομολογία χαμηλούς μισθούς.
Αποκαλυπτική της υφιστάμενης κατάστασης με τις συλλογικές συμβάσεις στην Ελλάδα είναι η τελευταία έκθεση του ΙΝΕ ΓΣΕΕ για την ελληνική οικονομία (2024). Το προηγούμενο έτος υπογράφηκαν και κυρώθηκαν από το υπουργείο Εργασίας μόλις 18 ΣΣΕ κλαδικού ή ομοιοεπαγγελματικού, εθνικού ή τοπικού χαρακτήρα, εκ των οποίων οι εννέα είναι εθνικές κλαδικές και ομοιοεπαγγελματικές και οι άλλες εννέα τοπικές κλαδικές και ομοιοεπαγγελματικές. Για το 2024 έχουν υπογραφεί επίσης 238 επιχειρησιακές συλλογικές συμβάσεις, εκ των οποίων το 66% δεν προβλέπει καμιά μισθολογική αύξηση, δηλαδή οι δύο στις τρεις, ενώ στο σύνολό τους καλύπτουν μόλις 168.000 εργαζόμενους.
Σε κλαδικό και ομοιοεπαγγελματικό επίπεδο, κατά τη διάρκεια του 2024, ήταν επίσης σε ισχύ συνολικά 43 ΣΣΕ, δηλαδή, εκτός από όσες υπογράφηκαν το 2024, ίσχυαν ήδη άλλες 25 ΣΣΕ παρελθόντων ετών, που είχαν συναφθεί το 2022 και το 2023 και εξακολουθούν να ισχύουν. Εάν συνυπολογιστούν και οι τέσσερις ΣΣΕ των ναυτικών, οι ΣΣΕ ανέρχονται σε 47 καλύπτοντας δυνητικά περίπου 711.500 εργαζομένους, δηλαδή περίπου το 28% του συνόλου των μισθωτών εργαζομένων, όπως εκτιμά το ΙΝΕ ΓΣΕΕ.
Αυτή είναι η κατάσταση με τις συλλογικές συμβάσεις στην Ελλάδα και αντανακλά βασικά το επίπεδο των διεκδικήσεων του ελληνικού συνδικαλιστικού κινήματος, το επίπεδο οργάνωσής του και διείσδυσής του στον δύσκολο ιδιωτικό τομέα (μην ξεχνάμε ότι η μεγαλύτερη συνδικαλιστική εκπροσώπηση της ΓΣΕΕ εστιάζεται κυρίως στις πρώην ΔΕΚΟ και τράπεζες, και πολύ λιγότερο στις βιομηχανίες ή το εμπόριο), τη δυναμική των αγώνων που (δεν) γίνονται κ.α. Αυτό που πρέπει να συνειδητοποιήσουν οι εργαζόμενοι είναι ότι πρέπει να διεκδικήσουν αυξήσεις και συλλογικές συμβάσεις οι ίδιοι με τους συνδικαλιστικούς φορείς τους. Το όποιο πλαίσιο του υπουργείου, όσο και πιο ευνοϊκό να γίνει (πράγμα υπό συζήτηση), από μόνο του δεν θα αλλάξει το τοπίο στους μισθούς και τις ΣΣΕ…
