Οι μάσκες έπεσαν. Η αμερικανική επιδρομή στη Βενεζουέλα και η σύλληψη του ηγέτη της χώρας παραβιάζοντας κατάφωρα το διεθνές δίκαιο αποκάλυψε ότι το αφήγημα του Λευκού Οίκου πως η πίεση που ασκούσε όλους τους προηγούμενους μήνες αφορούσε την πάταξη του ναρκεμπορίου δεν ήταν παρά το πρόσχημα για να αποκτήσουν οι ΗΠΑ και οι πετρελαϊκοί κολοσσοί τους πρόσβαση σε ένα από τα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο.
Η κίνηση της κυβέρνησης Τραμπ να ανατρέψει τον Νικολάς Μαδούρο ανοίγει τον δρόμο για τις αμερικανικές πετρελαϊκές να ανακτήσουν τη θέση τους στη νοτιοαμερικανική χώρα, δήλωσε χωρίς περιστροφές ο Ντόναλντ Τραμπ μετά τη σύλληψη του προέδρου της Βενεζουέλας.
«Θα καλέσουμε τις μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες των Ηνωμένων Πολιτειών, τις μεγαλύτερες στον κόσμο, να επενδύσουν δισεκατομμύρια δολάρια, να επισκευάσουν τις κατεστραμμένες υποδομές, τις πετρελαϊκές υποδομές, και να αρχίσουν να αποφέρουν κέρδη στη χώρα», είπε.
Επίσης, διακήρυξε: «Θα εξάγουμε έναν τεράστιο πλούτο από το έδαφος». Πρόσθεσε ότι οι ΗΠΑ θα κρατήσουν μέρος των εσόδων «ως αποζημίωση για τις ζημίες που μας προκάλεσε η χώρα αυτή».
Η αιτιολόγηση της εισβολής κατέδειξε πώς ο πρόεδρος θεωρεί από καιρό το πετρέλαιο ως λάφυρο πολέμου και ως σκληρό εργαλείο για την προβολή της αμερικανικής δύναμης. Εδώ και χρόνια, ο Τραμπ υποστηρίζει ότι οι ΗΠΑ θα έπρεπε να είχαν διεκδικήσει το πετρέλαιο άλλων χωρών στο πλαίσιο των εισβολών στη Συρία, τη Λιβύη και το Ιράκ, είτε για να καλύψουν τα στρατιωτικά έξοδα είτε για να αντισταθμίσουν την επιρροή των αντιπάλων τους.
«Παλιά, τα λάφυρα ανήκαν στον νικητή», δήλωσε ο Τραμπ σε ένα προεδρικό φόρουμ το 2016. «Τώρα, δεν υπήρχε νικητής εκεί [στο Ιράκ], πιστέψτε με. Δεν υπήρχε νικητής. Αλλά πάντα έλεγα: Πάρτε το πετρέλαιο».
Τι καθιστά πιο κερδοφόρο το πετρέλαιο της Βενεζουέλας
Η Βενεζουέλα παρήγαγε περίπου 900.000 βαρέλια πετρελαίου την ημέρα το 2025 με τη Chevron να αντλεί περίπου το ένα τρίτο αυτής της ποσότητας.
Το είδος του αργού πετρελαίου που παράγει η Βενεζουέλα είναι πιο παχύ από το μεγαλύτερο μέρος του πετρελαίου που καταναλώνεται στην παγκόσμια αγορά, και τα σιυλιστήρια από την ακτή του Κόλπου των ΗΠΑ έως την Κίνα και την Ινδία μπορούν να αποκομίσουν περισσότερα κέρδη από αυτό σε σύγκριση με άλλες ποιότητες αργού πετρελαίου, γεγονός που το καθιστά ιδιαίτερα ελκυστικό για τους παραγωγούς καυσίμων.
Στις ΗΠΑ, η έκρηξη της παραγωγής σχιστολιθικού πετρελαίου οδήγησε σε επίπεδα ρεκόρ την παραγωγή πετρελαίου, αλλά το είδος του πετρελαίου που εξάγουν οι αμερικανοί παραγωγοί δεν είναι τόσο καλό όσο το βαρύ αργό πετρέλαιο που παράγεται στη Βενεζουέλα, τον Καναδά και το Μεξικό. Η κυβέρνηση της Βενεζουέλας δηλώνει ότι τα αποδεδειγμένα αποθέματα πετρελαίου της ξεπερνούν τα 300 δισεκατομμύρια βαρέλια, τα οποία, αν είναι αλήθεια, την καθιστούν τη μεγαλύτερη πετρελαιοπαραγωγό χώρα στον κόσμο.
Σύμφωνα με την Kpler, η παραγωγή θα μπορούσε να αυξηθεί κατά περίπου 150.000 βαρέλια την ημέρα μέσα σε λίγους μήνες εάν αρθούν οι κυρώσεις, αλλά η επιστροφή στα 2 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα ή υψηλότερα θα απαιτούσε «μαζικές μεταρρυθμίσεις» και μεγάλες επενδύσεις από διεθνείς πετρελαϊκές εταιρείες, σύμφωνα με τον Matt Smith, επικεφαλής αναλυτή πετρελαίου για την Αμερική στην Kpler.
Με βάση τα στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, στο υπέδαφος της Βενεζουέλας υπήρχαν το 2024 περίπου 303 δισεκατομμύρια βαρέλια, δηλαδή περίπου το 19,4% των παγκόσμιων αποθεμάτων.
Με λίγο λιγότερα από ένα εκατομμύριο βαρέλια την ημέρα, σύμφωνα με τον ΟΠΕΚ, η Βενεζουέλα απέχει πολύ από το να συγκαταλέγεται μεταξύ των μεγαλύτερων παραγωγών πετρελαίου. Χρόνια κακοδιαχείρισης και διαφθοράς μείωσαν αυτό τον αριθμό έπειτα από μια κορύφωση σε πάνω από τα τρία εκατομμύρια στις αρχές της δεκαετίας του 2000.
Η πρόκληση της επιστροφής στη Βενεζουέλα
Ωστόσο, το να προσελκύσει ξένες εταιρείες να επιστρέψουν στη Βενεζουέλα θα είναι μια τεράστια πρόκληση, γράφουν οι FT. Η Chevron είναι η μόνη μεγάλη αμερικανική πετρελαϊκή εταιρεία που δραστηριοποιείται στη χώρα και ο μεγαλύτερος ξένος επενδυτής της. Οι άλλοι κολοσσοί του πετρελαίου θα χρειαστεί να εξετάσουν εάν για την ώρα το έδαφος είναι πρόσφορο για να «εισβάλλουν» στα πετρέλαια της χώρας.
Η κλίμακα της αναβίωσης της πετρελαϊκής βιομηχανίας της Βενεζουέλας είναι τεράστια. Για να επιτευχθεί αυτό, οι εταιρείες θα πρέπει να επισκευάσουν την εγκαταλελειμμένη πετρελαϊκή υποδομή της χώρας, η οποία παραβλέπεται από δεκαετίες κακοδιαχείρισης, διαφθοράς και έλλειψης επενδύσεων. Εκατομμύρια εγκατέλειψαν τη χώρα, συμπεριλαμβανομένου του εξειδικευμένου προσωπικού πετρελαίου που τώρα στελεχώνει διυλιστήρια πετρελαίου, εταιρείες γεώτρησης και γραφεία συναλλαγών στις ΗΠΑ, στη Μέση Ανατολή και στην Ευρώπη.
Δεν είναι σαφές πόσο πρόθυμοι είναι πετρελαϊκοί κολοσσοί όπως η Exxon Mobil Corp., η Chevron, η ConocoPhillips και άλλοι να διοχετεύσουν σημαντικά χρηματικά ποσά σε μια χώρα που διοικείται από μια προσωρινή κυβέρνηση που υποστηρίζεται από τις ΗΠΑ, χωρίς καθιερωμένους νομικούς και δημοσιονομικούς κανόνες.
Επίσης, η προσπάθεια του Τραμπ να βάλει περισσότερο αργό πετρέλαιο από Βενεζουέλας στην παγκόσμια αγορά δεν είναι καθόλου σίγουρο πως χρειάζεται αυτήν τη στιγμή. Οι τιμές του πετρελαίου στις ΗΠΑ παραμένουν κάτω από τα 60 δολάρια το βαρέλι, ένα επίπεδο που αποθαρρύνει τις επενδύσεις για τους περισσότερους αμερικανούς παραγωγούς και οι παγκόσμιες προμήθειες αναμένεται να συνεχίσουν να αυξάνονται φέτος.
Οπως σχολιάζει χαρακτηριστικά ο Ali Moshiri, πρώην επικεφαλής των δραστηριοτήτων της Chevron στη Λατινική Αμερική και στην Αφρική, «ένα στοιχείο που λειτουργεί εναντίον του [Τραμπ] είναι η τιμή του πετρελαίου. Στο περιβάλλον στο οποίο βρισκόμαστε, αν πρόκειται να επενδύσεις, θα επενδύσεις στο Permian [Basin στις ΗΠΑ] ή στη Βενεζουέλα; Αυτή θα είναι μια δύσκολη επιλογή».
Οι ΗΠΑ δεν έχουν διευκρινίσει τους μηχανισμούς με τους οποίους θα προσελκύσουν περισσότερες αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες στη Βενεζουέλα για να ενισχύσουν την παραγωγή. Σύμφωνα με τους FT, αναλυτές υποστηρίζουν ότι θα μπορούσε να διευκολυνθεί μια διαδικασία που θα επέτρεπε στις εταιρείες να υποβάλουν προσφορές για πετρελαϊκά και αεριοφόρα κοιτάσματα και αναρωτιούνται αν θα μπορούσαν και ευρωπαϊκές εταιρείες να υποβάλουν προσφορές για το δικαίωμα εισόδου στη χώρα.
Η Chevron, η οποία απασχολεί περίπου 3.000 εργαζόμενους στις δραστηριότητές της στη Βενεζουέλα, εξέδωσε ανακοίνωση το Σάββατο σύμφωνα με την οποία προς το παρόν επικεντρώνεται στην ασφάλεια των υπαλλήλων της και στην ακεραιότητα των περιουσιακών της στοιχείων στη χώρα.
Η ConocoPhillips δήλωσε, σύμφωνα με το Bloomberg, ότι παρακολουθεί τις εξελίξεις στη Βενεζουέλα και τις πιθανές επιπτώσεις τους στον παγκόσμιο ενεργειακό εφοδιασμό και τη σταθερότητα, προσθέτοντας ότι θα ήταν «πρόωρο να κάνουμε εικασίες για οποιεσδήποτε μελλοντικές επιχειρηματικές δραστηριότητες ή επενδύσεις».
«Θα πρέπει να δούμε πώς θα είναι η οικονομία», δήλωνε ο Διευθύνων Σύμβουλος της Exxon, Darren Woods, τον Νοέμβριο. «Οπότε δεν θα το έβαζα στη λίστα ούτε θα το αφαιρούσα από τη λίστα».
Τι χρειάζονται οι πετρελαϊκές
Άλλες μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες που ενδεχομένως ενδιαφέρονται να επανέλθουν στη Βενεζουέλα θα χρειαστούν σίγουρα χρόνο για να αξιολογήσουν την κατάσταση, επειδή η χώρα έχει ιστορικό κατάσχεσης πετρελαϊκών περιουσιακών στοιχείων, όπως συνέβη τη δεκαετία του 1970 και του 2000, σύμφωνα με αναλυτές.
Οι ConocoPhillips και Exxon Mobil αποχώρησαν από τη Βενεζουέλα το 2007, μετά την εθνικοποίηση των περιουσιακών τους στοιχείων από τον τότε πρόεδρο Ούγκο Τσάβες. Η Conoco μήνυσε στη συνέχεια τη βενεζουελάνικη κυβέρνηση για περισσότερα από 20 δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ η Exxon μήνυσε για 12 δισεκατομμύρια δολάρια. Οι εταιρείες αποζημιώθηκαν για ένα μέρος των απωλειών τους σε μακροχρόνιες διαιτητικές διαδικασίες.
Η ConocoPhillips έχει «σημαντικά κίνητρα για να επιστρέψει» και να εισπράξει τα περισσότερα από 10 δισεκατομμύρια δολάρια που της οφείλονται, δήλωσε στο Bloomberg ο Francisco Monaldi, διευθυντής ενεργειακής πολιτικής της Λατινικής Αμερικής στο Πανεπιστήμιο Rice στο Χιούστον. Αλλά «είναι εξαιρετικά απίθανο οι μεγάλες δυτικές πετρελαϊκές εταιρείες να συμμετάσχουν σε συνομιλίες μέχρι να υπάρξει πολιτική σταθερότητα που να διευκρινίζει τους βασικούς παράγοντες και το νομικό πλαίσιο».
Εξαίρεση αποτελεί η Chevron, η οποία επί του παρόντος αντλεί περίπου 140.000 βαρέλια την ημέρα από τη Βενεζουέλα και τα αποστέλλει σε διυλιστήρια στην ακτή του Κόλπου με ειδική άδεια από την κυβέρνηση των ΗΠΑ. Η εταιρεία με έδρα το Χιούστον διαπραγματεύτηκε μια σειρά συμφωνιών για να παραμείνει στη χώρα υπό τον Τσάβες και συνέχισε να λειτουργεί με άδεια των ΗΠΑ υπό τις κυβερνήσεις τόσο των Ρεπουμπλικανών όσο και των Δημοκρατικών.
«Οι πετρελαϊκές εταιρείες πάντα θέλουν πετρέλαιο, και η Βενεζουέλα έχει πολύ», δήλωσε ο José Ignacio Hernández, καθηγητής νομικής, σύμβουλος και εμπειρογνώμονας σε θέματα δημόσιου χρέους στην Aurora Macro Strategies. «Αλλά χρειάζονται πολιτική σταθερότητα, η οποία απαιτεί κάτι περισσότερο από την απλή απομάκρυνση του Μαδούρο. Η κατάσταση εξακολουθεί να είναι σε εξέλιξη».
Ο Orlando Ochoa, οικονομολόγος με έδρα το Καράκας και επισκέπτης ερευνητής στο Oxford Institute for Energy Studies, σχολίασε ότι η αναβίωση της πετρελαϊκής βιομηχανίας της Βενεζουέλας δεν είναι κάτι που γίνεται από τη μια μέρα στην άλλη. Προϋποθέτει, σύμφωνα με τον ίδιο, την κατάρτιση ενός ευρέος σχεδίου οικονομικής σταθεροποίησης για να προσελκύσει τη χρηματοδότηση που χρειάζεται επειγόντως η Βενεζουέλα από πολυμερείς δανειστές για την ανοικοδόμηση των υποδομών και των σκουριασμένων εγκαταστάσεων των πετρελαϊκών πεδίων. Χρειάζεται να αλλάξει η νομοθεσία της χώρας ώστε να επιτρέπουν στις ιδιωτικές εταιρείες ενέργειας να λειτουργούν χωρίς την υπερβολική παρέμβαση του κράτους, και η κυβέρνηση πρέπει να αναδιαρθρώσει το χρέος ύψους περίπου 160 δισεκατομμυρίων δολαρίων και να διευθετήσει εκκρεμείς υποθέσεις διαιτησίας με ξένες εταιρείες για να τις πείσει να επιστρέψουν.
«Αυτό που πρέπει να κάνει η Αμερική είναι να εφαρμόσει μια μορφή Σχεδίου Μάρσαλ», είπε ο Ochoa. «Πρόκειται για κάτι πολύ περισσότερο από την είσοδο στον τομέα του πετρελαίου και του φυσικού αερίου μόνο και μόνο για την εξόρυξη αργού πετρελαίου».
Ένας Αμερικανός διευθυντής πετρελαϊκής εταιρείαςπου έχει εργαστεί επί χρόνια στη Βενεζουέλα δήλωσε ότι η απομάκρυνση του Μαδούρο από την κυβέρνηση των ΗΠΑ ήταν το εύκολο μέρος. Μένει να φανεί εάν μια μεταβατική κυβέρνηση θα μπορεί να εγγυηθεί την ασφάλεια και τη σταθερότητα που απαιτούνται για να επιστρέψουν μαζικά οι ξένες πετρελαϊκές εταιρείες στη Βενεζουέλα, είπε.
Εταιρείες ευρωπαϊκών και κινεζικών συμφερόντων
Υπάρχει επίσης το ζήτημα των περιουσιακών στοιχείων άλλων χωρών στη Βενεζουέλα.
Η ισπανική Repsol, η ιταλική Eni και η γαλλική Maurel et Prom εξακολουθούν να είναι παρούσες στη Βενεζουέλα και συνεργάζονται σε επιχειρήσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου με την κρατική Petroleos de Venezuela.
«Οι κινεζικές εταιρείες επενδύουν σε μεγάλο βαθμό στις υποδομές της Βενεζουέλας (ενέργεια, τηλεπικοινωνίες), επομένως οι προσπάθειες αποκλεισμού κινεζικών επενδύσεων και φορέων εκμετάλλευσης από τη χώρα θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ακούσιες συνέπειες», δήλωσε στο LinkedIn ο Michal Meidan, διευθυντής του Προγράμματος Ενέργειας της Κίνας στο Ινστιτούτο Ενεργειακών Μελετών της Οξφόρδης.
