Ένα από τα πιο σύνθετα και αμφιλεγόμενα έργα της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας οδεύει προς μια κρίσιμη δοκιμασία το πρώτο εξάμηνο του 2026, όταν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αναμένεται να ψηφίσει για το ψηφιακό ευρώ.
Το σχέδιο ξεπέρασε ένα βασικό εμπόδιο στα τέλη Δεκεμβρίου, όταν το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υποστήριξε το σχέδιο της ΕΚΤ να λανσάρει ένα ηλεκτρονικό ισοδύναμο των μετρητών: ένα ψηφιακό νόμισμα που λειτουργεί σε καταστήματα, στο διαδίκτυο και σε συναλλαγές peer-to-peer.
Τα κράτη μέλη έχουν υποστηρίξει την πρόταση, η οποία θα έδινε στους ευρωπαίους κεντρικούς τραπεζίτες μεγαλύτερη εξουσία στις ηλεκτρονικές πληρωμές λιανικής, οι οποίες επί του παρόντος εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από αμερικανικές εταιρείες. Αλλά δεν είναι σαφές εάν το έργο θα κερδίσει την υποστήριξη της πλειοψηφίας των 720 ευρωβουλευτών. Ένας αξιωματούχος που παρακολουθούσε στενά τη συζήτηση δήλωσε ότι η ψηφοφορία «θα μπορούσε πραγματικά να φτάσει στο τέλος».
Σε μια προσπάθεια να κερδίσει τους σκεπτικιστές, η ΕΚΤ, η οποία ξεκίνησε την αξιολόγηση του ψηφιακού χρήματος της κεντρικής τράπεζας το 2020, ξεκίνησε μια εκστρατεία δημοσίων σχέσεων.
Ο Πιερό Τσιπολόνε, μέλος του εκτελεστικού συμβουλίου της ΕΚΤ που είναι υπεύθυνος για το έργο, υποστήριξε το ψηφιακό ευρώ σε 21 ομιλίες, έξι συνεντεύξεις και δύο αναρτήσεις ιστολογίου το 2025. Η πρόεδρος της ΕΚΤ, Κριστίν Λαγκάρντ, δεσμεύτηκε τον Δεκέμβριο να «πιέσει όσο πιο σκληρά και γρήγορα μπορούμε για να βγάλουμε [το ψηφιακό ευρώ]».
Η ΕΚΤ στοχεύει να εκδώσει το πρώτο ψηφιακό ευρώ το 2029, μετά από ένα πιλοτικό πρόγραμμα το 2027. Οι ισχύοντες κανόνες επιτρέπουν την κυκλοφορία μόνο φυσικών μετρητών, πράγμα που σημαίνει ότι οι νομοθέτες πρέπει πρώτα να συμφωνήσουν σε νέα νομοθεσία.
Το κύριο επιχείρημα της κεντρικής τράπεζας για το ψηφιακό ευρώ είναι η ελευθερία και η κυριαρχία. Σε μια ψηφιακή εποχή όπου οι πληρωμές χωρίς μετρητά γίνονται όλο και πιο διαδεδομένες, μεγάλα μέρη των πληρωμών με κάρτα και των ηλεκτρονικών πληρωμών στην Ευρώπη ελέγχονται από αμερικανικές εταιρείες όπως η Visa, η Mastercard και το PayPal.
Κεντροαριστερές ομάδες και φιλελεύθεροι στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υποστηρίζουν το σχέδιο, αλλά τους λείπουν περισσότερες από 40 ψήφοι για την απόλυτη πλειοψηφία. Η άκρα δεξιά αντιτίθεται κατηγορηματικά. Οι αποφασιστικές ψήφοι είναι πιθανό να προέλθουν από το κεντροδεξιό Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα και τους Ευρωπαίους Συντηρητικούς και Μεταρρυθμιστές, όπου οι απόψεις διίστανται.
«Η οικοδόμηση πλειοψηφίας θα αποδειχθεί δύσκολη», δήλωσε στους Financial Times ο Γερμανός ευρωβουλευτής του ΕΛΚ, Μάρκους Φέρμπερ, ο οποίος είναι σκεπτικός σχετικά με τα σχέδια της ΕΚΤ, προσθέτοντας ότι «οι θέσεις διαφέρουν σημαντικά».
Ο Φερνάντο Ναβαρέτε, ευρωβουλευτής του ΕΛΚ από την Ισπανία, ο οποίος τοποθετήθηκε από το κοινοβούλιο για να αξιολογήσει το ψηφιακό ευρώ, έχει υποστηρίξει μια μικρότερη έκδοση. Έχει προτείνει αρχικά να περιοριστεί σε χρήση εκτός σύνδεσης για πληρωμές μεταξύ ατόμων.
Ο Φέρμπερ υποστήριξε αυτή την άποψη, υποστηρίζοντας ότι οι πληρωμές εκτός σύνδεσης είναι οι μόνες όπου οι υπάρχουσες λύσεις του ιδιωτικού τομέα είχαν «γνήσια κενά» – όπως η διαθεσιμότητα ψηφιακών πληρωμών όταν δεν υπάρχει ρεύμα ή διαδίκτυο.
«Ένα ψηφιακό ευρώ έχει νόημα μόνο εάν προσφέρει σαφή και κατανοητή προστιθέμενη αξία για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις», δήλωσε ο Φέρμπερ, προσθέτοντας ότι «δεν πρέπει να γίνει ένα έργο πολιτικού κύρους».
Προειδοποίησε ότι «δεν είναι σε καμία περίπτωση δεδομένο ότι υπάρχει σαφής ζήτηση» για ένα σύστημα ηλεκτρονικών πληρωμών που υποστηρίζεται από την ΕΚΤ.
Ταυτόχρονα, οι μεγάλες τράπεζες της ηπείρου επενδύουν εκατομμύρια σε έναν ευρωπαϊκό αντίπαλο των αμερικανικών συστημάτων πληρωμών και φοβούνται ότι ένα ψηφιακό ευρώ θα μπορούσε να εκτροχιάσει τις νεοσύστατες λύσεις του ιδιωτικού τομέα. Οι τραπεζίτες προειδοποιούν ότι θα συνοδεύεται από τεράστιο κόστος, τεράστια πολυπλοκότητα και υψηλό κίνδυνο αποτυχίας.
«Η ΕΚΤ δεν έχει ιδέα τι σημαίνει να ξεκινήσει ένα σύστημα πληρωμών για περισσότερα από 350 εκατομμύρια άτομα», δήλωσε στους FT ο επικεφαλής λιανικής μιας μεγάλης ευρωπαϊκής τράπεζας υπό τον όρο ανωνυμίας.
Σε μια μελέτη που ανατέθηκε από ομάδες τραπεζικών λόμπι, η εταιρεία λογιστικής PwC, η οποία είναι μια από τις τέσσερις μεγάλες εταιρείες του κλάδου, το περασμένο καλοκαίρι εκτίμησε ότι το συνολικό κόστος του έργου για τις τράπεζες της Ευρωζώνης θα μπορούσε να φτάσει τα 18 δισεκατομμύρια ευρώ. Η ΕΚΤ υποστηρίζει ότι το ποσό πιθανότατα θα είναι πιο κοντά στα 6 δισεκατομμύρια ευρώ.
Οι ακροδεξιοί πολιτικοί αντιτίθενται στο έργο για διάφορους λόγους. Το γερμανικό κόμμα Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) προειδοποίησε ότι θα μπορούσε να οδηγήσει στη «σταδιακή μετατόπιση των μετρητών», η οποία, όπως λέει, είναι η μόνη μέθοδος πληρωμής που εγγυάται την ανωνυμία.
Επαρκείς διασφαλίσεις για το φυσικό νόμισμα
Ο Λούντελ Νιντερμάγιερ, Τσέχος ευρωβουλευτής και μέλος του ΕΛΚ, δήλωσε ότι το ψηφιακό ευρώ είναι «στρατηγικά, οικονομικά και πολιτικά σημαντικό» και ότι προτεραιότητά του είναι η εισαγωγή του «το συντομότερο δυνατό» μετά τις «απαραίτητες τεχνολογικές δοκιμές και τις πιθανές πιλοτικές φάσεις».
Ο Νιντερμάγιερ δήλωσε ικανοποιημένος που υπάρχουν «επαρκείς διασφαλίσεις για όσους ανησυχούν για τον ρόλο των κερμάτων και των χαρτονομισμάτων». Η υποστήριξη εντός του ΕΛΚ θα μπορούσε να «αποκλίνει σημαντικά» σε μια ψηφοφορία στην ολομέλεια, παραδέχτηκε, αλλά τόνισε ότι είναι πολύ νωρίς για να κάνουμε εικασίες για το συνολικό αποτέλεσμα.
Σε μια ανάρτηση στο Instagram, οι ακροδεξιοί Πατριώτες για την Ευρώπη στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ισχυρίστηκαν ότι η ΕΚΤ θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει το ψηφιακό ευρώ για να εμποδίσει τους πολίτες να αγοράζουν ορισμένα αγαθά ή υπηρεσίες, δηλώνοντας ότι θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο «λογοκρισίας». Η ομάδα πρόσθεσε: «Αν θέλετε να αγοράσετε κάτι που «αυτοί» πιστεύουν ότι δεν πρέπει, δεν θα σας το επιτρέψουν».
Η ΕΚΤ είναι ανένδοτη ότι δεν θα είναι σε θέση ούτε να παρακολουθεί ούτε να ελέγχει τις μεμονωμένες πληρωμές.
Η Λαγκάρντ δήλωσε τον Δεκέμβριο ότι η παγκόσμια κυριαρχία των αμερικανικών παρόχων πληρωμών έδωσε στον Πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ πλεονέκτημα. Επισήμανε τους δικαστές του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου στους οποίους επιβλήθηκαν κυρώσεις από τις ΗΠΑ.
«Οι άνθρωποι μπορούν να αποκλειστούν από την πρόσβαση σε οποιαδήποτε χρηματοδότηση λόγω μιας απόφασης που ελήφθη στην άλλη πλευρά της λίμνης», είπε. «Δεν είμαστε ουσιαστικά κυρίαρχοι στον δικό μας κήπο».
Πολλοί παρατηρητές, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων εντός της ΕΚΤ, φοβούνται ότι η ισχυρή υποστήριξη της κυβέρνησης των ΗΠΑ για τα stablecoins σε δολάρια θα μπορούσε να αυξήσει την εξάρτηση της Ευρώπης από την Αμερική, εάν τέτοια ψηφιακά tokens γίνουν πιο διαδεδομένα.
Η Positive Money Europe, μια ομάδα λόμπι υπέρ των καταναλωτών, ζητά μια «πραγματικά δημόσια μορφή ευρωπαϊκού χρήματος» σε έναν ψηφιακό κόσμο που κατά τα άλλα «κυριαρχείται από τα οικονομικά συμφέροντα των ΗΠΑ».
