Στη δυτική Φλάνδρα, ένα μικρό χωριό φιλοξενεί την πιο περιζήτητη μπύρα στον κόσμο: τη Westvleteren. Στην είσοδο της μονής του Αγίου Σίξτου, οι επισκέπτες βλέπουν φορτηγά να περιμένουν υπομονετικά. Πίσω από τις βαριές πόρτες, μοναχοί με ρόμπες χειρίζονται δεξαμενές και κιβώτια, σε μια διαδικασία που μοιάζει με συνδυασμό τελετής και στρατιωτικής ακρίβειας.
«Δεν πουλάμε απλώς μπύρα», εξηγεί ο Yves Panneels, υπεύθυνος επικοινωνίας για δύο βελγικές μονές Τραππιστών. «Προστατεύουμε μια παράδοση που έχει περάσει από γενιά σε γενιά».
Οι Τραππιστές δεν είναι απλώς ζυθοποιοί. Είναι φρουροί ενός πολιτισμού που η UNESCO αναγνώρισε ως άυλη πολιτιστική κληρονομιά. Και όμως, δύο μεγάλοι κίνδυνοι τους απειλούν: η γκρίζα αγορά που εκμεταλλεύεται τη φήμη τους και η ελλιπής ανανέωση των μοναχών.
Η τέχνη της περιορισμένης διαθεσιμότητας
Η διαδικασία για να αγοράσει κανείς Westvleteren είναι περίπλοκη, και η μονή την κρατά αυστηρά: ένας online λογαριασμός, παρακολούθηση του ηλεκτρονικού ημερολογίου, αναμονή σε «εικονική αίθουσα» και περιορισμός σε 24-μπουκάλια κιβώτια.
«Είναι σαν παιχνίδι στρατηγικής», λέει ένας επισκέπτης από τη Γαλλία, που μόλις κατάφερε να παραγγείλει. «Αν δεν ακολουθήσεις όλους τους κανόνες, χάνεις την ευκαιρία».
Η τιμή των 2,10 ευρώ ανά μπουκάλι είναι μικρή, αλλά σε αγορές όπως οι ΗΠΑ και η Βρετανία πωλείται σε δεκάδες φορές υψηλότερη τιμή. Για να αντιμετωπίσουν το φαινόμενο, οι μοναχοί ξεκίνησαν το 2019 το νέο online σύστημα και πρόσφατα επέκτειναν τις εξαγωγές σε επιλεγμένα καταστήματα στην Ολλανδία, πάντα με αυστηρή παρακολούθηση τιμών.
Μια ζωή αυτοσυντήρησης
Η φιλοσοφία τους είναι απλή αλλά απαιτητική: προσευχή, εργασία, αυτονομία. Στο Westmalle, η μονή όχι μόνο παράγει μπύρα αλλά και τυριά, ψωμί και εργάζεται σιδηρουργείο. Οι μοναχοί επιβλέπουν στρατηγικά, αλλά αφήνουν την καθημερινή δουλειά στους επαγγελματίες, διατηρώντας όμως ζωντανή την πνευματική τους παρουσία.
«Είναι μια μονή με μπύρα, όχι το αντίθετο», λέει ο Philippe Van Assche, γενικός διευθυντής στο Westmalle. «Θέλουμε η μπύρα να υπηρετεί τη μονή και την κοινότητα, όχι τους μετόχους».
Οικονομία με καρδιά
Σε αντίθεση με τις μεγάλες ζυθοποιίες, τα κέρδη επιστρέφουν στην κοινότητα και στη μονή. Στο Chimay, περίπου 170.000 εκατόλιτρα μπύρας παράγονται ετησίως και 250 εργαζόμενοι μοιράζονται τα οφέλη μιας κουλτούρας χωρίς μετόχους. «Δεν πρόκειται για απλή εργασία, είναι συμμετοχή σε έναν σκοπό», λέει ο Fabrice Bordon, εργαζόμενος στη μονή για 24 χρόνια.
Η μεγαλύτερη απειλή: η έλλειψη μοναχών
Και όμως, παρά τη φήμη και τη ζήτηση, το μέλλον των μονών Τραππιστών είναι αβέβαιο. Ο αριθμός των νέων μοναχών μειώνεται, και η απειλή να χαθεί η σφραγίδα Trappist, όπως συνέβη στην Achel, είναι υπαρκτή.
«Κάθε χρόνο η πρόκληση γίνεται πιο εμφανής», λέει ο Van Assche. Παρά ταύτα, υπάρχουν σημάδια ελπίδας: η μονή Chimay αύξησε τον αριθμό των μοναχών από 12 σε 14 και πρόσθεσε τρεις μαθητευόμενους. Η αποφασιστικότητα να διατηρηθεί η παράδοση παραμένει ισχυρή.
«Είμαστε εδώ για 200 χρόνια», λέει ο Van Assche. «Θέλουμε να κρατήσουμε ζωντανό αυτόν τον χώρο: μονή, μπυραρία, τυροκομείο, τόπο προσευχής και σιωπής».
