Η Chevron είναι η τελευταία αμερικανική πετρελαϊκή εταιρεία που συνέχισε να λειτουργεί στη Βενεζουέλα μετά την επικράτηση της Μπολιβαριανής Επανάστασης το 1999 υπό τον Ούγκο Τσάβες. Στις αρχές της πρώτης δεκαετίας του 21ου αιώνα η διακυβέρνηση Τσάβες έδιωξε τις άλλες αμερικανικές πετρελαϊκές που δραστηριοποιούνταν στην εκμετάλλευση των κοιτασμάτων της χώρας του και εθνικοποίησε τον εξοπλισμό και τα περιουσιακά τους στοιχεία. Η Chevron κατάφερε να εξαιρεθεί και να διατηρήσει συνεχή παρουσία στη Βενεζουέλα από τις αρχές του 20ού αιώνα.
Η «ανθεκτικότητα» αυτή, που εξασφαλίστηκε βέβαια με την ευλογία της τότε κυβέρνησης του Τζορτζ Μπους του νεότερου, είναι προφανές ότι φέρνει τη Chevron σε προνομιακή θέση συγκριτικά με τους άλλους πετρελαϊκούς κολοσσούς των ΗΠΑ που, όπως ρητώς διακήρυξε ο Ντόναλντ Τραμπ, θα επενδύσουν δισεκατομμύρια δολάρια για να αποκαταστήσουν τις διαλυμένες πετρελαϊκές υποδομές της Βενεζουέλας και να ενισχύσουν την παραγωγή που έχει μειωθεί κατά τα δύο τρίτα από το 2012 (λόγω του αμερικανικού εμπάργκο και των κυρώσεων κατέρρευσε από τα 3 στο 1 εκατ. βαρέλια ημερησίως).
Αμέσως μετά τις εντυπωσιακές στρατιωτικο-πολιτικές εξελίξεις των τελευταίων ημερών στη Βενεζουέλα, εκπρόσωπος της Chevron Corp. αισθάνθηκε την ανάγκη να ξεκαθαρίσει ότι ο όμιλος «δεν είχε καμία εκ των προτέρων ενημέρωση για την πρόσφατη επιχείρηση και δεν συμμετείχε σε καμία συζήτηση με αξιωματούχους της κυβέρνησης σχετικά με τη διακυβέρνηση μιας Βενεζουέλας μετά τον Μαδούρο». Ο εκπρόσωπος πρόσθεσε ότι οι δραστηριότητες της Chevron συνεχίζονται απρόσκοπτα στη χώρα και ότι «η εταιρεία λειτουργεί σε πλήρη συμμόρφωση με τους νόμους και τους κανονισμούς».
Το προηγούμενο του Ιράκ
Τη συγκρατημένη αυτή ανακοίνωση ακολούθησε τη Δευτέρα μια ενθουσιώδης εκτίναξη της τιμής της μετοχής της Chevron στη Wall Street κατά 8% υψηλότερα. Όταν όμως οι ειδικοί περί τα πετρελαϊκά αναλυτές έβαλαν τα δεδομένα και κατέληξαν στο ότι για πολλούς και διάφορους λόγους – με πρώτο την αβέβαιη ακόμα αποκατάσταση της πολιτικής ομαλότητας και της ασφάλειας στη Βενεζουέλα κατά τη μετά-Μαδούρο εποχή – η ανοικοδόμηση των σχεδόν κατεστραμμένων πετρελαϊκών υποδομών της χώρας θα είναι μια δύσκολη και χρονοβόρα υπόθεση, η μετοχή της Chevron έχασε τα αρχικά της κέρδη.
Το ίδιο εξάλλου συνέβη και με τις μετοχές των άλλων μεγάλων αμερικανικών πετρελαϊκών που ο ίδιος ο πρόεδρος Τραμπ κάλεσε να ετοιμάζονται για επανέλθουν στο νησί προκειμένου να εκμεταλλευθούν τα μεγαλύτερα διαπιστωμένα κοιτάσματα πετρελαίου παγκοσμίως – υπολογίζονται στα 300 δισ. βαρέλια. Σ’ αυτό συνετέλεσαν ίσως και οι εμπειρίες από τις περιπτώσεις του Ιράκ και της Λιβύης και οι εμφύλιοι πόλεμοι που ξέσπασαν μετά την «απελευθέρωση» των δύο κρατών από τους δικτάτορες Σαντάμ Χουσεΐν και Μουαμάρ Καντάφι αντίστοιχα.
Εν προκειμένω περισσότερο συγκρίσιμη με τη Βενεζουέλα είναι η περίπτωση του Ιράκ, όπου οι δημοπρασίες για την εκμετάλλευση του ορυκτού πλούτου της χώρας προσέλκυσαν προσφορές πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων περίπου έξι χρόνια μετά την εισβολή υπό την ηγεσία των ΗΠΑ και την ανατροπή του Σαντάμ το 2003. Η Chevron είχε εξάλλου διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο στις επενδύσεις εκείνες.
Η Chevron στη Βενεζουέλα
Με βάση μια συγκεκριμένη άδεια του αμερικανικού Υπουργείου Οικονομικών, η Chevron διαχειρίζεται επί του παρόντος εξαγωγές περίπου 120.000 έως 150.000 βαρελιών την ημέρα βαρέος όξινου αργού πετρελαίου σε διυλιστήρια της ακτής του Κόλπου των ΗΠΑ (γνωστού ως «Κόλπος του Μεξικού» πριν τη μετονομασία του από τον Τραμπ).
Η συμφωνία επιτρέπει στη Chevron να ανακτήσει δισεκατομμύρια δολάρια σε παλαιό χρέος που οφείλει η κρατική εταιρεία πετρελαίου PDVSA, περιορίζοντας ταυτόχρονα τις ταμειακές ροές προς την κυβέρνηση της Βενεζουέλας. Συγκεκριμένα, η εταιρεία παράγει περίπου 200.000 έως 250.000 βαρέλια την ημέρα μέσω των κοινοπραξιών της στη Βενεζουέλα, δηλαδή περίπου το ένα πέμπτο της σημερινής παραγωγής στη χώρα. Όμως μόνο ένα μέρος αυτού του πετρελαίου είναι εξαγώγιμο βάσει των κυρώσεων των ΗΠΑ.
Σε κάθε περίπτωση, η Chevron είναι σήμερα ο μεγαλύτερος ξένος επενδυτής στη Βενεζουέλα. Αναλυτές της JP Morgan δήλωσαν ότι η χαλάρωση των περιορισμών υπό μια νέα κυβέρνηση θα μπορούσε να επιτρέψει στην εταιρεία να επεκτείνει τις δραστηριότητές της και να αυξήσει την παραγωγή πετρελαίου, «η οποία έχει πληγεί από χρόνια κακοδιαχείρισης και υποεπένδυσης».
Η Chevron λειτουργεί επί του παρόντος μέσω κοινοπραξιών βάσει ειδικής άδειας που έχουν εκδοθεί από παλαιότερες αμερικανικές κυβερνήσεις και ανανεωθεί από την κυβέρνηση Τραμπ. Σύμφωνα με τον Φρανσίσκο Μονάλντι, διευθυντή του Ενεργειακού Προγράμματος Λατινικής Αμερικής στο Ινστιτούτο Baker του Πανεπιστημίου Ράις στο Χιούστον, «η Chevron βρίσκεται στην καλύτερη θέση για να επωφεληθεί άμεσα από οποιοδήποτε άνοιγμα της οικονομίας της Βενεζουέλας». Ο καθηγητής Μονάλντι πρόσθεσε ωστόσο ότι, όπως και άλλες αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες, η Chevron είναι πιθανό να τηρήσει στάση αναμονής παρακολουθώντας στενά τις εξελίξεις προτού δεσμεύσει νέα επενδυτικά κεφάλαια στη Βενεζουέλα.
Στην ανακοίνωση που εξέδωσε το Σάββατο μετά την απαγωγή Μαδούρο η εταιρεία σημείωσε ότι πρώτη προτεραιότητά της είναι η ασφάλεια των εργαζομένων της και η ακεραιότητα των περιουσιακών της στοιχείων στη χώρα. Σημειωτέον ότι η Chevron και οι κοινοπραξίες με την PDVSA στις οποίες μετέχει, απασχολούν περίπου 3.000 εργαζομένους στη Βενεζουέλα.
Πώς επιβίωσε
Είναι αξιοπερίεργη η αδιάλειπτη δραστηριοποίηση της Chevron στη Βενεζουέλα εν μέσω διωγμών αμερικανικών εταιρειών και εθνικοποιήσεων των εγκαταστάσεών τους από τις κυβερνήσεις του Καράκας και ενός σχεδόν ολοκληρωτικού αποκλεισμού της χώρας από τις κυβερνήσεις της Ουάσιγκτον.
«Η φαινομενική αντίφαση έχει τροφοδοτήσει κατηγορίες για υποκρισία και σύγχυση σχετικά με τον τρόπο εφαρμογής των κυρώσεων των ΗΠΑ. Στην πραγματικότητα, η παρουσία της Chevron στη Βενεζουέλα υπογραμμίζει τις υποκείμενες αιτίες της ταραγμένης σχέσης της Ουάσιγκτον με τη χώρα και βοηθά να φωτιστεί το υπόβαθρο της τελευταίας κλιμάκωσης», σημειώνει σε ανάλυσή του το δίκτυο Euronews.
Για μεγάλο μέρος της προεδρίας του Τσάβες οι αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες συμπεριλαμβανομένης της Chevron λειτουργούσαν ανεμπόδιστα στη Βενεζουέλα, προμηθεύοντας τα αμερικανικά διυλιστήρια με βαρύ αργό πετρέλαιο, ακόμη και όταν οι πολιτικές σχέσεις μεταξύ Ουάσιγκτον και Καράκας επιδεινώνονταν. Κατά την περίοδο 2006-07, ο Τσάβες διέταξε όλες τις ξένες πετρελαϊκές εταιρείες που δραστηριοποιούνταν στη ζώνη του Ορινόκο να συνεργαστούν με την PDVSA και να ιδρύσουν κοινοπραξίες στις οποίες η κρατική εταιρεία της Βενεζουέλας θα πρέπει να ελέγχει μερίδιο τουλάχιστον 60%.
Η ExxonMobil, η ConocoPhillips και άλλες αμερικανικές εταιρείες αρνήθηκαν τους νέους, δυσμενείς (δηλαδή μη αποικιοκρατικούς) όρους, αποχώρησαν από τη χώρα, περιουσιακά τους στοιχεία εθνικοποιήθηκαν και χρόνια αργότερα κέρδισαν υποθέσεις διαιτησίας κατά του κράτους της Βενεζουέλας. «Αντίθετα, η Chevron αποδέχτηκε την επαναδιαπραγμάτευση, παρέμεινε στη Βενεζουέλα καθ’ όλη τη διάρκεια της προεδρίας του Τσάβες και μετά το θάνατό του επί Μαδούρο, συμμετέχοντας με μειοψηφικά μερίδια σε κοινοπραξίες που βρίσκονταν τον έλεγχο της PDVSA», σημειώνει το Euronews.
Ιδιότυπο καθεστώς
Μετά την κλιμάκωση των κυρώσεων κατά της διακυβέρνησης Μαδούρο που έγινε σε δύο δόσεις το 2017 και το 2019 από τον Ντόναλντ Τραμπ, η αμερικανική άδεια που έχει εξασφαλίσει η Chevron από το Γραφείο Ελέγχου Ξένων Περιουσιακών Στοιχείων (OFAC), «επιτρέπει στην εταιρεία να παράγει και να εξάγει πετρέλαιο της Βενεζουέλας υπό αυστηρούς όρους», μεταδίδει το Euronews.
Και φαίνεται ότι η εταιρεία επωφελείται από ένα ιδιότυπο καθεστώς. «Οι δραστηριότητες της Chevron είναι δομημένες έτσι ώστε οι ταμειακές ροές και τα κέρδη της να μην ωφελούν άμεσα την PDVSA ή το κράτος της Βενεζουέλας. Τα έσοδα χρησιμοποιούνται για την κάλυψη βασικών λειτουργικών δαπανών, για τις πληρωμές του προσωπικού, τη συντήρηση των υποδομών της και τη μεταφορά του εμπορεύματος», σύμφωνα με το Euronews.
Η PDVSA δεν κατάφερε για χρόνια να πληρώσει το μερίδιό της για τις λειτουργικές δαπάνες και τους λογαριασμούς στις κοινοπραξίες της με τη Chevron, η οποία αποζημιώνεται με πετρέλαιο, κατά την ανάλυση του δικτύου Euronews. Αλλά ούτε η κυβέρνηση της Βενεζουέλας φέρεται να εισπράττει μερίσματα ή άλλα έσοδα από αυτές τις δραστηριότητες.
Πώς τα καταφέρνει
Το ερώτημα που αβίαστα ανακύπτει είναι γιατί η Ουάσιγκτον ανανεώνει περιοδικά την άδεια δραστηριοποίησης της Chevron στη Βενεζουέλα – διότι η άδεια είναι προσωρινή, ώστε να μπορεί να διακοπεί αν κάτι δεν αρέσει στην αμερικανική κυβέρνηση. Αμερικανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι η συνεχιζόμενη παρουσία της Chevron εκεί στην πραγματικότητα ενισχύει την επιβολή των κυρώσεων κατά του Καράκας αντί να την υπονομεύει. Κι αυτό για τρεις λόγους:
Πρώτον, η Chevron παρέχει διαφάνεια. Το πετρέλαιο που παράγεται υπό την εποπτειά της είναι ανιχνεύσιμο, ασφαλισμένο και πωλείται μέσω επίσημων καναλιών. Ετσι αφενός μειώνεται η εξάρτηση της Βενεζουέλας από το παράνομο εμπόριο και αφετέρου η Ουάσιγκτον προτιμά να υπάρχει κάποια δυνατότητα περιορισμένων, εποπτευόμενων εξαγωγών πετρελαίου παρά κάθε πώληση να γίνεται παράνομα.
Δεύτερον, οι δραστηριότητες της Chevron συνδέονται με την αποπληρωμή του χρέους της PDVSA προς τη Chevron, που ανέρχεται σε εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια, αφού για χρόνια δεν κατάφερε να καλύψει το μερίδιό της στα έξοδα των κοινοπραξιών. Το να επιτρέπεται στην Chevron να ανακτά αυτές τις απώλειες μέσω αποστολών πετρελαίου διευθετεί τις υπάρχουσες υποχρεώσεις χωρίς να διοχετεύει νέα κεφάλαια στο κράτος της Βενεζουέλας.
Τρίτον, η συμφωνία προσφέρει μόχλευση. Η άδεια μπορεί να αυστηροποιηθεί, να επεκταθεί ή να ανακληθεί ανάλογα με τη συμπεριφορά του Καράκας ιδίως σε ό,τι αφορά την λειτουργία του κράτους και της δημοκρατίας – στις εκλογικές διαδικασίες, για παράδειγμα, ή στις σχέσεις της κυβέρνησης Μαδούρο με την αντιπολίτευση στη χώρα.
«Υπό αυτή την έννοια η Chevron λειτουργούσε, τουλάχιστον ως τώρα, ως μέσο πίεσης στην κυβέρνηση του Καράκας και όχι προς όφελος του καθεστώτος», αναφέρει το Euronews. Από την άλλη πλευρά, πάντως, η αντιπολίτευση της Βενεζουέλας και ομάδες ανθρωπίνων δικαιωμάτων υποστηρίζουν ότι οποιαδήποτε παραγωγή πετρελαίου στη χώρα κατέληγε προς όφελος της κυβέρνησης Μαδούρο και ταυτόχρονα αποδυνάμωνε ηθικά την πολιτική των κυρώσεων.
Ποια είναι η Chevron
Η Chevron Corporation είναι η δεύτερη μεγαλύτερη αμερικανική πολυεθνική εταιρεία ενέργειας σε παραγωγή και πωλήσεις μετά την ExxonMobil. Δραστηριοποιείται σε περισσότερες από 180 χώρες στον κόσμο στον τομέα του πετρελαίου και του φυσικού αερίου σε ό,τι αφορά την εξερεύνηση, την παραγωγή, τη διύλιση, το μάρκετινγκ και τη μεταφορά υδρογονανθράκων, την κατασκευή και τις πωλήσεις χημικών, καθώς και την παραγωγή ενέργειας.
Η εταιρεία ιδρύθηκε στην Καλιφόρνια τη δεκαετία του 1870 και προέρχεται (όπως πολλές άλλες) από την Standard Oil. Υπήρξε μία από τις περιβόητες «Επτά Αδελφές» εταιρείες που κυριάρχησαν στην παγκόσμια πετρελαϊκή βιομηχανία από τα μέσα της δεκαετίας του 1940 έως τη δεκαετία του 1970. Το 2024 ανακοίνωσε ότι σε βάθος πενταετίας θα μεταφέρει την έδρα της από το Σαν Ραμόν της Καλιφόρνια στο Χιούστον του Τέξας.
Το 2023 ήταν 10η στη λίστα του περιοδικού Fortune με τις 500 μεγαλύτερες σε κεφαλαιοποίηση εταιρείες στον κόσμο. Η Chevron είναι επίσης η τελευταία πετρελαϊκή εταιρεία που μετέχει στο δείκτη Dow Jones με τις 30 μεγαλύτερες σε κεφαλαιοποίηση εισηγμένες εταιρείες στο Χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης, μετά την έξοδο της ExxonMobil από τον δείκτη το 2020.
Το Δεκέμβριο του 2023 τα 10 μεγαλύτερα μερίδια στο μετοχικό κεφάλαιο της Chevron Corp. κατείχαν οι όμιλοι The Vanguard Group (8,70%), BlackRock (6,98%), Berkshire Hathaway (6,79%), State Street Corporation (6,71%), Geode Capital Management (1,86%), Morgan Stanley (1,85%), Bank of America (1,49%), Charles Schwab Corporation (1,41%), JPMorgan Chase (1,38%) και Northern Trust (1,18%).
