Αν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δεν είχαν συνειδητοποιήσει μέχρι τώρα ότι οι απειλές του Ντόναλντ Τραμπ να καταλάβει τη Γροιλανδία ήταν σοβαρές, μετά την αμερικανική επιδρομή στο Καράκας και την αρπαγή του προέδρου της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο και της συζύγου του, απέδειξαν ότι οι σημερινές ΗΠΑ δεν… αστειεύονται και ότι αυτό που λένε θα επιδιώξουν με κάθε τρόπο να το κάνουν πράξη.
Καθώς εντείνονταν οι διπλωματικές προσπάθειες στην Ευρώπη, ο Γάλλος υπουργός Εξωτερικών Ζαν-Νοέλ Μπαρό δήλωσε ότι ο ίδιος και οι ομόλογοί του από τη Γερμανία και την Πολωνία συζήτησαν μια κοινή ευρωπαϊκή απάντηση στις απειλές του Τραμπ
Οι ευρωπαίοι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής δεν αγνοούν πλέον την εντεινόμενη ρητορική του προέδρου των ΗΠΑ και αναζητούν απεγνωσμένα ένα σχέδιο για να τον σταματήσουν.
«Πρέπει να είμαστε έτοιμοι για μια άμεση αντιπαράθεση με τον Τραμπ», δήλωσε στο Politico ένας διπλωμάτης της ΕΕ που ενημερώθηκε για τις εν εξελίξει συζητήσεις. «Βρίσκεται σε επιθετική διάθεση και πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι».
Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, δήλωσε την Τετάρτη ότι σκοπεύει να συζητήσει την αγορά της Γροιλανδίας από τις ΗΠΑ με Δανούς αξιωματούχους την επόμενη εβδομάδα. Ο Λευκός Οίκος δήλωσε ότι ο Τραμπ θα προτιμούσε να αποκτήσει το έδαφος μέσω διαπραγματεύσεων και ότι θα εξετάσει το ενδεχόμενο αγοράς του νησιού, αλλά ότι είναι πιθανή και μια στρατιωτική κατάληψη.
Καθώς εντείνονταν οι διπλωματικές προσπάθειες στην Ευρώπη, ο Γάλλος υπουργός Εξωτερικών Ζαν-Νοέλ Μπαρό δήλωσε ότι ο ίδιος και οι ομόλογοί του από τη Γερμανία και την Πολωνία συζήτησαν μια κοινή ευρωπαϊκή απάντηση στις απειλές του Τραμπ.
«Το ζητούμενο είναι πώς μπορεί να ενισχυθεί η Ευρώπη, η ΕΕ, ώστε να αποτρέψει απειλές και απόπειρες κατά της ασφάλειας και των συμφερόντων της», δήλωσε ο Μπαρό στους δημοσιογράφους. «Η Γροιλανδία δεν είναι προς πώληση και δεν είναι προς κατάληψη… οπότε οι απειλές πρέπει να σταματήσουν».
Το Politico μίλησε με αξιωματούχους, διπλωμάτες, εμπειρογνώμονες και μέλη του ΝΑΤΟ για να χαρτογραφήσει πώς η Ευρώπη θα μπορούσε να αποτρέψει τον πρόεδρο των ΗΠΑ από το να φτάσει τόσο μακριά και ποιες είναι οι επιλογές της αν το κάνει.
«Όλοι είναι πολύ έκπληκτοι και δεν γνωρίζουν τι έχουμε πραγματικά στη διάθεσή μας», δήλωσε ένας πρώην βουλευτής της Δανίας. «Κανείς δεν ξέρει πραγματικά τι να κάνει, επειδή οι Αμερικανοί μπορούν να κάνουν ό,τι θέλουν. Αλλά χρειαζόμαστε απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα αμέσως. Δεν μπορούν να περιμένουν τρία, πέντε ή επτά χρόνια».
Tι μπορεί να κάνει. λοιπόν, η Ευρώπη για να σταματήσει τον Τραμπ;
Επιλογή 1: Συμβιβασμός
Ο Τραμπ δηλώνει ότι η Γροιλανδία είναι ζωτικής σημασίας για τα συμφέροντα ασφαλείας των ΗΠΑ και κατηγορεί τη Δανία ότι δεν κάνει αρκετά για να την προστατεύσει από την αυξανόμενη στρατιωτική δραστηριότητα της Κίνας και της Ρωσίας στην Αρκτική.
Μια διαπραγματευτική λύση που θα επιτρέψει στον Τραμπ να βγει από τις συνομιλίες με κάτι που μπορεί να παρουσιάσει ως νίκη και που θα επιτρέψει στη Δανία και τη Γροιλανδία να σώσουν την υπόληψή τους είναι ίσως ο γρηγορότερος τρόπος για να ξεφύγουν από το πρόβλημα.
Ένας πρώην ανώτερος αξιωματούχος του ΝΑΤΟ πρότεινε ότι η συμμαχία θα μπορούσε να μεσολαβήσει μεταξύ της Γροιλανδίας, της Δανίας και των ΗΠΑ, όπως έχει κάνει με τα μέλη της συμμαχίας Τουρκία και Ελλάδα για τις διαφορές τους.
Ο πρέσβης των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ, Μάθιου Γουίτακερ, δήλωσε την Τετάρτη ότι ο Τραμπ και οι σύμβουλοί του δεν πιστεύουν ότι η Γροιλανδία είναι επαρκώς ασφαλής. «Καθώς ο πάγος λιώνει και οι διαδρομές στην Αρκτική και τον Άπω Βορρά ανοίγουν… η Γροιλανδία καθίσταται ένας πολύ σοβαρός κίνδυνος για την ασφάλεια της ηπειρωτικής χώρας των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής».
Οι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ εξετάζουν επίσης νέες προτάσεις προς τον Τραμπ που θα μπορούσαν να ενισχύσουν την ασφάλεια της Γροιλανδίας, παρά την ευρέως διαδεδομένη άποψη ότι οποιαδήποτε άμεση απειλή από ρωσικά και κινεζικά πλοία προς το έδαφος αυτό είναι υπερβολική.
Μεταξύ άλλων προτάσεων, η συμμαχία θα πρέπει να εξετάσει το ενδεχόμενο να επιταχύνει τις αμυντικές δαπάνες για την Αρκτική, να πραγματοποιήσει περισσότερες στρατιωτικές ασκήσεις στην περιοχή και να αποστείλει στρατεύματα για να εξασφαλίσει τη Γροιλανδία και να καθησυχάσει τις ΗΠΑ, εάν χρειαστεί, σύμφωνα με τρεις διπλωμάτες του ΝΑΤΟ.
Η συμμαχία θα πρέπει επίσης να είναι ανοιχτή στο ενδεχόμενο δημιουργίας ενός προγράμματος «Arctic Sentry» — μεταφέροντας τα στρατιωτικά της μέσα στην περιοχή — παρόμοιο με τις πρωτοβουλίες Eastern Sentry και Baltic Sentry, ανέφεραν δύο από τους διπλωμάτες.
«Οτιδήποτε μπορεί να γίνει» για να ενισχυθεί η παρουσία της συμμαχίας κοντά στη Γροιλανδία και να ικανοποιηθούν οι απαιτήσεις του Τραμπ «θα πρέπει να αξιοποιηθεί στο έπακρο», ανέφερε ένας από τους διπλωμάτες του ΝΑΤΟ που αναφέρθηκαν παραπάνω.
Ο Τραμπ δηλώνει επίσης ότι επιθυμεί την Γροιλανδία λόγω των τεράστιων αποθεμάτων ορυκτών και των πιθανών αποθεμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου. Ωστόσο, υπάρχει ένας λόγος για τον οποίο η Γροιλανδία παραμένει σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητη: η εξόρυξη πόρων από το αφιλόξενο έδαφός της είναι δύσκολη και πολύ δαπανηρή, γεγονός που τους καθιστά λιγότερο ανταγωνιστικούς σε σχέση με τις κινεζικές εισαγωγές.
Οι απεσταλμένοι της Δανίας λένε ότι προσπάθησαν για χρόνια να πείσουν για την επένδυση στη Γροιλανδία, αλλά οι Ευρωπαίοι ομόλογοί τους δεν ήταν δεκτικοί — αν και ένας διπλωμάτης της ΕΕ που είναι εξοικειωμένος με το θέμα είπε ότι υπάρχουν ενδείξεις ότι η στάση αυτή αλλάζει.
Επιλογή 2: Πολλά χρήματα στη Γροιλανδία
Η κυβέρνηση Τραμπ έχει στηρίξει το κίνημα ανεξαρτησίας της Γροιλανδίας. Το επιχείρημα είναι ότι αν η Γροιλανδία αποχωρήσει από το Βασίλειο της Δανίας και υπογράψει συμφωνία με τις ΗΠΑ, θα πλημμυρίσει με αμερικανικά… μετρητά.
Ενώ ο Τραμπ έχει επανειλημμένα αρνηθεί να αποκλείσει τη χρήση στρατιωτικής δύναμης για την κατάληψη της Γροιλανδίας, έχει επίσης επιμείνει ότι θέλει να γίνει με τη θέληση της χώρας.
Η ΕΕ και η Δανία προσπαθούν να πείσουν τους Γροιλανδούς ότι μπορούν να τους προσφέρουν καλύτερες συνθήκες.
Σύμφωνα με ένα σχέδιο πρότασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που δημοσιεύθηκε τον Σεπτέμβριο, οι Βρυξέλλες σχεδιάζουν να υπερδιπλασιάσουν τις δαπάνες τους για τη Γροιλανδία από το 2028, στο πλαίσιο μακροπρόθεσμων δημοσιονομικών σχεδίων που καταρτίστηκαν μετά την έναρξη των διεκδικήσεων του Τραμπ επί του εδάφους που ανήκει στη Δανία.
Σύμφωνα με τα σχέδια, τα οποία υπόκεινται σε περαιτέρω διαπραγματεύσεις μεταξύ των κρατών μελών, η ΕΕ θα διπλασιάσει σχεδόν τις δαπάνες για τη Γροιλανδία σε 530 εκατομμύρια ευρώ για μια επταετή περίοδο που θα ξεκινήσει το 2028.
Αυτό έρχεται να προστεθεί στα χρήματα που στέλνει η Δανία στη Γροιλανδία στο πλαίσιο της συμφωνίας της με το αυτόνομο έδαφος.
Η Γροιλανδία θα έχει επίσης το δικαίωμα να υποβάλει αίτηση για επιπλέον 44 εκατομμύρια ευρώ σε χρηματοδότηση από την ΕΕ για απομακρυσμένα εδάφη που συνδέονται με ευρωπαϊκές χώρες, σύμφωνα με το ίδιο έγγραφο.
Η δανική και η ευρωπαϊκή υποστήριξη επικεντρώνεται επί του παρόντος κυρίως στην κοινωνική πρόνοια, την υγειονομική περίθαλψη, την εκπαίδευση και την πράσινη μετάβαση του εδάφους.
Σύμφωνα με τα νέα σχέδια δαπανών, η εστίαση αυτή θα επεκταθεί στην ανάπτυξη της ικανότητας του νησιού να εξάγει ορυκτούς πόρους.
«Έχουμε πάρα πολλούς ανθρώπους που ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας, οι υποδομές στη Γροιλανδία είναι υποβαθμισμένες και οι πόροι μας εξαντλούνται χωρίς να αποφέρουν κέρδη στη Γροιλανδία, αλλά κυρίως στις δανικές εταιρείες», δήλωσε ο Kuno Fencker, βουλευτής της αντιπολίτευσης της Γροιλανδίας που υποστηρίζει την ανεξαρτησία.
Μια ελκυστική προσφορά από τη Δανία και την ΕΕ θα μπορούσε να είναι αρκετή για να κρατήσει τους Γροιλανδούς μακριά από την επιρροή των ΗΠΑ.
Επιλογή 3: Οικονομικά αντίποινα
Από την πρώτη θητεία του Τραμπ, «έχουν καταβληθεί πολλές προσπάθειες για να σκεφτούμε πώς μπορούμε να διασφαλίσουμε την ευρωπαϊκή ασφάλεια, τη σκανδιναβική ασφάλεια, την ασφάλεια της Αρκτικής, χωρίς την ενεργό συμμετοχή των ΗΠΑ», δήλωσε ο Thomas Crosbie, αμερικανός στρατιωτικός εμπειρογνώμονας στο Βασιλικό Δανικό Κολλέγιο Άμυνας, το οποίο παρέχει εκπαίδευση και κατάρτιση στις δανικές ένοπλες δυνάμεις.
«Είναι δύσκολο, αλλά είναι εφικτό. Δεν ξέρω όμως αν κάποιος έχει σκεφτεί σοβαρά να διασφαλίσει την ευρωπαϊκή ασφάλεια έναντι της Αμερικής. Είναι απλά τρελό», δήλωσε ο Crosbie.
Η ΕΕ διαθέτει ένα ισχυρό πολιτικό εργαλείο, το οποίο θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει για να αποτρέψει τον Τραμπ: το Μέσο κατά της Εξαναγκαστικής Πολιτικής, τον «εμπορικό μπαζούκα» που δημιουργήθηκε μετά την πρώτη θητεία του Τραμπ, το οποίο επιτρέπει στην ΕΕ να ανταποδώσει τα μέτρα εμπορικής διάκρισης.
Η ΕΕ απείλησε να το χρησιμοποιήσει μετά την επιβολή δασμών από τον Τραμπ στην Ένωση, αλλά το ανέβαλε τον Ιούλιο, αφού οι δύο πλευρές κατέληξαν σε συμφωνία.
Με τις ΗΠΑ να εξακολουθούν να επιβάλλουν δασμούς στην ΕΕ, οι Βρυξέλλες θα μπορούσαν να επαναφέρουν τον «μπαζούκα».
«Έχουμε εξαγωγές προς τις Ηνωμένες Πολιτείες που υπερβαίνουν τα 600 δισεκατομμύρια ευρώ και για περίπου το ένα τρίτο αυτών των εμπορευμάτων έχουμε μερίδιο αγοράς άνω του 50% και είναι απολύτως σαφές ότι αυτή είναι και η δύναμη που έχουμε στα χέρια μας», δήλωσε ο Bernd Lange, πρόεδρος της επιτροπής εμπορίου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Ωστόσο, ο Tραμπ θα πρέπει να πιστέψει ότι η ΕΕ είναι σοβαρή, δεδομένου ότι όλες οι σκληρές δηλώσεις της δεν οδήγησαν σε τίποτα την τελευταία φορά.
Επιλογή 4: Στρατιωτική επέμβαση
Εάν οι ΗΠΑ αποφασίσουν να καταλάβουν τη Γροιλανδία με στρατιωτική δύναμη, οι Ευρωπαίοι δεν μπορούν να κάνουν πολλά για να το αποτρέψουν.
«Δεν πρόκειται να επιτεθούν προληπτικά στους Αμερικανούς πριν διεκδικήσουν τη Γροιλανδία, γιατί αυτό θα ισοδυναμούσε με πράξη πολέμου», δήλωσε ο Crosbie, ο Δανός στρατιωτικός εκπαιδευτικός. «Όμως, όσον αφορά την αντίδραση στην πρώτη κίνηση, αυτό εξαρτάται πραγματικά. Αν οι Αμερικανοί έχουν μια πολύ μικρή ομάδα ανθρώπων, θα μπορούσατε να προσπαθήσετε να τους συλλάβετε, γιατί θα ήταν εγκληματική πράξη».
Η κατάσταση είναι διαφορετική αν οι ΗΠΑ επιτεθούν με δύναμη.
Από νομική άποψη, είναι πιθανό η Δανία να αναγκαστεί να ανταποκριθεί στρατιωτικά. Σύμφωνα με μια διαταγή του 1952, οι στρατιωτικές δυνάμεις πρέπει να «αναλάβουν αμέσως τη μάχη χωρίς να περιμένουν ή να ζητήσουν διαταγές» σε «περίπτωση επίθεσης στο δανικό έδαφος».
Οι ευρωπαϊκές χώρες θα πρέπει να εξετάσουν το ενδεχόμενο να αποστείλουν στρατεύματα στη Γροιλανδία — εάν το ζητήσει η Δανία — προκειμένου να αυξήσουν το πιθανό κόστος μιας αμερικανικής στρατιωτικής επέμβασης, δήλωσε ένας διπλωμάτης της ΕΕ, επαναλαμβάνοντας τις προτάσεις ότι το Βερολίνο και το Παρίσι θα μπορούσαν να στείλουν δυνάμεις για να αποτρέψουν οποιαδήποτε εισβολή.
Αν και είναι απίθανο αυτές οι δυνάμεις να μπορέσουν να αντισταθούν σε μια αμερικανική εισβολή, θα λειτουργούσαν ως αποτρεπτικός παράγοντας.
«Θα μπορούσε να υπάρξει ένα φαινόμενο tripwire, όπου ορισμένες ομάδες ανθρώπων θα στέκονταν φυσικά εμπόδιο, όπως σε μια κατάσταση τύπου Τιενανμέν, που θα μπορούσε να αναγκάσει το στρατό [των ΗΠΑ] να χρησιμοποιήσει βία» ή να υποχωρήσει, δήλωσε ο Crosbie.
Αλλά αυτή η στρατηγική έχει υψηλό κόστος, πρόσθεσε. «Αυτό είναι εντελώς ανεξερεύνητο έδαφος, αλλά είναι πολύ πιθανό να χαθούν ανθρώπινες ζωές στην προσπάθεια να απορριφθεί η αμερικανική διεκδίκηση της Γροιλανδίας».
