Από τους πρωτοπόρους στους μιμητές: Ποιοι κινούν πραγματικά τις αγορές κρυπτονομισμάτων

Τα κρυπτονομίσματα δεν αποτελούν πλέον μια περιθωριακή τεχνολογική καινοτομία. Από πείραμα λίγων ενθουσιωδών χρηστών, έχουν εξελιχθεί σε αγορές παγκόσμιας εμβέλειας, με κεφαλαιοποίηση που σε ορισμένες περιόδους άγγιξε τα 3 τρισ. δολάρια και με αυξανόμενη παρουσία θεσμικών επενδυτών. Η έγκριση χρηματιστηριακών προϊόντων που συνδέονται άμεσα με αυτά, αλλά και η εντεινόμενη συζήτηση γύρω από τη ρύθμισή τους, επιβεβαιώνουν ότι τα κρυπτονομίσματα έχουν περάσει στο επίκεντρο του οικονομικού διαλόγου.

Παρά τη σημαντική τους άνοδο, ένα βασικό ερώτημα παραμένει ανοιχτό: ποιοι είναι τελικά αυτοί που κινούν τις τιμές των κρυπτονομισμάτων; Είναι πράγματι η μαζική συμμετοχή που καθορίζει την πορεία τους ή μήπως κάποιοι χρήστες διαδραματίζουν μεγαλύτερο ρόλο από άλλους;

Ποιοι τελικά κινούν τις τιμές

Η κυρίαρχη αφήγηση υποστηρίζει ότι η αξία των κρυπτονομισμάτων ενισχύεται όσο αυξάνεται ο αριθμός των χρηστών τους. Η μαζική υιοθέτηση θεωρείται ένδειξη ωρίμανσης και σταθερότητας. Όμως αυτή η προσέγγιση αντιμετωπίζει όλους τους χρήστες ως ίσους, αγνοώντας το πότε και το πώς εισέρχονται στην αγορά.

Στις περισσότερες καινοτομίες, από τις ψηφιακές πλατφόρμες μέχρι τις χρηματοοικονομικές αγορές, οι πρώτοι που υιοθετούν κάτι νέο διαφέρουν ουσιαστικά από εκείνους που ακολουθούν αργότερα. Είναι συνήθως πιο ενημερωμένοι, πιο πρόθυμοι να αναλάβουν ρίσκο και συχνά επηρεάζουν δυσανάλογα τη διαμόρφωση των τιμών και των προσδοκιών. Το ίδιο μοτίβο φαίνεται να ισχύει και στα κρυπτονομίσματα.

Δεν έχουν όλοι οι χρήστες τον ίδιο ρόλο

Η εικόνα αυτή επιβεβαιώνεται και από πρόσφατη μελέτη, την οποία συνυπογράφω με τους Khaladdin Rzayev και Andrew Urquhart και η οποία δημοσιεύθηκε στο European Journal of Operational Research. Στη μελέτη αυτή αναλύσαμε στοιχεία πραγματικής χρήσης για 77 κρυπτονομίσματα. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι δεν έχει σημασία μόνο πόσοι συμμετέχουν σε μια αγορά, αλλά και πότε συμμετέχουν: οι πρώτοι χρήστες συνδέονται με πιο σταθερή και ουσιαστική διαμόρφωση των τιμών, ενώ η μαζική είσοδος που ακολουθεί συνοδεύεται συχνότερα από βραχυχρόνια αστάθεια.

Η διαφορά αυτή δεν είναι τυχαία. Οι πρώτοι χρήστες λειτουργούν ως φορείς πληροφόρησης. Επενδύουν χρόνο στην κατανόηση της τεχνολογίας, αξιολογούν τις προοπτικές της και συμβάλλουν στη σταδιακή ενσωμάτωση νέας γνώσης στις τιμές. Με αυτόν τον τρόπο, βοηθούν τις αγορές να λειτουργούν πιο αποτελεσματικά.
Όσοι ακολουθούν αργότερα, αντίθετα, τείνουν να επηρεάζονται περισσότερο από τη συμπεριφορά του πλήθους και τις πρόσφατες αποδόσεις. Η συμμετοχή τους συχνά εντείνει τη μεταβλητότητα, χωρίς να προσθέτει αντίστοιχη πληροφορία για τη μακροπρόθεσμη αξία των κρυπτονομισμάτων. Το αποτέλεσμα είναι αγορές πιο θορυβώδεις, με έντονες αλλά πρόσκαιρες μεταβολές.

Τι δείχνουν τα δεδομένα

Συνολικά, τα δεδομένα υποδεικνύουν ότι οι αποδόσεις στα κρυπτονομίσματα συνδέονται κυρίως με την έγκαιρη υιοθέτηση και όχι με τη μαζική συμμετοχή που έρχεται αργότερα. Οι πρώτοι χρήστες συμβάλλουν σε πιο σταθερές και καλύτερα ενημερωμένες τιμές, ενώ οι μεταγενέστεροι εντείνουν κυρίως τις βραχυχρόνιες διακυμάνσεις.

Ένα πρακτικό παράδειγμα δείχνει γιατί αυτή η διάκριση έχει σημασία. Στη μελέτη εξετάζουμε δύο κρυπτονομίσματα με παρόμοιο αριθμό ενεργών χρηστών, αλλά με διαφορετική σύνθεση υιοθέτησης. Στο πρώτο, η αύξηση των χρηστών προέρχεται κυρίως από πρώτους, πιο ενημερωμένους συμμετέχοντες, γεγονός που συνδέεται με πιο «καθαρή» και πληροφοριακή διαμόρφωση των τιμών. Στο δεύτερο, η ανάπτυξη βασίζεται κυρίως σε μεταγενέστερους χρήστες, όπου οι τιμές επηρεάζονται περισσότερο από βραχυχρόνιες κινήσεις και συμπεριφορά αγέλης. Παρότι τα δύο κρυπτονομίσματα φαίνονται παρόμοια αν κοιτάξει κανείς μόνο τον συνολικό αριθμό χρηστών, η δυναμική τους στην αγορά είναι ουσιαστικά διαφορετική.

Τι σημαίνει αυτό στην πράξη

Η διάκριση αυτή έχει άμεσες πρακτικές συνέπειες. Για τους επενδυτές με μακροπρόθεσμο ορίζοντα, τα κρυπτονομίσματα που προσελκύουν ουσιαστική συμμετοχή πρώτων χρηστών τείνουν να εμφανίζουν πιο αξιόπιστη συμπεριφορά τιμών. Αντίθετα, αγορές που κυριαρχούνται από μεταγενέστερους συμμετέχοντες χαρακτηρίζονται συχνότερα από αυξημένη αστάθεια και απότομες εναλλαγές κλίματος. Αυτό δεν σημαίνει ότι τα κρυπτονομίσματα παύουν να είναι ριψοκίνδυνα, αλλά ότι αξίζει να τα βλέπουμε με μεγαλύτερη διάκριση.

Η εικόνα αυτή είναι κρίσιμη και για τις ρυθμιστικές αρχές. Καθώς τα κρυπτονομίσματα περνούν από το στάδιο των πρώτων χρηστών στη μαζική υιοθέτηση, ο κίνδυνος συμπεριφοράς αγέλης αυξάνεται. Η κατανόηση αυτής της μετάβασης βοηθά στον σχεδιασμό πιο αποτελεσματικών πολιτικών, ιδιαίτερα σε μια περίοδο όπου ο ρόλος των κρυπτονομισμάτων στις αγορές γίνεται ολοένα πιο κεντρικός.

Ένα ευρύτερο συμπέρασμα

Πέρα από τον κόσμο των crypto, το συμπέρασμα είναι ευρύτερο. Η ωρίμανση μιας αγοράς δεν εξαρτάται μόνο από το πόσοι συμμετέχουν, αλλά και από το ποιοι συμμετέχουν και πότε. Συχνά, τον τόνο δεν τον δίνει η μαζικότητα, αλλά εκείνοι που μπαίνουν πρώτοι, κατανοούν βαθύτερα το αντικείμενο και αναλαμβάνουν το αρχικό ρίσκο.

*O Αθανάσιος Σάκκας είναι Επίκουρος Καθηγητής Χρηματοοικονομικής, Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής, Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών