Ευρωπαϊκή έρευνα: Ποια είναι η ιδανική πόλη για τους πολίτες – Σε ποια σημεία υστερεί η Αθήνα

Ποια χαρακτηριστικά πρέπει να συγκεντρώνει μια πόλη ώστε να είναι ελκυστική για τους κατοίκους της; Καθώς η Ευρώπη μεταβαίνει στις λεγόμενες «κοινωνίες μακροζωίας»,  όπου οι άνθρωποι ζουν περισσότερο και τα ποσοστά γεννήσεων παραμένουν χαμηλά, το παραπάνω ερώτημα θα τίθεται όλο και πιο επιτακτικά.

Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής οφείλουν να ασχοληθούν με τους παράγοντες που καθιστούν μια πόλη αξιοβίωτη, όχι μόνο για λόγους κοινωνικής ευαισθησίας, αλλά καθαρά για λόγους αυτοσυντήρησης. Οι αλλαγές στο δημογραφικό φέρνουν μαζί τους και τον κίνδυνο της πληθυσμιακής συρρίκνωσης, όχι μόνο σε περιοχές της υπαίθρου, αλλά και σε αστικά κέντρα που κρίνονται λιγότερο ελκυστικά.

Όσο οι κοινωνίες γερνάνε, ο επόμενος φόβος για τις πόλεις θα είναι η πληθυσμιακή συρρίκνωση

Ο κίνδυνος της απώλειας πληθυσμού

Μπορεί σήμερα οι ευρωπαϊκές πόλεις – ιδίως οι πρωτεύουσες –  να μην θεωρούν την απώλεια πληθυσμού ως τη νούμερο ένα απειλή. Όμως ο κίνδυνος είναι πολύ πιο κοντά από όσο νομίζουμε, προειδοποιούν ερευνητές.

Μια πόλη που φαινομενικά ακμάζει, με τις αξίες των ακινήτων να ανεβαίνουν, τα διαμερίσματα προς ενοικίαση να είναι περιζήτητα, τους τουρίστες να συρρέουν και τα μαγαζιά του εμπορικού κέντρου να γεμίζουν, μπορεί εσωτερικά να ρημάζει.

Ό,τι καθιστά μια πόλη θελκτικό προορισμό «city break», μπορεί υπόγεια να ροκανίζει τα θεμέλιά της και να προετοιμάζει τον μαρασμό της.

Νέα διασυνοριακή έρευνα, επιχειρεί να ρίξει φως στο τι καθιστά μια πόλη ελκυστική με βάση τις προτιμήσεις των Ευρωπαίων πολιτών. Η έρευνα εντάσσεται στο πρόγραμμα Mapineq (Mapping Inequalities through the life course), που καταγράφει τις ανισότητες σε εθνικό και τοπικό επίπεδο, αλλά και σε επίπεδο γενιών.

Διαδικτυακό πείραμα

Εν μέσω δημογραφικών προκλήσεων, όπως η γήρανση και η συρρίκνωση του πληθυσμού, η κατανόηση των παραγόντων που καθιστούν μια πόλη ελκυστική, αποκτά όλο και μεγαλύτερη βαρύτητα. Ωστόσο, είναι εκπληκτικό το πόσο λίγα πράγματα γνωρίζουμε για τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά που προσελκύουν τους ανθρώπους σε έναν τόπο και όχι σε κάποιον άλλο, τονίζουν οι ερευνητές. Για να συμβάλλουν στην κάλυψη αυτού του κενού, σχεδίασαν και διεξήγαγαν ένα πρωτότυπο διαδικτυακό πείραμα.

Η μελέτη διεξήχθη σε τέσσερις χώρες (Ισπανία, Γερμανία, Φινλανδία, Βρετανία), και συμμετείχαν μέσω συνεντεύξεων περίπου 2.000 πολίτες σε κάθε χώρα. Τους παρουσιάστηκαν υποθετικές πόλεις, που διέφεραν τυχαία ως προς τα ακόλουθα χαρακτηριστικά:

(1) Κόστος στέγασης

(2) Ποσοστά ανεργίας

(3) Επίπεδα κλοπών και ληστειών

(4) Υποδομές συγκοινωνιών και ποδηλασίας

(5) Χρόνοι αναμονής στη δημόσια υγεία

(6) Αριθμός ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης

(7) Πολιτιστικοί χώροι και νυχτερινή ζωή

(8) Πάρκα και χώροι πρασίνου

(9) Ποιότητα αέρα

(10) Εμπιστοσύνη στους γείτονες

(11)  Ανοιχτή στάση (openness)  απέναντι στις εθνοτικές και σεξουαλικές μειονότητες

(12) Αριθμός μεταναστών από μη ευρωπαϊκές χώρες

Ζητήθηκε από τους ερωτηθέντες να συγκρίνουν επτά ζεύγη πόλεων με διαφορετικούς συνδυασμούς των παραπάνω χαρακτηριστικών και να επιλέξουν την πόλη στην οποία θα προτιμούσαν να ζήσουν από κάθε ζεύγος.

Αυτός ο σχεδιασμός επέτρεψε στους ειδικούς να εκτιμήσουν τη σχετική σημασία κάθε χαρακτηριστικού και να προσδιορίσουν τους βασικούς παράγοντες που κάνουν τις πόλεις ελκυστικές.

Πάνω απ’όλα η προσιτή στέγαση

Η προσιτή στέγαση αναδείχθηκε ως ο κορυφαίος παράγοντας, που επηρεάζει περισσότερο από κάθε άλλον την ελκυστικότητα μιας πόλης και στα τρία κράτη μέλη της ΕΕ. Στη Βρετανία ήταν ο δεύτερος σημαντικότερος παράγοντας, σε πολύ μικρή απόσταση από τους χρόνους αναμονής για δημόσια περίθαλψη.

Το συγκεκριμένο εύρημα υπογραμμίζει τον κεντρικό ρόλο που παίζει η εύρεση προσιτής στέγης, στην επιλογή πόλης – ανεξάρτητα από το εθνικό πλαίσιο.

Χτυπάει επίσης ένα καμπανάκι για τις ελληνικές  πόλεις – ιδίως την Αθήνα και Θεσσαλονίκη, όπου το κόστος στέγασης είναι το  υψηλότερο στην ΕΕ αναλογικά με το εισόδημα.

Πώς φαντάζονται οι Ευρωπαίοι την ιδανική πόλη

Οι σύντομοι χρόνοι αναμονής για πρόσβαση σε δημόσια υγειονομική περίθαλψη  αποδείχθηκαν ιδιαίτερα ελκυστικό χαρακτηριστικό σε όλες τις χώρες.

Σημαντικοί παράγοντες που καθιστούν μια πόλη ελκυστική είναι η ποιότητα του περιβάλλοντος. Η πρόσβαση σε πάρκα και χώρους πρασίνου έλαβε υψηλή βαθμολογία, υποδηλώνοντας μια κοινή επιθυμία για επαφή με τη φύση στην καθημερινή αστική ζωή. Οι ερωτηθέντες προτίμησαν σταθερά πόλεις με καλές υποδομές δημόσιων συγκοινωνιών και δίκτυα ποδηλατόδρομων, υπογραμμίζοντας την αξία της βιώσιμης κινητικότητας.

Και σε αυτά τα πεδία  η Αθήνα σκοράρει χαμηλά. Οι λίστες αναμονής στα δημόσια νοσοκομεία  απαιτούν ιώβεια υπομονή, στρέφοντας τον κόσμο στην ιδιωτική περίθαλψη (όσους και όσο το αντέχει η τσέπη τους). Ως αποτέλεσμα έχουμε από τα υψηλότερα ποσοστά ακάλυπτων αναγκών υγείας και από τις υψηλότερες ιδιωτικές δαπάνες.

Η αναλογία πρασίνου ανά κάτοικο είναι η δεύτερη χαμηλότερη στην ΕΕ (μετά τη Βαλέτα της Μάλτας), η ατμοσφαιρική ρύπανση χτυπάει «κόκκινο», το κυκλοφοριακό είναι αφόρητο και οι δημόσιες συγκοινωνίες ανεπαρκείς.

Ανεκτικότητα για ΛΟΑΤΚΙ και μειονότητες

Ειδικά για τους Βρετανούς σημαντικό ρόλο για την επιλογή μιας πόλης παίζει η ανεκτικότητα και η κοινωνική συνοχή. Οι πόλεις όπου οι άνθρωποι είναι γενικά ανοιχτοί προς τις εθνοτικές και σεξουαλικές μειονότητες θεωρήθηκαν σημαντικά πιο ελκυστικές.

Ένα ενδιαφέρον εύρημα είναι ότι οι παράγοντες που συχνά συνδέονται με τις ζωντανές πόλεις, όπως οι πολιτιστικοί χώροι, η νυχτερινή ζωή και η παρουσία πανεπιστημίων, κατατάχθηκαν χαμηλότερα σε σημασία για τους περισσότερους ερωτηθέντες.

… αλλά όχι για μετανάστες εκτός ΕΕ

Στις χώρες της ΕΕ, οι ερωτηθέντες αξιολόγησαν τις πόλεις με λιγότερους μη ευρωπαίους μετανάστες ως πιο ελκυστικές – αν και ο παράγοντας αυτός είχε λιγότερη βαρύτητα στην Ισπανία και τη Γερμανία από ό,τι στη Φινλανδία.

Αυτό το εύρημα πρέπει να ερμηνευθεί ως ένα μήνυμα για δράση και όχι ως δικαιολογία για αποκλεισμούς, υπογραμμίζουν οι ερευνητές. Δεν σημαίνει ότι πρέπει να δεχτούμε αυτές τις αντιλήψεις ως θέσφατο, αλλά να αναγνωρίσουμε το πώς οι κοινωνικές προκαταλήψεις διαμορφώνουν τη ζωή στις πόλεις. Τα στοιχεία αναδεικνύουν την επείγουσα ανάγκη για πολιτικές κατά των διακρίσεων και πρωτοβουλίες δημόσιας εκπαίδευσης που προωθούν τη διαπολιτισμική κατανόηση και την ένταξη.

Η προώθηση μιας κουλτούρας ανεκτικότητας και αποδοχής, ιδίως μέσω των σχολείων, των μέσων ενημέρωσης και των κοινοτικών προγραμμάτων, μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία πιο συνεκτικών και ισότιμων αστικών κοινωνιών, όπου η πολυμορφία δεν θεωρείται μειονέκτημα, αλλά πλεονέκτημα.