Ψηφιακοί φόροι: Ποιος θα πληρώσει τελικά τον λογαριασμό

Τα τελευταία χρόνια, αρκετές ευρωπαϊκές χώρες έχουν επιλέξει να επιβάλουν φόρους ψηφιακών υπηρεσιών (Digital Services Taxes – DST), στοχεύοντας κυρίως τους μεγάλους τεχνολογικούς ομίλους. Η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο είναι τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα. Τα έσοδα δεν είναι αμελητέα. Στο Λονδίνο ο ψηφιακός φόρος αποδίδει περίπου 800 εκατ. στερλίνες ετησίως, ενώ στο Παρίσι τα έσοδα προσεγγίζουν τα 700 εκατ. ευρώ.

Αντίστοιχες προθέσεις έχουν πολλές Ευρωπαϊκές χώρες, ενώ η συζήτηση γίνεται και σε επίπεδο Ε.Ε. Αν και η συζήτηση είναι αρκετά προχωρημένη, το ερώτημα που ακόμα δεν έχει απαντηθεί είναι ποιος πραγματικά θα πληρώσει στο τέλος. Οι ίδιες οι εταιρείες, που έχουν την ευχέρεια να μετακινούν επενδύσεις και δραστηριότητες σε διαφορετικές χώρες ή οι καταναλωτές και οι μικρές επιχειρήσεις που εξαρτώνται από τις ψηφιακές υπηρεσίες για να επιβιώσουν;

Φορολογικό βάρος

Η βασική αδυναμία αυτής της φορολογίας είναι η αστάθεια που μπορεί να δημιουργήσει η επιβολή της. Κάθε χώρα θέτει διαφορετικά όρια, διαφορετικούς κανόνες και διαφορετικό πεδίο εφαρμογής. Το αποτέλεσμα είναι ένα κατακερματισμένο τοπίο, το οποίο οι μεγάλες επιχειρήσεις αξιολογούν όχι ως «φορολογικό βάρος», αλλά ως ένα ακόμα ένα ρίσκο που θα πρέπει να πάρουν.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα που ίσως αντιμετωπίσουν οι ευρωπαϊκές αγορές είναι ο σταδιακός περιορισμός της δραστηριότητας των επιχειρήσεων, μειώνοντας τις επενδύσεις,, αναβάλλοντας προσλήψεις και μεταφέροντας σταδιακά λειτουργίες σε περιοχές με μικρότερο ρίσκο. Αυτή η τακτική είναι που ανησυχεί περισσότερο και τους ειδικούς σχετικά με τα αποτελέσματα που θα έχει η επιβολή ψηφιακής φορολογίας στην Ευρώπη.

Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει ότι δεν υπάρχει σχέδιο για έναν ενιαίο ψηφιακό φόρο σε επίπεδο Ένωσης. Κάθε χώρα θα μπορεί να αποφασίσει ανάλογα, με βάση τις κατευθύνσεις του ΟΟΣΑ. Όσο αυτή η καθυστέρηση παρατείνεται, οι εθνικοί φόροι λειτουργούν ως υποκατάστατο και μαζί τους αυξάνεται η αβεβαιότητα.

Το βαρύ κόστος

Το δεύτερο βασικό θέμα έχει να κάνει με το ποιος πληρώνει το κόστος. Μελέτες δείχνουν ότι οι ψηφιακοί φόροι σπάνια επιβαρύνουν τους ισολογισμούς των μεγάλων εταιριών. Μέρος του κόστους μετακυλίεται στις τιμές ψηφιακών υπηρεσιών, κυρίως στη διαφήμιση και στη διαμεσολάβηση.

Η Brookings Institution έχει επισημάνει ότι φόροι αυτού του τύπου αυξάνουν το κόστος για τις επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν ψηφιακές πλατφόρμες για να προσεγγίσουν πελάτες. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ακριβότερη ψηφιακή προβολή και υψηλότερα λειτουργικά έξοδα για χιλιάδες μικρές επιχειρήσεις. Το ίδιο κόστος ωστόσο δεν επιβαρύνει τους τεχνολογικούς κολοσσούς.

Για χώρες όπως η Ελλάδα, αυτή η μετακύλιση έχει ιδιαίτερη σημασία. Ο τουρισμός, το λιανεμπόριο και οι υπηρεσίες εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την ψηφιακή διαφήμιση και τις διαδικτυακές πλατφόρμες. Όταν το κόστος αυξάνεται, το περιθώριο για να απορροφηθεί είναι ιδιαίτερα μικρό. Συνήθως αυτό το κόστος μετακυλείεται στον καταναλωτή. Σε αντίθετη περίπτωση περιορίζει τα περιθώρια αυξήσεων στους μισθούς ή νέων προσλήψεων.

Αναζητώντας λύση

Η διεθνής απάντηση στο πρόβλημα (το λεγόμενο Pillar One του ΟΟΣΑ) παραμένει σε εκκρεμότητα. Το σχέδιο προβλέπει ότι ένα μέρος των υπερκερδών των πολύ μεγάλων πολυεθνικών θα φορολογείται στις χώρες όπου βρίσκονται οι χρήστες και οι αγορές τους. Στην πράξη, όμως, οι πολιτικές αντιστάσεις, κυρίως από τις ΗΠΑ, έχουν παγώσει την εφαρμογή του.

Όσο η λύση αυτή δεν προχωρά, οι ψηφιακοί φόροι επιστρέφουν στο τραπέζι ως προσωρινό εργαλείο. Μαζί τους επιστρέφει και η απειλή εμπορικών αντιποίνων. Τον Δεκέμβριο του 2025, Αμερικανοί αξιωματούχοι επανέφεραν ανοιχτά το ενδεχόμενο χρήσης εμπορικών μέτρων απέναντι σε χώρες που επιμένουν σε μονομερείς ψηφιακούς φόρους. Μάλιστα η ένταση της παρέμβασης ήταν τέτοια που το ζήτημα θα μπορούσε να προσομοιωθεί με τις εντάσεις στο γεωπολιτικό πεδίο.

Το κρίσιμο σημείο είναι ότι αυτή η σύγκρουση δεν μένει στα υπουργεία Οικονομικών ή στα τραπέζια των διεθνών οργανισμών. Διαχέεται στην πραγματική οικονομία, ειδικά όταν οι επενδύσεις καθυστερούν και το κόστος ψηφιακών υπηρεσιών αυξάνεται και ο λογαριασμός μένει μετέωρος.