Ρυθμίσεις χρεών: Τι ζητά η αγορά – Πώς μπορεί να ανακουφιστούν νοικοκυριά και επιχειρήσεις

Η συζήτηση για μια νέα ρύθμιση χρεών επιστρέφει στο προσκήνιο όσο κλιμακώνεται η πίεση στην αγορά εξαιτίας των  αυξημένων φορολογικών, ασφαλιστικών και χρηματοοικονομικών υποχρεώσεων. Τα στοιχεία δείχνουν ότι επιχειρήσεις και νοικοκυριά μπαίνουν σε ένα σπιράλ ιδιωτικού χρέους που παραμένει υψηλό και, σε μεγάλο βαθμό, δύσκολα διαχειρίσιμο.

Με αυτές τις συνθήκες το οικονομικό επιτελείο καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στη διασφάλιση των δημόσιων εσόδων και στην αποφυγή ενός νέου κύματος ληξιπρόθεσμων οφειλών που θα επιβαρύνει εκ νέου την πραγματική οικονομία.

Το αποτέλεσμα είναι ένα διπλό βάρος υποχρεώσεων, που περιορίζει τη ρευστότητα και μεταφράζεται σε αναβολή επενδύσεων, περιορισμό προσλήψεων και συμπίεση της κατανάλωσης.

Τα μεγέθη αποτυπώνουν το εύρος του προβλήματος. Τα ληξιπρόθεσμα χρέη ιδιωτών προς το Δημόσιο έχουν ξεπεράσει τα 112 δισ. ευρώ, συνεχίζοντας την ανοδική τους πορεία μέσα στο 2025, ενώ περισσότεροι από 4 εκατομμύρια φορολογούμενοι εμφανίζονται με οφειλές στην εφορία.

Παράλληλα, σημαντικό μέρος του ιδιωτικού χρέους προς τράπεζες και διαχειριστές εξακολουθεί να βαραίνει νοικοκυριά και επιχειρήσεις, παρά τη βελτίωση των τραπεζικών ισολογισμών. Το αποτέλεσμα είναι ένα διπλό βάρος υποχρεώσεων, που περιορίζει τη ρευστότητα και μεταφράζεται σε αναβολή επενδύσεων, περιορισμό προσλήψεων και συμπίεση της κατανάλωσης.

Οι ρυθμίσεις χρεών και γιατί είναι αναγκαία

Η ανάγκη για νέα παρέμβαση δεν προκύπτει μόνο από το ύψος των οφειλών, αλλά κυρίως από τη χαμηλή αποτελεσματικότητα των υφιστάμενων εργαλείων. Από το θεωρητικά εισπράξιμο ποσό των 85,18 δισ. ευρώ, μόλις το 4%, δηλαδή 3,44 δισ. ευρώ, έχει ενταχθεί σε καθεστώς ρύθμισης. Την ίδια στιγμή, το 24,28% του συνολικού ληξιπρόθεσμου υπολοίπου, που αντιστοιχεί σε 27,32 δισ. ευρώ, έχει ήδη χαρακτηριστεί ανεπίδεκτο είσπραξης, περιορίζοντας εκ των πραγμάτων τα περιθώρια ανάκτησης εσόδων.

Οι μικροοφειλέτες δυσκολεύονται ακόμη και με χαμηλές δόσεις, ενώ οι επιχειρήσεις με μεγαλύτερα χρέη δεν βρίσκουν βιώσιμη διέξοδο στο σημερινό πλαίσιο.

Ακόμη πιο αποκαλυπτική είναι η κατανομή των ρυθμισμένων οφειλών. Η μεγαλύτερη συμμετοχή καταγράφεται στα μεσαία ποσά, από 500 έως 10.000 ευρώ, όπου περίπου 15,5% των οφειλών έχει ενταχθεί σε ρύθμιση. Στα χρέη 2.000 – 3.000 ευρώ, τα ποσοστά αγγίζουν το 18%, τόσο για φυσικά όσο και για νομικά πρόσωπα. Αντίθετα, στα πολύ μικρά ποσά, που δεν ξεπερνούν τα 500 ευρώ,  αλλά και στα υψηλά χρέη, η ανταπόκριση παραμένει χαμηλή.

Τα φυσικά πρόσωπα εμφανίζουν περιορισμένη διάθεση ρύθμισης σε οφειλές άνω των 20.000 ευρώ, ενώ τα νομικά πρόσωπα απομακρύνονται από τα σχήματα όταν τα χρέη ξεπερνούν τις 150.000 ευρώ. Η εικόνα αυτή ενισχύει τη βασική διαπίστωση που διατυπώνεται όλο και συχνότερα στην αγορά, οτι ένα ενιαίο και οριζόντιο μοντέλο ρύθμισης δεν μπορεί να καλύψει τόσο διαφορετικά προφίλ οφειλετών. Οι μικροοφειλέτες δυσκολεύονται ακόμη και με χαμηλές δόσεις, ενώ οι επιχειρήσεις με μεγαλύτερα χρέη δεν βρίσκουν βιώσιμη διέξοδο στο σημερινό πλαίσιο.

Οι επιπτώσεις στην πραγματική οικονομία

Επιχειρήσεις με ανοιχτές φορολογικές ή τραπεζικές εκκρεμότητες λειτουργούν με αυξημένο κόστος συμμόρφωσης, περιορίζουν επενδύσεις και συχνά αναβάλλουν προσλήψεις. Ελεύθεροι επαγγελματίες και νοικοκυριά μείωνουν την κατανάλωση για να ανταποκριθούν σε φόρους, εισφορές και δόσεις, επηρεάζοντας τη συνολική ζήτηση.

Δεν είναι τυχαίο ότι επαγγελματικοί φορείς και επιχειρήσεις επαναφέρουν το αίτημα για ρύθμιση ως εργαλείο σταθεροποίησης της αγοράς. Η συζήτηση έχει πλέον μετατοπιστεί από το «αν» στο «πώς».

Σε αυτό το περιβάλλον, η απουσία ενός λειτουργικού πλαισίου ρύθμισης αυξάνει τον κίνδυνο δημιουργίας νέας γενιάς ληξιπρόθεσμων, τη στιγμή που η οικονομία προσπαθεί να διατηρήσει ρυθμούς ανάπτυξης. Δεν είναι τυχαίο ότι επαγγελματικοί φορείς και επιχειρήσεις επαναφέρουν το αίτημα για ρύθμιση ως εργαλείο σταθεροποίησης της αγοράς. Η συζήτηση έχει πλέον μετατοπιστεί από το «αν» στο «πώς».

Τα σενάρια που εξετάζονται

Στο τραπέζι του οικονομικού επιτελείου βρίσκονται σενάρια, με κοινό παρονομαστή τη μεγαλύτερη ευελιξία και την προσαρμογή στο προφίλ του οφειλέτη. Ένα από αυτά αφορά τη δημιουργία νέου σχήματος πολλαπλών δόσεων, που θα μπορούσε να φτάνει ή και να υπερβαίνει τις 72 ή 120 δόσεις, όχι οριζόντια αλλά με κριτήρια εισοδήματος, τζίρου και ιστορικού συνέπειας.

Παράλληλα, εξετάζεται η αναθεώρηση των προσαυξήσεων και τόκων, με στόχο τον περιορισμό ή το «πάγωμά» τους για όσους τηρούν τη ρύθμιση. Η λογική δεν είναι η διαγραφή χρέους, αλλά η αποφυγή της αύξησης των οφειλών που καθιστά ανεφικτή την αποπληρωμή.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στον εξωδικαστικό μηχανισμό, ο οποίος, παρά τις βελτιώσεις, εξακολουθεί να θεωρείται δύσχρηστος για μικρές επιχειρήσεις. Στο τραπέζι βρίσκονται παρεμβάσεις για απλούστευση και μεγαλύτερη αυτοματοποίηση, ώστε να καταστεί πραγματικά προσβάσιμος σε όσους σήμερα μένουν εκτός.

Το «υπερσύστημα» της ΑΑΔΕ

Κομβικό ρόλο στον νέο σχεδιασμό παίζει και η δημιουργία ενός ενιαίου ψηφιακού μηχανισμού διαχείρισης οφειλών από την ΑΑΔΕ. Το σύστημα» φιλοδοξεί να συγκεντρώνει σε πραγματικό χρόνο στοιχεία για εισοδήματα, περιουσία, καταθέσεις, συναλλαγές και ιστορικό πληρωμών, επιτρέποντας τη χαρτογράφηση του οικονομικού προφίλ κάθε οφειλέτη.

Οι όροι της ρύθμισης θα μπορούν να προσαρμόζονται σε περίπτωση μεταβολής εισοδήματος ή τζίρου, επιβραβεύοντας τη συνέπεια και ενεργοποιώντας αυστηρότερα μέτρα μόνο όταν διαπιστώνεται συστηματική αθέτηση.

Με βάση αυτά τα δεδομένα, το σύστημα θα μπορεί να προτείνει διαφορετικά σενάρια ρύθμισης, με μεταβλητό αριθμό δόσεων, διαφοροποιημένες προκαταβολές και προσαρμοσμένες προσαυξήσεις. Στόχος είναι να περιοριστεί το φαινόμενο ένταξης σε ρυθμίσεις που «σπάνε» μέσα στους πρώτους μήνες, επειδή δεν ανταποκρίνονται στις πραγματικές δυνατότητες αποπληρωμής.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στη δυναμική παρακολούθηση της συμπεριφοράς του οφειλέτη. Οι όροι της ρύθμισης θα μπορούν να προσαρμόζονται σε περίπτωση μεταβολής εισοδήματος ή τζίρου, επιβραβεύοντας τη συνέπεια και ενεργοποιώντας αυστηρότερα μέτρα μόνο όταν διαπιστώνεται συστηματική αθέτηση. Πρόκειται για μια μετατόπιση από τις περιοδικές ρυθμίσεις «έκτακτης ανάγκης» σε ένα μοντέλο διαρκούς διαχείρισης χρέους.