Κάποιες ιδέες γεννιούνται σε αίθουσες συνεδριάσεων, άλλες σε στρατηγικά think tanks. Η ιδέα της απόκτησης της Γροιλανδίας από τις Ηνωμένες Πολιτείες, όμως, φαίνεται πως ξεκίνησε πολύ πιο απλά: από μια ιδιωτική συζήτηση μεταξύ δύο παλιών φίλων, με κοινό υπόβαθρο τον πλούτο, τη φιλοδοξία και την πεποίθηση ότι ο κόσμος μπορεί να «αγοραστεί». Σήμερα, αυτή η ιδέα επιστρέφει δριμύτερη, με πραγματικές επενδύσεις, απειλές χρήσης βίας και σοβαρά ερωτήματα για το πού τελειώνει η πολιτική και πού αρχίζει το προσωπικό συμφέρον.
Το τηλεφώνημα που άναψε φωτιές στη Γροιλανδία
Κατά την πρώτη του θητεία, ο Ντόναλντ Τραμπ κάλεσε έναν από τους βασικούς συμβούλους εθνικής ασφάλειας στο Οβάλ Γραφείο, αποκαλύπτει η βρετανική Guardian. Η αφορμή δεν ήταν κάποια κρίση ή ένας πόλεμος, αλλά μια «επιχειρηματική» ιδέα: να αγοράσουν οι ΗΠΑ τη Γροιλανδία. Όπως αποκάλυψε αργότερα ο Τζον Μπόλτον, ο τότε πρόεδρος του εξήγησε ότι την πρόταση την είχε ακούσει από έναν γνωστό δισεκατομμυριούχο.
Η ιδέα έμοιαζε εξωφρενική, όμως δεν αντιμετωπίστηκε ως αστείο. Αντίθετα, άνοιξε έναν κύκλο συζητήσεων στον Λευκό Οίκο για το πώς θα μπορούσε να αυξηθεί η αμερικανική επιρροή στο τεράστιο αρκτικό έδαφος που ανήκει στη Δανία.
Ο άνθρωπος πίσω από την πρόταση
Το όνομα του ανθρώπου που φύτεψε τον «σπόρο» ήταν Ρόναλντ Λόντερ. Κληρονόμος της αυτοκρατορίας καλλυντικών Estée Lauder, κοσμοπολίτης δισεκατομμυριούχος και στενός φίλος του Τραμπ εδώ και περισσότερες από έξι δεκαετίες. Οι δύο άνδρες γνωρίστηκαν ως νέοι στη Νέα Υόρκη και διατήρησαν σχέσεις ακόμη και όταν οι δρόμοι τους χώρισαν επαγγελματικά.
Ο Λόντερ δεν είναι απλώς ένας επιχειρηματίας. Έχει υπηρετήσει σε κυβερνητικές θέσεις επί Ρόναλντ Ρίγκαν, διετέλεσε πρεσβευτής των ΗΠΑ στην Αυστρία και επιχείρησε –ανεπιτυχώς– να εκλεγεί δήμαρχος Νέας Υόρκης. Το πολιτικό του ένστικτο συνδυάζεται με έντονη επιχειρηματική δραστηριότητα.
Από τη θεωρία στην εμμονή
Σύμφωνα με τον Μπόλτον, ο Τραμπ έχει την τάση να υιοθετεί άκριτα ιδέες που ακούει από ανθρώπους που εμπιστεύεται. Η Γροιλανδία δεν ήταν εξαίρεση. Με το πέρασμα των χρόνων, η αρχική σκέψη της αγοράς μετατράπηκε σε εμμονή.
Στη δεύτερη θητεία του, ο Αμερικανός πρόεδρος δεν δίστασε να αφήσει ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο στρατιωτικής επέμβασης.
Οι δηλώσεις αυτές προκάλεσαν σοκ στην Ευρώπη και ιδιαίτερα στη Δανία, με την κυβέρνηση της Κοπεγχάγης να προειδοποιεί ότι μια τέτοια ενέργεια θα διέλυε το ΝΑΤΟ.
Οι επιχειρήσεις στη σκιά της πολιτικής
Ενώ ο Τραμπ επανέφερε τη ρητορική περί «απόκτησης» της Γροιλανδίας, ο Λόντερ άρχισε να εμφανίζεται όλο και πιο ενεργός επιχειρηματικά στο νησί. Μέσω εταιρειών με έδρα τη Νέα Υόρκη, επενδυτικά σχήματα που συνδέονται μαζί του απέκτησαν μερίδια σε τοπικά εγχειρήματα: από εξαγωγή «πολυτελούς» μεταλλικού νερού μέχρι σχέδια για υδροηλεκτρική ενέργεια και βιομηχανική παραγωγή αλουμινίου.
Ο ίδιος δεν κρύβει ότι θεωρεί τη Γροιλανδία γεωπολιτικό «θησαυρό», πλούσιο σε σπάνιες γαίες, κρίσιμες για την τεχνητή νοημοσύνη, την αμυντική βιομηχανία και τις νέες τεχνολογίες. Η υποχώρηση των πάγων, κατά τον Λόντερ, ανοίγει και νέους θαλάσσιους εμπορικούς δρόμους.
Η Δανία αντιδρά, ο Τραμπ επιμένει
Οι απειλές περί «εύκολου ή δύσκολου τρόπου» απόκτησης της Γροιλανδίας προκάλεσαν οργή στην Κοπεγχάγη.
Κυβερνητικά στελέχη μίλησαν για προσβολή της εθνικής κυριαρχίας, ενώ η Κοπεγχάγη ακύρωσε ακόμη και προγραμματισμένες επαφές με την Ουάσινγκτον.
Ο Τραμπ, αντί να ρίξει τους τόνους, επέλεξε τον γνώριμο δρόμο των κοινωνικών δικτύων. Ανάρτησε μια εικόνα στο Χ με έναν χρυσό Trump Tower να δεσπόζει πάνω από ένα μικρό χωριό της Γροιλανδίας, συνοδευόμενη από τη λεζάντα: «Σας υπόσχομαι ότι δεν θα το κάνω αυτό στη Γροιλανδία».
I promise not to do this to Greenland! pic.twitter.com/03DdyVU6HA
— Donald J. Trump (@realDonaldTrump) August 20, 2019
Το μήνυμα, που αντιμετωπίστηκε από την Ευρώπη ως ειρωνικό και προκλητικό, κατέστησε σαφές ότι για τον Αμερικανό πρόεδρο το ζήτημα δεν ήταν απλώς στρατηγικό, αλλά και βαθιά προσωπικό.
Μετά από συναντήσεις υψηλού επιπέδου στην Ουάσινγκτον, Δανοί αξιωματούχοι παραδέχθηκαν ότι δεν κατάφεραν να μεταπείσουν τον Αμερικανό πρόεδρο, ο οποίος φέρεται αποφασισμένος να προχωρήσει σε κάποιο είδος ελέγχου του νησιού.
Από τη Γροιλανδία στην Ουκρανία
Το μοτίβο επαναλαμβάνεται και αλλού. Ο Λόντερ φέρεται να συμμετέχει σε κοινοπραξία που ενδιαφέρεται για την εκμετάλλευση ουκρανικών κοιτασμάτων λιθίου. Παρότι ο ίδιος υποστηρίζει ότι δεν συζήτησε το θέμα απευθείας με τον Τραμπ, η αμερικανική πολιτική γραμμή κινήθηκε τελικά προς την κατεύθυνση της απόκτησης πρόσβασης στους φυσικούς πόρους της εμπόλεμης χώρας.
Λίγες εβδομάδες μετά από γενναίες δωρεές του Λόντερ σε ταμεία στήριξης του τραμπικού κινήματος, Ουάσινγκτον και Κίεβο υπέγραψαν συμφωνία για κοινή εκμετάλλευση ορυκτών.
Φιλία, χρήμα και σύγκρουση συμφερόντων
Οι επικριτές του Τραμπ μιλούν ανοιχτά για μια προεδρία όπου τα προσωπικά δίκτυα και τα επιχειρηματικά συμφέροντα διαπλέκονται επικίνδυνα με την εξωτερική πολιτική. Η περίπτωση της Γροιλανδίας λειτουργεί ως χαρακτηριστικό παράδειγμα: μια γεωστρατηγική περιοχή, μια παλιά φιλία δισεκατομμυριούχων και μια υπερδύναμη που μοιάζει έτοιμη να επαναφέρει λογικές άλλων αιώνων.
Το ερώτημα που παραμένει ανοιχτό είναι αν η Γροιλανδία θα μείνει απλώς μια πολιτική φαντασίωση ή αν θα μετατραπεί στο σκηνικό της επόμενης μεγάλης διεθνούς κρίσης.
