Πετρέλαιο: Η Ιρανική Εξίσωση του 2026

Οι αγορές πετρελαίου ξεκίνησαν το 2026 με έντονη αστάθεια.

Το WTI διαπραγματεύεται γύρω στα 59 δολάρια το βαρέλι, ενώ το Brent κινείται κοντά στα 64 δολάρια. Η πτώση των τιμών κατά 18-20% το 2025 δημιούργησε υπερπροσφορά στις παγκόσμιες αγορές.

Ωστόσο, η γεωπολιτική αναταραχή στο Ιράν επαναφέρει στο προσκήνιο τον κίνδυνο διακοπών προσφοράς. Για τους επενδυτές, η κατανόηση αυτής της δυναμικής είναι καθοριστική. Η ισορροπία μεταξύ βραχυπρόθεσμων γεωπολιτικών κινδύνων και μακροπρόθεσμων θεμελιωδών μεγεθών θα διαμορφώσει τις τιμές το επόμενο διάστημα.

Το Ιρανικό Πρόβλημα: Διαστάσεις και Συνέπειες

Οι διαδηλώσεις που ξέσπασαν στις 28 Δεκεμβρίου 2025 αποτελούν τη μεγαλύτερη απειλή για το καθεστώς των δεκαετιών.

Η οικονομική κατάρρευση και η κατάρρευση του ριάλ πυροδότησαν τις διαμαρτυρίες.

Οι εκτιμήσεις για τους νεκρούς κυμαίνονται από 2.000 έως 20.000, γεγονός που καθιστά τα γεγονότα από τα πιο αιματηρά στη σύγχρονη ιστορία του Ιράν.

Το Ιράν παράγει περίπου 3,3 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως. Αυτό αντιστοιχεί στο 4% της παγκόσμιας ζήτησης.

Οι εξαγωγές ανέρχονται σε 2 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, κατευθυνόμενες κυρίως στην Κίνα.

Το ερώτημα είναι: τι συμβαίνει εάν αυτή η προσφορά διακοπεί;

Οι εκτιμήσεις συγκλίνουν στο ότι πλήρης διακοπή θα μπορούσε να ωθήσει το Brent στα 91 δολάρια το βαρέλι μέχρι το τέταρτο τρίμηνο 2026.

Υπάρχει όμως σημαντική διάσταση μεταξύ σεναρίων. Μέχρι στιγμής, οι διαμαρτυρίες δεν έχουν εξαπλωθεί στις κύριες πετρελαιοπαραγωγικές περιοχές.

Η πραγματική παραγωγή παραμένει σχετικά αλώβητη. Το ζήτημα είναι η κλιμάκωση: στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ ή αποκλεισμός του Στενού του Χορμούζ. Το στενό διακινεί 20 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου.

Ο πρόεδρος Trump ταλαντεύεται μεταξύ απειλών και διπλωματίας. Στις 14 Ιανουαρίου δήλωσε ότι του διαβεβαίωσαν πως «η σφαγή στο Ιράν σταματά».

Οι τιμές του πετρελαίου έπεσαν κατά 4-5% την ίδια μέρα. Αυτή η αστάθεια δημιουργεί ευκαιρίες αλλά και κινδύνους. Το premium μεταβλητότητας είναι υψηλό και οι επενδυτές πληρώνουν για αντιστάθμιση.

Κυρώσεις: Η Πολιτική Μέγιστης Πίεσης

Η κυβέρνηση Trump έχει επιβάλει περισσότερες από 875 κυρώσεις κατά του Ιράν το 2025. Στόχος είναι η εξουδετέρωση της «σκιώδους ναυτιλίας» που μεταφέρει ιρανικό πετρέλαιο. Περισσότερα από 180 πλοία έχουν κυρωθεί από την επιστροφή Trump στην εξουσία. Η καμπάνια επικεντρώνεται σε κινεζικά διυλιστήρια και τερματικά που δέχονται ιρανικό αργό.

Παρά την ένταση των κυρώσεων, οι ιρανικές εξαγωγές προς την Κίνα παραμένουν σταθερές. Η Vortexa εκτιμά ότι οι όγκοι κυμαίνονται στα 1,5-1,7 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως το 2025. Αυτό αντιπροσωπεύει αύξηση 25% σε σχέση με το 2023. Πώς είναι δυνατόν; Το Ιράν πωλεί με μεγάλες εκπτώσεις, φθάνοντας τα 17 δολάρια ανά βαρέλι κάτω από τις τιμές αγοράς.

Η Κίνα εξακολουθεί να είναι το κλειδί. Οι κινεζικές στρατηγικές αποθήκες απορρόφησαν σχεδόν 1 εκατομμύριο βαρέλια ημερησίως το 2025. Αυτή η ζήτηση στηρίζει τις τιμές, παρά την υπερπροσφορά. Το 2026, η Κίνα αναμένεται να μειώσει το ρυθμό αποθεματοποίησης κατά ένα τρίτο. Αυτό θα αφαιρέσει σημαντική στήριξη από την αγορά.

Η επιβολή των κυρώσεων αντιμετωπίζει δύο προκλήσεις.

Πρώτον, η σκιώδης ναυτιλία είναι εξαιρετικά ευέλικτη. Χρησιμοποιεί σημαίες ευκολίας, ψευδείς ταυτότητες και ship-to-ship μεταφορτώσεις.

Δεύτερον, η Κίνα δεν αναγνωρίζει τις μονομερείς αμερικανικές κυρώσεις. Χωρίς κινεζική συμμόρφωση, η αποτελεσματικότητα είναι περιορισμένη.

OPEC+ και Η Ισορροπία της Αγοράς

Ο OPEC+ ανακοίνωσε στις 4 Ιανουαρίου τη διατήρηση της παραγωγής σταθερής για το πρώτο τρίμηνο 2026.

Οι οκτώ βασικές χώρες (Σαουδική Αραβία, Ρωσία, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Καζακστάν, Κουβέιτ, Ιράκ, Αλγερία και Ομάν) παράγουν πάνω από το ήμισυ του παγκόσμιου πετρελαίου. Η παύση στην αύξηση της παραγωγής αντικατοπτρίζει τη χαμηλότερη ζήτηση του χειμώνα.

Η ομάδα διατηρεί 1,65 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως σε εκούσιες μειώσεις. Αυτό το εφεδρικό δυναμικό είναι κρίσιμο. Σε περίπτωση διακοπών στο Ιράν ή τη Βενεζουέλα, ο OPEC+ μπορεί να αυξήσει την παραγωγή. Ωστόσο, η ικανότητα αντίδρασης είναι πιο περιορισμένη το 2026 σε σχέση με προηγούμενα έτη.

Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας προβλέπει πλεόνασμα 3,8 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως για το 2026. Αυτή η εκτίμηση περιλαμβάνει τη σταδιακή επιστροφή παραγωγής OPEC+ και αυξημένη προσφορά από Βραζιλία, Γουιάνα και Αργεντινή. Η υπερπροσφορά αποτελεί βάρος στις τιμές. Ο EIA αναμένει μέσο όρο 56 δολάρια το βαρέλι για το Brent το 2026.

Υπάρχει όμως σημαντική αβεβαιότητα. Οι ρωσικές εξαγωγές μειώνονται λόγω κυρώσεων. Η Βενεζουέλα αντιμετωπίζει πολιτική αναταραχή. Το Καζακστάν αντιμετωπίζει προβλήματα στον αγωγό Caspian Pipeline Consortium. Αυτοί οι παράγοντες μπορούν να μειώσουν την πρόβλεψη προσφοράς κατά 0,5-1 εκατομμύριο βαρέλια ημερησίως.

Η στρατηγική του OPEC+ έχει επικριθεί. Παρά τις μειώσεις, το μερίδιο αγοράς του μειώνεται. Οι αμερικανικοί παραγωγοί σχιστολιθικού πετρελαίου κερδίζουν έδαφος. Η Βραζιλία και η Γουιάνα αναπτύσσουν νέα κοιτάσματα. Το δίλημμα είναι γνωστό: τιμή έναντι όγκου. Με τιμές κάτω από 60 δολάρια, η δημοσιονομική πίεση στη Σαουδική Αραβία και τη Ρωσία αυξάνεται.

Επενδυτικές Προεκτάσεις

Η τρέχουσα συγκυρία δημιουργεί συγκεκριμένες προκλήσεις για τους επενδυτές.

Οι τιμές πετρελαίου κινούνται σε εύρος 55-65 δολαρίων για το Brent. Αυτό το εύρος αντικατοπτρίζει δύο αντίθετες δυνάμεις: δομική υπερπροσφορά και γεωπολιτικούς κινδύνους. Η μεταβλητότητα παραμένει υψηλή, όπως φάνηκε από την πτώση 4,6% στις 15 Ιανουαρίου.

Τα σενάρια για τους επόμενους μήνες είναι τρία.

Πρώτον, το βασικό σενάριο προβλέπει τιμές 50-60 δολαρίων. Προϋποθέτει σταθερότητα στο Ιράν, συνέχιση της πολιτικής OPEC+ και αργή ανάκαμψη στη Βενεζουέλα. Σε αυτό το σενάριο, η υπερπροσφορά επικρατεί. Οι παραγωγοί υψηλού κόστους αντιμετωπίζουν πιέσεις.

Το δεύτερο σενάριο περιλαμβάνει κλιμάκωση στο Ιράν χωρίς πλήρη διακοπή. Στρατιωτικές απεργίες ή περιορισμένες διαταραχές παραγωγής θα μπορούσαν να ωθήσουν το Brent στα 70-80 δολάρια. Αυτό θα ωφελούσε τους παραγωγούς αλλά θα επηρέαζε αρνητικά την παγκόσμια ανάπτυξη. Το premium θα ήταν προσωρινό, εκτός εάν η κατάσταση κλιμακωθεί περαιτέρω.

Το τρίτο σενάριο είναι η πλήρης διακοπή/αποκλεισμός του Στενού του Χορμούζ. Οι τιμές θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τα 90-100 δολάρια. Ωστόσο, η πιθανότητα είναι χαμηλή. Ούτε το Ιράν ούτε οι ΗΠΑ έχουν συμφέρον για τέτοια κλιμάκωση. Ο OPEC+ θα απελευθέρωνε εφεδρικά αποθέματα για να σταθεροποιήσει την αγορά.

Για τους επενδυτές σε μετοχές ενεργειακών εταιρειών, η εικόνα είναι μικτή. Οι παραγωγοί χαμηλού κόστους στη Μέση Ανατολή και τη Νότια Αμερική διατηρούν περιθώρια κέρδους. Οι αμερικανικοί παραγωγοί σχιστολιθικού πετρελαίου αντιμετωπίζουν πίεση στα περιθώρια. Ο EIA προβλέπει μείωση της αμερικανικής παραγωγής κατά 200.000 βαρέλια ημερησίως το 2026.

Τα διυλιστήρια θα μπορούσαν να επωφεληθούν από αυξημένη ροή βενεζουελανού πετρελαίου. Η αλλαγή των ροών από Κίνα προς ΗΠΑ θα επηρέαζε τις περιφερειακές διαφορές τιμών. Ο Western Canadian Select θα αντιμετώπιζε ανταγωνισμό. Τα περιθώρια διύλισης παραμένουν υγιή, υποστηριζόμενα από χαμηλά αποθέματα προϊόντων.

Η σύσταση είναι επιλεκτική έκθεση με διαχείριση κινδύνου. Οι θέσεις σε αργό απαιτούν στενή παρακολούθηση των γεωπολιτικών εξελίξεων. Τα options για αντιστάθμιση του κινδύνου άνω του $70 είναι δικαιολογημένα. Η διαφοροποίηση σε παραγωγούς φυσικού αερίου προσφέρει εναλλακτική έκθεση σε ενέργεια με διαφορετικά θεμελιώδη μεγέθη.

Το 2026 θα είναι χρονιά εξισορρόπησης. Η υπερπροσφορά πιέζει προς τα κάτω. Οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι δημιουργούν ανοδικό δυναμικό. Για τους επενδυτές, η κατανόηση αυτής της δυναμικής είναι κλειδί για την πλοήγηση στην αγορά commodities του 2026.

Ο Συμεών Μαυρουδής είναι Διαχειριστής Α/Κ και ιδιωτικών χαρτοφυλακίων στη Fast Finance ΑΕΠΕΥ