Fed: Μνήμες Αργεντινής φέρνει η επίθεση Τραμπ

Μνήμες Αργεντινής φέρνει η κλήτευση της Fed καθώς ο Αμερικανός πρόεδρος προσπαθεί να φέρει την κεντρική τράπεζα της μεγαλύτερης οικονομίας του πλανήτη υπό τον έλεγχο του.

Το 2010 ο επικεφαλής της κεντρικής τράπεζας της Αργεντινής ,Μάρτιν Ρεντράδο, απολύθηκε γιατί δεν συμφώνησε στην εντολή της τότε προέδρου Κριστίνα Κίρχνερ να δώσει αποθεματικά για να συνεισφέρει στην αποπληρωμή των εθνικών χρεών.

Πολέμησε με επιτυχία την απόφαση στο δικαστήριο, αλλά τελικά παραιτήθηκε μπροστά στην πίεση ότι ήταν «αφόρητη», όπως είπε στο BBC.

Η επίθεση Τραμπ στη Fed

Σήμερα, η σύγκρουση μνημονεύεται ως μια από τις πρώτες προειδοποιήσεις για την οικονομική αναταραχή που έπληξε αργότερα την Αργεντινή, εκθέτοντάς την σε υψηλό πληθωρισμό και στη νομισματική βουτιά από την οποία η χώρα εξακολουθεί να ανακάμπτει. Η επίθεση  του Τραμπ στη Fed έχει πυροδοτήσει συζητήσεις σχετικά με το εάν οι ΗΠΑ ενδέχεται να οδεύουν προς παρόμοια κατεύθυνση.

Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει κατηγορήσει τον επικεφαλής της Federal Reserve, Τζερόμ Πάουελ, για κακή διαχείριση της οικονομίας και αύξηση του κόστους δανεισμού καθώς διατηρεί τα επιτόκια πολύ υψηλά.

Όμως οι παρεμβάσεις του στην τράπεζα δεν περιορίστηκαν σε καταγγελίες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Τον Αύγουστο, ο Τραμπ προχώρησε στην απόλυση της κορυφαίας υπεύθυνης χάραξης πολιτικής, της Λίζα Κουκ, μια απόφαση που τώρα αμφισβητείται στο Ανώτατο Δικαστήριο.

Στη συνέχεια, την προηγούμενη Κυριακή, ο Πάουελ είπε ότι η Fed αντιμετωπίζει ποινική έρευνα από το υπουργείο Δικαιοσύνης, σχετικά με υπερβάσεις κόστους στην ανακαίνιση κτηρίου της, ανησυχίες που ο Πάουελ απέρριψε ως «πρόσχημα».

H αντίδραση των αγορών ήταν ήπια καθώς οι επενδυτές ζύγισαν την αντίσταση του Πάουελ, ήταν πρώτη φορά που ο τραπεζίτης έκανε πολιτικό σχόλιο και απάντησε στις επιθέσεις, ως πράξη υπεράσπισης της ανεξαρτησίας της Fed.

Ο δρόμος προς την μπανανία

Ο Ρεντράντο εξέφρασε την έκπληξη του καθώς ανασύρθηκαν μνήμες της δικής του μάχης και δεν περίμενε κάτι αντίστοιχο να συμβεί στις ΗΠΑ που μέχρι πρόσφατα αναφερόταν ως θετικό παράδειγμα ανεξαρτησίας της κεντρικής τράπεζας.

«Αυτό μοιάζει περισσότερο με μια ιστορία αναδυόμενης αγοράς» είπε.

Δεν είναι ο μόνος που κάνει τη σύγκριση. «Αυτό συμβαίνει στις «δημοκρατίες της μπανάνας», όχι αυτό που πρέπει να συμβεί στις ΗΠΑ», είπε στο BBC ο οικονομολόγος Τζέισον Φούρμαν, ο οποίος ηγήθηκε του Συμβουλίου Οικονομικών Συμβούλων του πρώην Προέδρου Μπαράκ Ομπάμα, χρησιμοποιώντας έναν υποτιμητικό όρο που χρησιμοποιείται συχνά για να περιγράψει χώρες με ασταθή πολιτική και οικονομίες που υπόκεινται στις ιδιοτροπίες μιας άρχουσας τάξης.

Το ίδιο σχόλιο ακούστηκε και από την πρόεδρο της Fed και πρώην υπουργό Οικονομικών των ΗΠΑ, Τζάνετ Γέλεν σε συνέντευξη της στο CNBC υπογράμμισε ότι η χρήση του βασικού επιτοκίου ομοσπονδιακής τράπεζας για τη διαχείριση του χρέους είναι ανεύθυνη.

«Έχετε έναν πρόεδρο που λέει ότι η Fed πρέπει να μειώσει τα επιτόκια για να μειώσει τις πληρωμές επιτοκίων για το ομοσπονδιακό χρέος», είπε, προσθέτοντας ότι «διαφωνεί απόλυτα με αυτό. Είναι ο δρόμος προς τη μπανανία».

Πληθωριστικοί κίνδυνοι

Ο Τραμπ αρνήθηκε την ανάμειξή του στην ποινική έρευνα, η οποία, όπως είπε, δεν είχε καμία σχέση με τα επιτόκια, ενώ υποστηρίζει ότι έχει το δικαίωμα να εκφράσει τις απόψεις του. «Νομίζω ότι είναι εντάξει αυτό που κάνω», είπε.

Ωστόσο, οι οικονομολόγοι λένε ότι ο Τραμπ συνεχίζει τις επιθέσεις του με κίνδυνο για την οικονομία, υποστηρίζοντας ότι τα στοιχεία που έχουν συγκεντρωθεί με κόπο δείχνουν ότι οι κεντρικές τράπεζες επιτυγχάνουν τα καλύτερα αποτελέσματα όταν λειτουργούν χωρίς πολιτική πίεση. Εκτεταμένη ακαδημαϊκή έρευνα έχει συνδέσει έκτοτε την ανεξαρτησία της κεντρικής τράπεζας με τη μείωση του πληθωρισμού με την πάροδο του χρόνου.

Αυτή η συναίνεση προέκυψε από επώδυνες μάχες για την τιθάσευση των πληθωριστικών πιέσεων στη δεκαετία του 1970, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ, που οδήγησε σε ένα κύμα παγκόσμιων μεταρρυθμίσεων.

Ωστόσο, αν και η πίεση του Τραμπ στη Fed είναι άνευ προηγουμένου για τις ΗΠΑ, ο πρόεδρος δεν είναι ο μόνος αρχηγός κράτους που αγνοεί τη συμβουλή να αφήσει ήσυχους τους κεντρικούς τραπεζίτες. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η πρώην πρωθυπουργός Λιζ Τρας επιτέθηκε στην Τράπεζα της Αγγλίας, επικρίνοντας την ανεξαρτησία της και κατηγορώντας την ότι έχει υπερβολική εξουσία.

Μελέτη κεντρικών τραπεζών σε 118 χώρες μεταξύ 2010 και 2018 διαπίστωσε ότι περίπου το 10% των κεντρικών τραπεζών κάθε χρόνο αντιμετώπιζαν πιέσεις από πολιτικούς ηγέτες, όπως ο Τραμπ, με στόχο τα χαμηλότερα επιτόκια που μειώνουν το κόστος δανεισμού και τονώνουν την οικονομία βραχυπρόθεσμα.

Οι εθνικιστές ηγέτες

Η πίεση στους κεντρικούς τραπεζίτες ήταν πολύ πιθανό να εμφανιστεί σε χώρες με εθνικιστές ή λαϊκιστές ηγέτες και συνήθως ακολουθήθηκε από υψηλότερο πληθωρισμό, εξηγεί η οικονομολόγος Carola Binder, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Τέξας στο Όστιν που διεξήγαγε την ανασκόπηση.

Στην Τουρκία, για παράδειγμα, ο Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν άλαλξε τρεις ηγέτες κεντρικών τραπεζών μέσα σε τρία χρόνια μεταξύ 2019 και 2021, καθώς έψαχνε για κάποιον που θα εκτελούσε την ανορθόδοξη άποψή του ότι τα υψηλά επιτόκια τροφοδοτούσαν τον πληθωρισμό.

Ο πληθωρισμός εκτινάχθηκε πάνω από το 50%, καθώς η τράπεζα υπέκυψε στις απαιτήσεις του, προτού συμφωνήσει να διορίσει ηγέτες με πιο μετριοπαθείς απόψεις. Ακόμη και σε χώρες όπου οι κεντρικές τράπεζες αντιστάθηκαν στην παρέμβαση, η έρευνα της Binder διαπίστωσε ότι ο πληθωρισμός έτεινε να αυξάνεται, αν και σε μικρότερο βαθμό, υποδηλώνοντας ότι η πίεση από μόνη της θα μπορούσε να προκαλέσει ζημιά.

Οι επενδυτές θεωρούν την ανεξαρτησία της κεντρικής τράπεζας ένα σημαντικό κομμάτι του παζλ

Η Binder λέει ότι πιστεύει ότι η πίεση οδήγησε τους ανθρώπους να αμφιβάλλουν για την ικανότητα των κεντρικών τραπεζών να διαχειρίζονται αποτελεσματικά τον πληθωρισμό, αναγκάζοντάς τους να αναμένουν υψηλότερες τιμές στο μέλλον μια άποψη που συχνά είναι αυτοεκπληρούμενη.

Το ίδιο υποστήριξε και ο ισχυρός άντρας της Wall Street, Τζέιμι Ντίμον, που τάχθηκε στο πλευρό του Πάουελ. «Οτιδήποτε μειώνει αυτό [την ανεξαρτησία της Fed]  πιθανότατα δεν είναι καλή ιδέα» σχολίασε. «Και κατά την άποψή μου, θα έχει το αντίθετο αποτέλεσμα. Θα αυξήσει τις προσδοκίες για τον πληθωρισμό και πιθανώς θα αυξήσει τα επιτόκια με την πάροδο του χρόνου».

Οι επιπτώσεις στην αμερικανική οικονομία

Ακόμα κι αν η Fed γινόταν εργαλείο του προέδρου, οι αναλυτές πιστεύουν ότι η αμερικανική οικονομία είναι απίθανο να αντιμετωπίσει τόσο σοβαρό αντίκτυπο όσο μικρότερες χώρες όπως η Αργεντινή και η Τουρκία. Ωστόσο, ορισμένοι λένε ότι υπάρχουν ήδη ενδείξεις ότι υπάρχουν ήδη συνέπειες,που αποτυπώνονται στην ισχύ του δολαρίου στις διεθνείς αγορές. Το δολάριο σημείωσε ετήσιες απώλειες 8% έναντι του καλαθιού νομισμάτων.

Μακροπρόθεσμα, μπορεί να είναι δύσκολο να εντοπιστεί ο παράγοντας της οικονομικής ζημιάς, είτε πρόκειται για την απώλεια της ανεξαρτησίας της κεντρικής τράπεζας είτε για άλλα, συχνά συναφή ζητήματα, όπως η διάβρωση της δημοκρατίας ή του κράτους δικαίου, λέει η Carolina Garriga, καθηγήτρια πολιτικών επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Essex.

Αλλά υποστηρίζει ότι οι άμεσες κινήσεις της αγοράς, όπως η πτώση του δολαρίου που ακολούθησε την ανακοίνωση της έρευνας εναντίον της Fed, δείχνουν ότι οι επενδυτές θεωρούν την ανεξαρτησία της κεντρικής τράπεζας ένα σημαντικό κομμάτι του παζλ.

Ωστόσο, μεγάλο μέρος της φήμης της Fed για ανεξαρτησία έχει τις ρίζες της στη σύμβαση και όχι στη νομική σχεδίαση. Σε παγκόσμιες συγκρίσεις για την ανεξαρτησία της κεντρικής τράπεζας, όπως μετράται με νομικά χαρακτηριστικά, η Fed κατατάσσεται στο τελευταίο τρίτο.

Ο Ρεντράδο είπε ότι παραμένει αισιόδοξος ότι η δύναμη των αμερικανικών θεσμών θα επικρατήσει, σε αντίθεση με την Αργεντινή, ενώ προειδοποίησε ότι ο Τραμπ διατρέχει περιττό κίνδυνο. «Ο Πρόεδρος Τραμπ πραγματικά νικά τον εαυτό του με αυτό το είδος μάχης», είπε. «Θα έπρεπε να ξέρει καλύτερα».