Ελ Εριάν: Σε κίνδυνο οι δύο «κινητήρες» της παγκόσμιας ανάπτυξης

Η παγκόσμια οικονομία έδειξε να αψηφά στη διάρκεια του 2025 τους εμπορικούς πολέμους, τις προειδοποιήσεις για αργή ανάπτυξη και τις πολλαπλές αρνητικές επιπτώσεις από τις γεωπολιτικές αναταραχές έως τις επιθέσεις κατά της ανεξαρτησίας της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ.

Ομως, οι εξελίξεις στις αρχές του 2026 με κορυφαίες τις βλέψεις του Ντόναλντ Τραμπ για τη Γροιλανδία και τα όσα συνέβησαν γύρω από αυτές, είναι ισχυρή ένδειξη ότι όχι μόνο δεν έχουν υποχωρήσει αυτές οι προκλήσεις, αλλά αντιθέτως ότι επενδυτές θα πρέπει να αφομοιώσουν τους αυξανόμενους κινδύνους για σημαντικούς παράγοντες ανάπτυξης.

Αυτό επισημαίνει σε άρθρο του που δημοσιεύτηκε στους FT ο διαπρεπής οικονομολόγος Μοχάμεντ Ελ Εριάν, εξηγώντας ότι πέρσι η παγκόσμια οικονομία και οι αγορές ενισχύθηκαν από δύο «εργοστάσια» υψηλής πίεσης που λειτουργούσαν σε πλήρη ισχύ, αποφέροντας θετικά αποτελέσματα και εκπλήσσοντας ακόμη και τους πιο έμπειρους αναλυτές. Ομως, και τα δύο, δημιουργούν και σημαντικούς κινδύνους που πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη, προειδοποιεί.

Wall Street και κινεζικές εξαγωγές

Οπως εξηγεί, ο πρώτος «κινητήρας» είναι η Wall Street. Αποδείχθηκε ένα θαύμα χρηματοοικονομικής μηχανικής και οικονομικής αποδοτικότητας, υποστηρίζοντας την υπόσχεση μιας πραγματικής αύξησης της παραγωγικότητας που θα μπορούσε να βοηθήσει τη χώρα να ξεφύγει από το βάρος του χρέους της.

Παρά την πολυπλοκότητα ενός μεταβαλλόμενου καθεστώτος νομισματικής πολιτικής, έχει δείξει μια άνευ προηγουμένου ικανότητα να χρηματοδοτήσει έναν μετασχηματιστικό «υπερκύκλο τεχνητής νοημοσύνης», μαζί με συγχωνεύσεις και εξαγορές και τις συνήθεις ανάγκες των επιχειρήσεων και των νοικοκυριών. Η άφθονη τροφοδοσία για καινοτομία επέτρεψε στις επιχειρήσεις να αναπτυχθούν και να επεκταθούν με ένα κόστος που θα φαινόταν ασυνήθιστα χαμηλό πριν από λίγα χρόνια.

Ο δεύτερος «κινητήρας», γράφει ο Μοχάμεντ Ελ Εριάν, είναι το κινεζικό «εργοστάσιο εξαγωγών», που βοήθησε τη χώρα να αποσυνδεθεί από την τεράστια αμερικανική αγορά χωρίς να παραλύσει το εμπόριο και την ανάπτυξή της.

Μια εξαιρετικά προσαρμοστική βιομηχανική δύναμη πέτυχε ρεκόρ εμπορικού πλεονάσματος ύψους 1,2 τρισ. δολαρίων, παρά τη μείωση κατά 20% των εξαγωγών προς τις ΗΠΑ. Αυτό επέτρεψε τη διατήρηση του ρυθμού ανάπτυξης στο 5%, παρά την ανάκαμψη του τομέα των ακινήτων και τη συντηρητική στάση των καταναλωτών, δίνοντας χρόνο για τη κυβέρνηση να προχωρήσει σε διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις με στόχο την επανεκκίνηση των εγχώριων κινητήρων ανάπτυξης. Παράλληλα, η Κίνα σημείωσε τεράστια πρόοδο σε τομείς όπως τα ηλεκτρικά οχήματα, η πράσινη ενέργεια και οι τηλεπικοινωνίες.

Οι κίνδυνοι

Ομως, αυτά τα «εργοστάσια» με υπερτροφοδοτούμενη παραγωγή δημιουργούν επίσης σημαντικούς κινδύνους, επισημαίνει.

Σύμφωνα με τον οικονομολόγο, σε ό, τι αφορά την αμερικανική κεφαλαιαγορά, ο τεράστιος όγκος του χρέους αυξάνει τον κίνδυνο δημιουργίας χρηματοπιστωτικών φουσκών, ειδικά εάν το θαύμα της παραγωγικότητας που βασίζεται στην τεχνητή νοημοσύνη δεν αποδώσει τα αναμενόμενα οικονομικά οφέλη. Είναι δύσκολο να αγνοηθεί η πιθανότητα μιας επώδυνης διαδικασίας απομόχλευσης που θα βλάψει την ανάπτυξη και τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα, ειδικά όταν τα αμερικανικά ομόλογα και το δολάριο πωλούνται μαζικά, όπως συνέβη αυτή την εβδομάδα. Ενας επιπλέον παράγοντας κινδύνου είναι η μετάδοση της κρίσης από την όλο και πιο εύθραυστη ιαπωνική αγορά ομολόγων που απειλεί επίσης τη σταθερότητα των αμερικανικών χρηματοπιστωτικών αγορών.

Οσο για την Κίνα ενδέχεται να δυσκολευτεί να βρει αγορές για τις εξαγωγές της. Και αυτό, όχι μόνο λόγω των δασμών και των περιορισμών που υφίσταται από την αμερικανική αγορά, αλλά γιατί φαίνεται να είναι ζητούμενο το κατά πόσο οι άλλες χώρες είναι πρόθυμες να απορροφήσουν τις ανακατευθυνόμενες αποστολές, ιδίως στην Ευρώπη και σε άλλα μέρη της Ασίας.

Όλα αυτά αποτελούν μέρος ενός ευρύτερου φαινομένου που περιλαμβάνει μια ευρύτερη γκάμα πιθανών σεναρίων για το 2026. Όσο και αν θα θέλαμε, δεν πρέπει να μας καθησυχάζει μια απλή «καμπύλη καμπάνας» με «λεπτά άκρα» και μια κυρίαρχη πιθανότητα συνεχούς σταθερής ανάπτυξης και ρεκόρ τιμών περιουσιακών στοιχείων. Αντίθετα, αυτό το κεντρικό σενάριο, που δεν υπερβαίνει το 50%, σχετικά χαμηλό σε σύγκριση με τη συνήθη κατανομή καμπάνας, που είναι το 75%, συνοδεύεται από δύο εξίσου πιθανά «παχιά άκρα».

Οι δύο εκδοχές

Η ευνοϊκή εκδοχή είναι μια ισχυρότερη παγκόσμια οικονομία που θα επωφεληθεί νωρίτερα από ό,τι αναμένουν οι περισσότεροι από την αύξηση της παραγωγικότητας που τροφοδοτείται από την τεχνητή νοημοσύνη των ΗΠΑ και την πράσινη τεχνολογία της Κίνας.

Αυτό θα εδραιώσει μια περίοδο βιώσιμης υψηλότερης ανάπτυξης, όπως αυτή της δεκαετίας του 1990, με μείωση του χρέους και καλύτερη κατανομή του πλούτου.

Η άλλη εκδοχή θυμίζει περισσότερο την εποχή της στασιμότητας της δεκαετίας του 1970, που χαρακτηριζόταν από παγκόσμιο προστατευτισμό, αναταραχές στις αγορές ομολόγων και συναλλάγματος και χρηματοοικονομική απομόχλευση.

Οπως γράφει ο Ελ Εριάν, για να χειριστούν σωστά αυτήν τη λεπτή εξίσωση κόστους-οφέλους, οι επενδυτές θα ήταν σκόπιμο να ακολουθήσουν την προτροπή της Belinda Hill, οικονομολόγου στη Gramercy Funds: «μείνετε ψύχραιμοι, συνεχίστε και προσέξτε τις “χοντρές ουρές”».

Αναγκαία προσαρμογή

Αυτό αποτελεί προειδοποίηση ενάντια στην υπερβολική εξάρτηση από μια παθητική προσέγγιση αγοράς δεικτών, με την οποία πολλοί έχουν εξοικειωθεί τα τελευταία χρόνια.

Αυτό που χρειάζεται, συνιστά ο οικονομολόγος, είναι μια πιο τακτική προσέγγιση από κάτω προς τα πάνω, που δίνει ιδιαίτερη προσοχή στην ανθεκτικότητα και στα σχέδια έκτακτης ανάγκης.

Οι επενδυτές πρέπει επίσης να είναι ευέλικτοι και να λαμβάνουν υπόψη το ρυθμό υιοθέτησης της τεχνητής νοημοσύνης, αντί να επικεντρώνονται μόνο στις εταιρείες που παρέχουν βασικά μοντέλα. Θα πρέπει να αναζητήσουν μια πολύ μικρότερη ομάδα νικητών που σχετίζονται με την τεχνητή νοημοσύνη.

Οι επενδυτές σε ομόλογα, ειδικότερα, θα πρέπει να είναι συντηρητικοί στην αξιολόγηση της ισχύος του ισολογισμού και της ιεράρχησης της κεφαλαιακής δομής.

Συνολικά, οι επενδυτές δεν πρέπει να βασίζονται σε ό,τι λειτούργησε καλά πέρυσι. Πρέπει να προσαρμοστούν στη φθίνουσα δύναμη των δύο μεγάλων μακροοικονομικών κινητήρων που στήριξαν τις αγορές και τις οικονομίες, εν μέσω της συστημικής αβεβαιότητας και μεταβλητότητας που επικρατεί σήμερα.