Η συζήτηση που άνοιξε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο γύρω από τη συμφωνία της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τις χώρες της Mercosur δημιούργησε την εικόνα ενός πολιτικού «μπλοκαρίσματος». Όπως όμως εξηγεί ο Παναγιώτης Περάκης, δικηγόρος και πρώην πρόεδρος ευρωπαϊκού Δικηγορικού Συλλόγου, στην εκπομπή του Οικονομικού Ταχυδρόμου στο Meganews,πρόκειται για μια θεσμική διαδικασία απολύτως προβλεπόμενη από τις Συνθήκες, η οποία δεν συνιστά ούτε βέτο ούτε απόρριψη της συμφωνίας.
Όπως αναφέρει ,με οριακή πλειοψηφία, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αποφάσισε να ζητήσει γνωμοδότηση από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προκειμένου να κριθεί αν η ενδιάμεση εμπορική συμφωνία είναι συμβατή με το ευρωπαϊκό δίκαιο. Όπως τονίζει ο κ. Περάκης, το γεγονός αυτό δεν προδικάζει αρνητική απόφαση, ούτε σημαίνει ότι η συμφωνία παραβιάζει τις Συνθήκες. Είναι ένας θεσμικός έλεγχος που προβλέπεται ρητά και ενεργοποιείται σε περιπτώσεις αυξημένης πολιτικής ευαισθησίας.
Δύο συμφωνίες, δύο διαφορετικές διαδικασίες
Κεντρικό στοιχείο σύμφωμα με τον κύριο Περάκη, είναι η διάκριση ανάμεσα στα δύο σκέλη της συμφωνίας ΕΕ–Mercosur, τα οποία συχνά συγχέονται στη δημόσια συζήτηση. Από τη μία πλευρά υπάρχει η ευρεία συμφωνία εταιρικής σχέσης, που καλύπτει πολιτική συνεργασία, θεσμικά ζητήματα και περιβαλλοντικές δεσμεύσεις και απαιτεί επικύρωση από όλα τα κράτη-μέλη. Πρόκειται για μια διαδικασία που, όπως σημειώνει, μπορεί να διαρκέσει χρόνια.
Από την άλλη πλευρά υπάρχει η ενδιάμεση εμπορική συμφωνία, που αφορά αποκλειστικά το εμπόριο, τους δασμούς, τα τελωνεία, τον ανταγωνισμό και την πρόσβαση στην αγορά. Το συγκεκριμένο σκέλος ανήκει στην αποκλειστική αρμοδιότητα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, γεγονός που σημαίνει ότι τα κράτη-μέλη δεν διαθέτουν δικαίωμα βέτο. Ακριβώς γι’ αυτό, οι Συνθήκες επιτρέπουν την προσωρινή εφαρμογή της, ακόμη και πριν ολοκληρωθούν όλες οι υπόλοιπες θεσμικές διαδικασίες.
Προσωρινή εφαρμογή: νομικά εφικτή, πολιτικά σύνθετη
Σύμφωνα με τον κ. Περάκη, η προσφυγή στο Δικαστήριο δεν αναστέλλει αυτομάτως την εφαρμογή της ενδιάμεσης εμπορικής συμφωνίας. Νομικά, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει τη δυνατότητα να προχωρήσει σε προσωρινή εφαρμογή μέχρι να υπάρξει δικαστική κρίση. Ωστόσο, η τελική απόφαση δεν είναι μόνο νομική αλλά και πολιτική.Σύμφωνα τον ίδιο μπορεί να υπάρξουν επίτροποι που επικαλούμενοι τον σεβασμό προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τη λαϊκή βούληση, μπορεί να εμφανιστούν επιφυλακτικοί σε μια τέτοια κίνηση.
Οικονομικά και γεωπολιτικά διακυβεύματα
Ο κ. Περάκης υπογραμμίζει ότι η συζήτηση για τη Mercosur δεν περιορίζεται στο εμπόριο αγροτικών προϊόντων. Οι χώρες της Mercosur παράγουν σχεδόν το 50% της παγκόσμιας παραγωγής λιθίου, πρώτης ύλης κρίσιμης για τις μπαταρίες και τη βιομηχανική μετάβαση. Σε έναν κόσμο όπου οι αλυσίδες εφοδιασμού αποτελούν εργαλείο γεωπολιτικής ισχύος και η Κίνα κυριαρχεί σε στρατηγικές πρώτες ύλες, η πρόσβαση της Ευρώπης σε εναλλακτικές αγορές αποκτά ιδιαίτερη σημασία.Όπως σημειώνει, αν η Ευρώπη θέλει να παραμείνει ισχυρός οικονομικός και γεωπολιτικός παίκτης, δεν μπορεί να αγνοεί τέτοιες συμφωνίες. Χωρίς ισχυρή οικονομία και βιομηχανική βάση, δεν μπορεί να υπάρξει ούτε κοινωνική πολιτική ούτε στρατηγική αυτονομία.
Η συμφωνία ΕΕ–Mercosur, όπως επισημαίνει ο Παναγιώτης Περάκης, δεν βρίσκεται σε αδιέξοδο. Η διαδικασία που εξελίσσεται είναι σύνθετη, θεσμική και βαθιά πολιτική. Η καθυστέρηση δεν ισοδυναμεί με μπλοκάρισμα, αλλά αντανακλά τον τρόπο με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση προσπαθεί να ισορροπήσει δημοκρατική νομιμοποίηση, οικονομικά συμφέροντα και γεωπολιτικές προτεραιότητες σε έναν κόσμο που γίνεται ολοένα και πιο απρόβλεπτος.
Τι δείχνει το διεθνές ρεπορτάζ
Το ενδεχόμενο προσωρινής εφαρμογής ενισχύεται και από πληροφορίες που μεταδίδουν διεθνή πρακτορεία. Όπως αναφέρουν διπλωματικές πηγές στις Βρυξέλλες, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει σοβαρά το σενάριο να τεθεί σε ισχύ το εμπορικό σκέλος της συμφωνίας μέσα στους επόμενους μήνες, ακόμη και πριν ολοκληρωθεί η δικαστική αξιολόγηση.
Η λογική είναι ότι η προσφυγή στο Δικαστήριο δεν αναστέλλει αυτομάτως τη διαδικασία.
Η πίεση από τη Γερμανία και τα αντικρουόμενα συμφέροντα
Την πολιτική διάσταση της υπόθεσης ανέδειξε και ο καγκελάριος της Γερμανίας Φρίντριχ Μερτς, ο οποίος εξέφρασε δημόσια τη δυσαρέσκειά του για τις καθυστερήσεις, τονίζοντας ότι η συμφωνία είναι κρίσιμη για την ευρωπαϊκή ανάπτυξη και για τη στήριξη των επιχειρήσεων σε ένα περιβάλλον αυξημένων διεθνών ανταγωνισμών.
