Μικρομεσαίες: Τι «ναρκοθετεί» τη βιωσιμότητά τους – Το κρίσιμο διάστημα

Επιχειρήσεις που άνοιξαν με χαμηλό αρχικό κεφάλαιο και στόχο την εσωτερική κατανάλωση (καφέ, μικρή εστίαση, μίνι μάρκετ κ.α) βρίσκονται σήμερα αντιμέτωπες με διαφορετικές συνθήκες από εκείνες που ίσχυαν όταν έκαναν τα πρώτα τους βήματα.

Τα ενοίκια επαγγελματικών χώρων έχουν αυξηθεί αισθητά σε αστικά και τουριστικά σημεία, το ενεργειακό κόστος παραμένει ασταθές και το λειτουργικό κόστος έχει γίνει καθημερινός βραχνάς. Έτσι, οι δυσκολίες μιας επιχειρηματικής κίνησης αλλάζουν το κέντρο βάρους της απόφασης, : από το ρίσκο της ιδέας, στις δυσκολίες της επιβίωσης.

Τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία του ΓΕΜΗ και των επιμελητηρίων δείχνουν ότι η επιχειρηματική δραστηριότητα παραμένει έντονη σε επίπεδο εγγραφών.

Το 2024 καταγράφηκε χρονιά-ρεκόρ με περίπου 63.000 νέες επιχειρήσεις, ενώ και στα στοιχεία του 2025 η εικόνα παραμένει δυναμική. Την δυναμική εικόνα των πολλών ενάρξεων σκιάζει το γεγονός οτι σχεδόν μία στις τρεις νέες επιχειρήσεις αφορά την εστίαση ή το μικρό λιανεμπόριο, δηλαδή δραστηριότητες με χαμηλά περιθώρια, υψηλή εξάρτηση από την κατανάλωση και περιορισμένη δυνατότητα απορρόφησης κόστους.

Το ενεργειακό κόστος

Το 2026 βρίσκει αυτές τις επιχειρήσεις σε πιο απαιτητικό περιβάλλον. Τα ενοίκια επαγγελματικών χώρων σε κεντρικές αστικές περιοχές και τουριστικά σημεία έχουν αυξηθεί κατά 15%-25% σε σχέση με το 2022. Σε πολλές περιπτώσεις, το ενοίκιο απορροφά πλέον πάνω από το 20% του μηνιαίου τζίρου, γεγονός που αποτελεί οριακό για τη βιωσιμότητα μικρών καταστημάτων.

Ο πληθωρισμός μπορεί να έχει αποκλιμακωθεί σε επίπεδο δείκτη, όμως στο μικροεπίπεδο τα κόστη δεν επιστρέφουν πίσω.

Παράλληλα, το ενεργειακό κόστος παραμένει αβέβαιο. Αν και οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας δεν κινούνται στα ακραία επίπεδα του 2022, οι διακυμάνσεις και οι ρήτρες διατηρούν αβεβαιότητα στο μηνιαίο κόστος. Για ένα μικρό κατάστημα εστίασης, ο λογαριασμός ρεύματος παραμένει κατά 30% – 40% υψηλότερος σε σχέση με την προ κρίσης περίοδο.

Σε αυτό προστίθενται οι αυξήσεις σε πρώτες ύλες, μεταφορές και υπηρεσίες. Ο πληθωρισμός μπορεί να έχει αποκλιμακωθεί σε επίπεδο δείκτη, όμως στο μικροεπίπεδο τα κόστη δεν επιστρέφουν πίσω. Το αποτέλεσμα είναι ότι το λειτουργικό περιθώριο στενεύει χωρίς αντίστοιχη δυνατότητα μετακύλισης των αυξήσεων στον καταναλωτή.

Η «σιωπηλή» έξοδος

Η πίεση αυτή δεν αποτυπώνεται πάντα σε θεαματικά λουκέτα. Συχνά εκφράζεται ως αδράνεια, καθώς τα στοιχεία επιμελητηρίων και φορολογικών μητρώων δείχνουν ότι σημαντικός αριθμός μικρών επιχειρήσεων παραμένει εγγεγραμμένος αλλά με ελάχιστη ή μηδενική δραστηριότητα. Πρόκειται για επιχειρήσεις που δεν κλείνουν τυπικά, αλλά παγώνουν τη λειτουργία τους, περιορίζοντας ώρες, προσωπικό και επενδύσεις.

Σύμφωνα με μελέτες του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ, σχεδόν μία στις τέσσερις πολύ μικρές επιχειρήσεις εμφανίζει σοβαρό πρόβλημα ρευστότητας στον δεύτερο χρόνο λειτουργίας της. Το κρίσιμο διάστημα πλέον δεν είναι η δυσκολία της έναρξης, αλλά η ικανότητα να ανταπεξέλθει στα αυξημένα κόστη μετά τον πρώτο χρόνο λειτουργίας, εκεί δηλαδή που τα αρχικά ίδια κεφάλαια εξαντλούνται και το κόστος γίνεται μόνιμο.

Ο ρόλος της χρηματοδότησης

Η πρόσβαση στη χρηματοδότηση παίζει καθοριστικό ρόλο, όχι στην έναρξη λειτουργίας, αλλά στη συνέχεια. Πάνω από 65% των πολύ μικρών επιχειρήσεων στην Ελλάδα ξεκινούν χωρίς τραπεζικό δανεισμό, βασιζόμενες σε ίδια κεφάλαια ή οικογενειακή στήριξη. Αυτό μειώνει το αρχικό ρίσκο, αλλά αφήνει την επιχείρηση χωρίς «μαξιλάρι» ασφαλείας.

Όταν εμφανιστεί ανάγκη για κεφάλαιο κίνησης, ανανέωση εξοπλισμού ή κάλυψη προσωρινών ζημιών, η πρόσβαση στη ρευστότητα είναι περιορισμένη. Τα στοιχεία δείχνουν οτι πάνω από το 80% των νέων επιχειρηματικών δανείων κατευθύνεται σε μεσαίες και μεγάλες επιχειρήσεις. Οι πολύ μικρές επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν αυστηρά κριτήρια, έλλειψη εξασφαλίσεων και υψηλότερα επιτόκια.

Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι η ανθεκτικότητα δεν προκύπτει από τον αριθμό των νέων επιχειρήσεων, αλλά από τη διάρκεια ζωής τους και την πρόσβαση σε χρηματοδότηση όταν αλλάζουν οι συνθήκες

Ακόμη και τα διαθέσιμα εργαλεία (ΕΣΠΑ, Ταμεία Εγγυοδοσίας, πόροι του Ταμείου Ανάκαμψης) συχνά απαιτούν χρόνο, τεχνική υποστήριξη και διοικητική επάρκεια που πολλές μικρές επιχειρήσεις δεν διαθέτουν. Έτσι, η χρηματοδότηση λειτουργεί περισσότερο ως εργαλείο ανάπτυξης για όσους ήδη αντέχουν, παρά ως δίχτυ ασφαλείας για όσους πιέζονται.

Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι η ανθεκτικότητα δεν προκύπτει από τον αριθμό των νέων επιχειρήσεων, αλλά από τη διάρκεια ζωής τους και την πρόσβαση σε χρηματοδότηση όταν αλλάζουν οι συνθήκες. Το ανησυχητικό είναι ότι στην Ελλάδα τα στοιχεία δείχνουν οτι το περιβάλλον καθιστά όλο και πιο δύσκολο στις μικρές επιχειρήσεις να αντέξουν το κόστος της καθημερινότητας, καθιστώντας όλο και λιγότερους όσους αντέχουν.