ΗΠΑ: Τα κρίσιμα ορυκτά και η σημασία της Γροιλανδίας

Κεντρικό στοιχείο που καθοδηγεί τις πολιτικές επιλογές της κυβέρνησης των ΗΠΑ, την εξωτερική πολιτική, καθώς και τις προσπάθειες αναδημιουργίας εγχώριας βιομηχανίας, είναι η σημαντική εξάρτηση από την Κίνα, με τον Ντόναλντ Τραμπ, να δίνει προτεραιότητα στην δημιουργία ασφαλούς αλυσίδας εφοδιασμού κρισίμων ορυκτών, αναφέρει ειδικό σημείωμα του Γραφείου Οικονομικών & Εμπορικών Υποθέσεων της Πρεσβείας της Ελλάδος στην Ουάσιγκτον.

Η στρατηγική επικεντρώνεται στην απλοποίηση των αδειοδοτήσεων, την νομοθετική υποστήριξη μέσω του νόμου One Big Beautiful Bill Act (OBBBA) και σε προστατευτικούς δασμούς στα εισαγόμενα κρίσιμα ορυκτά, οι οποίοι, όμως, είναι αμφίβολο αν τελικά θα υιοθετηθούν δεδομένης της αδύναμης θέσης της χώρας στην διεθνή εφοδιαστική αλυσίδα.

Είναι σαφές πλέον για την κυβέρνηση ότι μία καθαρά εγχώρια προσέγγιση θα αντιμετωπίσει σοβαρούς περιορισμούς. Πρώτον, οι ΗΠΑ δεν διαθέτουν τα απαραίτητα αποθέματα κρισίμων ορυκτών στις περισσότερες περιπτώσεις και επομένως η περιορισμένη εγχώρια προσφορά δεν μπορεί να θεραπευθεί μόνο μέσω μέτρων εσωτερικής πολιτικής. Διεθνείς συμφωνίες, όπως αυτή για τα ορυκτά της Ουκρανίας, εν μέρει προσφέρουν λύσεις, όμως, η ανάπτυξη της εξόρυξης και κατεργασίας απαιτεί πολυετές διάστημα, και επομένως δεν αποτελούν άμεση λύση.

Οι ΗΠΑ έως το 2035

Ακόμη και με τα πιο αισιόδοξα σενάρια, έως το 2035, η εγχώρια παραγωγή των ΗΠΑ θα μπορεί να καλύψει την προβλεπόμενη ζήτηση μόνο για ψευδάργυρο και μολυβδαίνιο. Ακόμη και σημαντική εγχώρια άνθηση του τομέα εξόρυξης ορυκτών, δεν θα εξάλειφε την εξάρτηση των ΗΠΑ από σημαντικές εισαγωγές χαλκού, γραφίτη, λιθίου, αργύρου, νικελίου και μαγγανίου για την υποστήριξη της βιομηχανίας. Παράλληλα, η αυξημένη εξόρυξη θα απαιτήσει και, αντίστοιχη αύξηση της δυναμικότητας κατεργασίας. Στις προβλέψεις του OBBBA εντοπίζεται αναντιστοιχία στόχων και προβλεπόμενων μέτρων. Ο Νόμος προβλέπει μεν $2 δισ. για δημιουργία Εθνικών Αμυντικών Αποθεμάτων, $5 δισ. για το Ταμείο Βιομηχανικής Βάσης και $500 εκ. για προγράμματα αμυντικών πιστώσεων, ωστόσο, καταργεί σταδιακά, έως το 2034, την φορολογική απαλλαγή 10% που προβλεπόταν στον Νόμο IRA της κυβέρνησης Μπάιντεν. Συνεπώς, ερώτημα παραμένει κατά πόσον θα αντιμετωπισθούν οι διαρθρωτικές αδυναμίες ανταγωνιστικότητας της εξόρυξης και κατεργασίας.

Για να είναι επιτυχές το εγχείρημα των ΗΠΑ, απαιτούνται στρατηγικά συντονισμένες προσπάθειες τόσο σε εθνικό, όσο και σε διεθνές επίπεδο. Τυχόν επιβολή πρόσθετων δασμών δεν επαρκεί, αφού η εισαγωγή από άλλες χώρες θα παραμείνει μονόδρομος. Η υποστήριξη της καινοτομίας, τα τεχνολογικά πρότυπα και η ανάπτυξη υποδομών πρέπει να ενσωματωθούν σε μια ολοκληρωμένη βιομηχανική στρατηγική για τα κρίσιμα ορυκτά, που όμως, ακόμη, δεν έχει διατυπωθεί είτε ως υπόδειγμα βιομηχανικής πολιτικής είτε πολύ περισσότερο ως νομοθέτημα. Εκτιμάται ότι η λύση θα βασίζεται αφ’ ενός σε συνδυασμό κινήτρων για την αύξηση της εγχώριας εξορυκτικής δυναμικότητας (onshoring), με παράλληλη ενίσχυση της βιομηχανίας τήξης και κατεργασίας, και αφ’ ετέρου στην σύναψη αξιόπιστων διεθνών συνεργασιών (friendshoring). H διασφάλιση της εφοδιαστικής ασφάλειας των ΗΠΑ, αργά ή γρήγορα, θα οδηγήσει σε συνεργασίες με φίλιες χώρες που διαθέτουν είτε κοιτάσματα είτε βιομηχανικές δυνατότητες. Υπό αυτό το πρίσμα πρέπει να εξετασθεί και η περίπτωση της Γροιλανδίας, όπου, όμως οι ΗΠΑ αντί της συνεργασίας με την Δανία και την αυτόνομη κυβέρνηση της Γροιλανδίας φαίνεται ότι επιλέγουν τον πλήρη έλεγχο.

Η σημασία της Γροιλανδίας

H Γροιλανδία διαθέτει εντυπωσιακή ποικιλία κρισίμων ορυκτών, από παραδοσιακά προϊόντα όπως ο χαλκός, ο μόλυβδος και ο ψευδάργυρος που εξορύσσονται σε μικρή κλίμακα σε παράκτιες περιοχές χωρίς πάγο από το 1780, έως σύγχρονα κρίσιμα ορυκτά απαραίτητα για τις τεχνολογίες ενέργειας και άμυνας. Στην Γροιλανδία εντοπίζονται 39 από τα 50 ορυκτά που οι ΗΠΑ κατατάσσουν στην κατηγορία των ορυκτών στρατηγικής σημασίας για την διασφάλιση της οικονομικής σταθερότητας και εθνικής ασφάλειας της χώρας.

Οι πιο σημαντικοί, γεωπολιτικά, πόροι της Γροιλανδίας περιλαμβάνουν:

Σπάνιες γαίες (ΣΓΕ): Εκτιμάται ότι κατέχει περίπου 36 εκ. τόνους σπανίων γαιών, αν και μόνο 1,5 εκ. τόνοι θεωρούνται επί του παρόντος αποδεδειγμένα, οικονομικά βιώσιμα αποθέματα. Κατατάσσεται στην 8η θέση παγκοσμίως σε αποθέματα, γεγονός που την τοποθετεί μεταξύ των σημαντικότερων μη ανεπτυγμένων κατόχων ΣΓΕ. Ωστόσο, θεωρείται ότι με περαιτέρω μελέτες εξερεύνησης και σκοπιμότητας, μπορεί να αποδειχθεί ότι διαθέτει τα δεύτερα μεγαλύτερα αποθέματα παγκοσμίως μετά την Κίνα.

Ουράνιο: Διαθέτει ένα από τα μεγαλύτερα κοιτάσματα ουρανίου στον κόσμο, στο οποίο συνυπάρχουν, επίσης, σημαντικά κοιτάσματα σπάνιων γαιών. Ωστόσο, επέβαλε απαγόρευση εξόρυξης ουρανίου το 2021, μετά από συνεχείς τοπικές αντιδράσεις. Αυτή η απαγόρευση είχε άμεσες επιπτώσεις σε έργα όπου το ουράνιο υπάρχει μαζί με άλλα ορυκτά.

Αναφέρεται ακόμη ότι, εκτός από το moratorium για το ουράνιο, στην Γροιλανδία ισχύει παύση ως προς την εξερεύνηση για πετρέλαιο και φυσικό αέριο, για περιβαλλοντικούς λόγους. Άλλα ορυκτά στρατηγικής σημασίας: Διαθέτει γνωστά κοιτάσματα χαλκού (απαραίτητου για τις ηλεκτρικές υποδομές), γραφίτη(παραγωγή μπαταριών), γαλλίου, βολφραμίου, ψευδαργύρου, χρυσού, αργύρου και σιδηρομεταλλευμάτων. Επίσης, διαθέτει διάφορα εξειδικευμένα μέταλλα με εφαρμογές υψηλής τεχνολογίας και άμυνας, όπως πλατίνα, μολυβδαίνιο, ταντάλιο και βανάδιο. Ενώ πολλοί από αυτούς τους πόρους, γεωλογικά, είναι πολλά υποσχόμενοι, οι περισσότεροι βρίσκονται ακόμη σε στάδιο πρώιμης εξερεύνησης.

Άδειες εκμετάλλευσης κοιτασμάτων

Ο αριθμός των εταιρειών που έχουν λάβει άδεια εξερεύνησης ή εξόρυξης στην Γροιλανδία κυμαίνεται μεταξύ 115 και 147, αναλόγως πηγής, μάλλον λόγω του ότι πολλές άδειες παραμένουν ανενεργές. Υπολογίζεται ότι περίπου σαράντα έξι άδειες εξόρυξης ανήκουν σε καναδικές και βρετανικές επιχειρήσεις, ενώ μια ανήκει σε εταιρεία των ΗΠΑ. Η κινεζική επιχείρηση Shenghe Resources Holding Co., Ltd. διαθέτει ποσοστό μεταξύ 7% και 12.5% της αυστραλιανής Energy Transition Minerals Ltd (προηγούμενη ονομασία Greenland Minerals Ltd), η οποία έχει το Kvanefjeld project. Ωστόσο, η Κυβέρνηση της Γροιλανδίας απέρριψε την αίτηση αδειοδότησής της για εκμετάλλευση, λόγω της παρουσίας ουρανίου στο σημείο.

Τον Ιούνιο του 2025, η U.S. Export-Import Bank απέστειλε επιστολή ενδιαφέροντος στην Critical Metals Corp για δάνειο $120 εκ. για την χρηματοδότηση του ορυχείου σπάνιων γαιών Tanbreez στην Γροιλανδία. Εάν ευοδωθεί, αυτή θα είναι η πρώτη επένδυση της κυβέρνησης Τραμπ στο εξωτερικό, γενικότερα, σε ένα έργο εξόρυξης.
Ο υπουργός Επιχειρήσεων και Ορυκτών Πόρων της Γροιλανδίας, παλαιότερα, προειδοποίησε ότι ενώ οι δυτικές συνεργασίες είναι προτιμότερες, εάν η εκδήλωση ενδιαφέροντος δεν συνοδευθεί και από τις ανάλογες επενδύσεις, η Γροιλανδία θα πρέπει να στραφεί σε άλλους εταίρους, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας.

Το 2018, η Κίνα δημοσιοποίησε την πολιτική της για την Αρκτική, γνωστή και ως «Πολικός Δρόμος του Μεταξιού», στην οποία αμφιλεγόμενα αυτοαποκαλείτο «Εγγύς Αρκτικό Κράτος», αν και δεν έχει γεωγραφική γειτνίαση με τον Αρκτικό Κύκλο, καθώς ως γνωστόν παρεμβάλλεται η Ρωσία. Το συνεχιζόμενο ενδιαφέρον της Κίνας για τη Γροιλανδία αντικατοπτρίζει τη γεωστρατηγική σημασία του νησιού, και την προσπάθειά της να επαυξήσει την παγκόσμια πρωτοπορία της στην εξόρυξη και επεξεργασία σπάνιων γαιών.

Εμπόδια ανάπτυξης κοιτασμάτων

Η Γροιλανδία διαθέτει ελάχιστες παραγωγικές υποδομές και κανένα λειτουργικό ορυχείο κρισίμων ορυκτών μεγάλης κλίμακας. Η Γροιλανδία στηρίζεται σε διμερείς ή πολυμερείς συνεργασίες για την πραγματοποίηση έργων εξόρυξης, καθώς από μόνη της δεν διαθέτει τη δυνατότητα να προχωρήσει. Το υψηλό κόστος και το αυξημένο ρίσκο των έργων έχουν αποθαρρύνει τις εταιρείες που διαθέτουν άδεια εξόρυξης στην Γροιλανδία από το να υλοποιήσουν τα projects τους.

Χωρίς εκτεταμένη περαιτέρω έρευνα, τα αποθέματα της Γροιλανδίας παραμένουν σε μεγάλο βαθμό θεωρητικά. Ελλείψεις σε υποδομές: Εκτός από λίγες μικρές πόλεις της Γροιλανδίας, δεν υπάρχει οδικό δίκτυο. Οι μεταφορές εξαρτώνται σχεδόν εξ ολοκλήρου από πλοία και αεροσκάφη, αυξάνοντας σημαντικά το κόστος και την πολυπλοκότητα του εγχειρήματος αξιοποίησής τους.

Κοινωνική και πολιτική αντίθεση: Παρ’ όλο που η κυβέρνηση έχει κατά καιρούς προωθήσει την εξόρυξη ως εργαλείο οικονομικής ανάπτυξης, η εξόρυξη παραμένει πολιτικά αμφιλεγόμενη. Η γη ανήκει στο δημόσιο, καθιστώντας τις κλειστές, ιδιωτικά ελεγχόμενες εγκαταστάσεις εξόρυξης πολιτικά ευαίσθητο ζήτημα, με το οποίο ο πληθυσμός της Γροιλανδίας ίσως να μην είναι εξοικειωμένος. Η τοπική αντιπολίτευση εκφράζει βαθύτερες ανησυχίες σχετικά με τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις, τις αλλαγές στον παραδοσιακό τρόπο ζωής και τους όρους υπό τους οποίους θα μπορούσε να προχωρήσει η εξόρυξη. Ωστόσο, στη δημόσια σφαίρα προβάλλεται η θέση ότι υπάρχει πολιτική συναίνεση ως προς την ανάπτυξη εξορυκτικής δραστηριότητας στην Γροιλανδία.

Συνεπώς, είναι προφανής η στρατηγική σημασία της Γροιλανδίας για τις ΗΠΑ, ως κυριότερη δυνατότητα για την εξόρυξη πολυάριθμων κρισίμων ορυκτών. Ωστόσο, για να επιτύχει στο εγχείρημά αυτό, απαιτείται να αποκτήσει πρόσβαση στα κοιτάσματα και να πραγματοποιήσει επενδύσεις αξίας πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων για έρευνα και ανάπτυξή τους, προσπάθεια που θα διαρκέσει πολλά έτη.