Χρυσός: Η τιμή μετά το 1971 – Η εγκατάλειψη του συστήματος Μπρέτον Γουντς

Ἄριστον μέν ὕδωρ, ὁ δέ χρυός αἰθόμενον πῦρ
ἅτε διαπρέπει νυκτί μεγάνορος ἔξοχα πλούτου·

Πίνδαρος, Ὀλυμπιονίκαις 1

Ο Πίνδαρος, αποτύπωσε την σημασία του χρυσού σε αυτή την πρώτη του ωδή για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 476 π.Χ. λέγοντας: «Τίποτε πιο πολύτιμο απ᾽ το νερό· και το χρυσάφι, σαν τη φωτιά που καίει
στο σκοτάδι, λαμποκοπάει περίλαμπρα ανάμεσα στους θησαυρούς που τους ανθρώπους μεγαλύνουν».

Ο χρυσός θεωρείται διαχρονικά μέσο αποθήκευσης αξίας, εργαλείο διαφοροποίησης επενδυτικού χαρτοφυλακίου και αντιστάθμισης του πληθωρισμού, λόγω της μακροχρόνιας εμπιστοσύνης που εμπνέει πέρα από τις πρακτικές του χρήσεις. Η σημασία του εκτείνεται χιλιάδες χρόνια πίσω, από τελετουργικές και καλλιτεχνικές χρήσεις έως την καθιέρωσή του ως νόμισμα γύρω στον 6ο αιώνα π.Χ., καθιστώντας τον σύμβολο πλούτου σε πολλούς πολιτισμούς, μας πληροφορί το Παγκόσμιο Συμβούλιο Χρυσού.

Στην αρχαία Ρώμη, η αξία του χρυσού καθοριζόταν από τον αριθμό νομισμάτων από μία λίβρα χρυσού. Οι διαδοχικές υποτιμήσεις από Ρωμαίους αυτοκράτορες οδήγησαν σε υπερπληθωρισμό και εκρηκτική άνοδο της ονομαστικής αξίας του χρυσού μας πληροφορεί ο A. Χ. M. Τζόουνς στο «Πληθωρισμός κατά τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία», στο The Economic History Review

Κατά τον Μεσαίωνα, η Μεγάλη Βρετανία αύξησε σταδιακά την επίσημη τιμή του χρυσού, αντανακλώντας τις μεταβολές στη νομισματική αξία και τις οικονομικές ανάγκες.

Χρυσό νόμισμα του Φιλίππου Γ Αριδαίου

Ο κανόνας του χρυσού

Τον 19ο αιώνα, ο κανόνας του χρυσού καθιερώθηκε διεθνώς, συνδέοντας τα χαρτονομίσματα με σταθερά αποθέματα χρυσού. Στις ΗΠΑ, αυτό θεσμοθετήθηκε το 1900, ενώ η Βρετανία διατήρησε σταθερή τιμή μέχρι τη Συμφωνία του Bretton Woods το 1944, που συνέδεσε τα παγκόσμια νομίσματα με το δολάρι, σύμφωνα με την Ιστορία της Ομοσπονδιακής Τράπεζας: «Έναρξη του Συστήματος Bretton Woods».

Η αυστηρή υπεράσπιση του κανόνα του χρυσού συνέβαλε στην επιδείνωση της Μεγάλης Ύφεσης, καθώς οι αυξήσεις επιτοκίων για την προστασία των αποθεμάτων χρυσού προκάλεσαν αποπληθωρισμό, οικονομική συρρίκνωση και μαζική ανεργία.

Γενικά, η τιμή του χρυσού επηρεάζεται από τον πληθωρισμό, τη γεωπολιτική αβεβαιότητα, τις συναλλαγματικές ισοτιμίες, καθώς και από την προσφορά και τη ζήτηση. Σε περιόδους υψηλού πληθωρισμού ή κρίσεων, ο χρυσός συχνά λειτουργεί ως ασφαλές καταφύγιο, χωρίς αυτό να ισχύει πάντα. Παράλληλα, η βιομηχανική και κοσμηματοποιία αυξάνουν ή μειώνουν τη ζήτηση, ενώ το κόστος και η δυσκολία εξόρυξης, καθώς και οι τεχνολογικές εξελίξεις, επηρεάζουν την τελική τιμή.

Σε απάντηση στη Μεγάλη Ύφεση, ο Πρόεδρος Ρούσβελτ απαγόρευσε την ιδιωτική ιδιοκτησία χρυσού το 1933, αναγκάζοντας τους Αμερικανούς να πουλήσουν τον χρυσό τους στην Ομοσπονδιακή Τράπεζα προκειμένου να σταματήσουν τον αποθησαυρισμό χρυσού.

Το 1934, ο Νόμος περί Αποθεμάτων Χρυσού επέτρεψε στον Ρούσβελτ να αυξήσει την επίσημη τιμή του χρυσού στα 35 δολάρια ανά ουγγιά, υποτιμώντας το δολάριο και δημιουργώντας μέτριο πληθωρισμό για να υποστηρίξει την οικονομική ανάκαμψη, εξιστορεί το Γραφείο Στατιστικής Εργασίας των ΗΠΑ.

Χρυσό πενταδόλαρο 1912

Ο χρυσός σαν επένδυση

Η σύγκριση του χρυσού με τον S&P 500 με την πάροδο του χρόνου δείχνει πόσο διαφορετική είναι η απόδοση των δύο περιουσιακών στοιχείων ανάλογα με τις οικονομικές συνθήκες και το χρονοδιάγραμμα. Εάν ένας επενδυτής είχε μοιράσει 200 ​​δολάρια το 1971 – όταν οι ΗΠΑ εγκατέλειψαν το χρυσό πρότυπο – εξίσου μεταξύ χρυσού και S&P 500, ο χρυσός θα είχε ισχυρή απόδοση τη δεκαετία του 1970 εν μέσω πληθωρισμού, στασιμοπληθωρισμού και γεωπολιτικής αναταραχής, ενώ οι μετοχές αγωνίζονταν πριν ανακάμψουν τη δεκαετία του 1980, δείχνει μελέτη του Investopedia.

Μακροπρόθεσμα, ωστόσο, οι μετοχές ξεπέρασαν σημαντικά την απόδοση του χρυσού. Μέχρι το 2000, μια μακρά ανοδική αγορά και σύνθετες αποδόσεις θα είχαν μετατρέψει τα 100 δολάρια που επενδύθηκαν στον S&P 500 σε περίπου 4.100 δολάρια, ενώ ο χρυσός έμεινε περίπου στα 730 δολάρια μετά από δύο δεκαετίες σχετικής στασιμότητας. Τη δεκαετία του 2000, ο χρυσός ανέκτησε τη δυναμική του καθώς οι επενδυτές αναζήτησαν ασφάλεια κατά τη διάρκεια οικονομικών κρίσεων, ιδιαίτερα της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008, όταν ο χρυσός αυξήθηκε απότομα ενώ οι μετοχές μειώθηκαν.

Μέχρι τον Οκτώβριο του 2025, τα αρχικά 100 δολάρια που επενδύθηκαν σε χρυσό θα άξιζαν περίπου 10.900 δολάρια, ενώ το ίδιο ποσό που επενδύθηκε στον S&P 500 — υποθέτοντας ότι τα μερίσματα επανεπενδύονταν — θα ξεπερνούσε τα 31.900 δολάρια. Αυτό υπογραμμίζει το ανώτερο μακροπρόθεσμο αναπτυξιακό δυναμικό του S&P 500, παρά την ισχυρή απόδοση του χρυσού σε περιόδους κρίσης.

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι ο χρόνος έχει σημασία. Η έναρξη επενδύσεων σε διαφορετικά σημεία μπορεί να αλλάξει δραματικά τα αποτελέσματα: για παράδειγμα, η έναρξη το 2000 θα ευνοούσε τον χρυσό έναντι των μετοχών βραχυπρόθεσμα. Συνολικά, ο χρυσός τείνει να λάμπει κατά τη διάρκεια οικονομικών πιέσεων, ενώ οι μετοχές προσφέρουν ισχυρότερες αποδόσεις σε μακροπρόθεσμους επενδυτικούς ορίζοντες.

Η εγκατάλειψη του συστήματος Μπρέτον Γουντς

Το 1944, η Συμφωνία του Μπρέτον Γουντς καθιέρωσε το δολάριο ως το κύριο αποθεματικό νόμισμα του κόσμου, με τις ΗΠΑ να δεσμεύονται να διατηρήσουν τον χρυσό στα 35 δολάρια ανά ουγγιά.

Αυτό το σύστημα διήρκεσε μέχρι το 1971, όταν ο Πρόεδρος Νίξον τερμάτισε τη μετατρεψιμότητα του δολαρίου σε χρυσό, εγκαταλείποντας ουσιαστικά το χρυσό πρότυπο σε μια προσπάθεια καταπολέμησης του στασιμοπληθωρισμού. Μετά την αποσύνδεση του χρυσού από το δολάριο, η τιμή του αυξήθηκε ραγδαία, ξεπερνώντας τα 120 δολάρια ανά ουγγιά μέχρι το 1976, σύμφωνα με την Ιστορία της Ομοσπονδιακής Τράπεζας. «Ο Νίξον τερματίζει τη μετατρεψιμότητα των δολαρίων ΗΠΑ σε χρυσό και ανακοινώνει ελέγχους μισθών/τιμών».

Στα τέλη της δεκαετίας του 1970, ο υψηλός πληθωρισμός οδήγησε τις τιμές του χρυσού απότομα υψηλότερα, φτάνοντας κοντά στα 600 δολάρια ανά ουγγιά το 1980, καθώς οι επενδυτές αναζήτησαν προστασία από τον διψήφιο πληθωρισμό.

Στη συνέχεια, η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ αύξησε επιθετικά τα επιτόκια για να περιορίσει τον πληθωρισμό, πυροδοτώντας ύφεση και ωθώντας τις τιμές του χρυσού προς τα κάτω. Ο χρυσός διαπραγματευόταν κυρίως μεταξύ 400 δολαρίων και χαμηλότερων επιπέδων για χρόνια, φθάνοντας σε περίπου 288 δολάρια ανά ουγγιά μέχρι το 1996 εν μέσω σταθερής οικονομικής ανάπτυξης.

Χρυσός και περίοδοι κρίσης

Ο χρυσός ανέκτησε τη δημοτικότητά του σε περιόδους κρίσης. Οι τιμές αυξήθηκαν μετά από γεγονότα όπως οι τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, η ύφεση του 2001 και ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008, όταν ο χρυσός έφτασε τα 872 δολάρια ανά ουγγιά. Οι φόβοι των επενδυτών για το χρέος των ΗΠΑ ώθησαν τον χρυσό σε νέο υψηλό των 1.917,90 δολαρίων το 2011, τονίζει η Investopedia

Η πανδημία COVID-19 πυροδότησε μια ακόμη αύξηση της ζήτησης για ασφαλή καταφύγια. Αφού ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας κήρυξε παγκόσμια πανδημία στις αρχές του 2020, ο χρυσός έφτασε στο ιστορικό υψηλό των 2.016,58 δολαρίων ανά ουγγιά τον Αύγουστο του 2020.

Οι τιμές παρουσίασαν διακυμάνσεις το 2021, καθώς οι επενδυτές αποκόμισαν κέρδη και στάθμισαν τους κινδύνους πληθωρισμού και τις πιθανές αυξήσεις των επιτοκίων, κλείνοντας το έτος γύρω στα 1.816,50 δολάρια.

Το 2022, ο χρυσός ξεκίνησε κοντά στα 1.752 δολάρια, κορυφώθηκε πάνω από τα 2.017 δολάρια στα μέσα του έτους και σταδιακά μειώθηκε σε περίπου 1.661 δολάρια μέχρι τον Οκτώβριο.

Μετά την πανδημία, οι τιμές του χρυσού μειώθηκαν σε ένα εύρος συναλλαγών μεταξύ 1.700 και 1.900 δολαρίων, πριν ξεπεράσουν στα τέλη του 2023 τα νέα υψηλά των περίπου 2.135 δολαρίων. Στη συνέχεια, μειώθηκαν σε ένα εύρος συναλλαγών λίγο πάνω από τα 2.000 δολάρια.

Τον Σεπτέμβριο του 2024, ο χρυσός εκτινάχθηκε πάνω από τα 2.685 δολάρια ανά ουγγιά, τροφοδοτούμενος από την αυξημένη κινεζική ζήτηση και τις παρατεταμένες ανησυχίες για τον πληθωρισμό.

Ο χρυσός έφτασε σε ένα ιστορικό υψηλό περίπου 3.500 δολαρίων τον Απρίλιο του 2025, καθώς οι επενδυτές πούλησαν πιο επικίνδυνες επενδύσεις λόγω των εμπορικών εντάσεων μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας.

Από τον Οκτώβριο του 2025, η τιμή του πολύτιμου μετάλλου έφτασε πλέον σε νέα ιστορικά υψηλά σχεδόν καθημερινά. Ο χρυσός σποτ αυξήθηκε κατά 1,98% στα 5.081,18 δολάρια ανά ουγγιά το πρωί της Δευτέρας 26 Ιανουαρίου, έχοντας νωρίτερα άγγιξε τα 5.092,71 δολάρια. Τα αμερικανικά συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης για τον χρυσό με παράδοση τον Φεβρουάριο σημείωσαν άνοδο 2,01% στα 5.079,30 δολάρια ανά ουγγιά.