Συνανταγωνισμός: Γιατί οι ΜΜΕ πρέπει να μάθουν να ανταγωνίζονται μέσα από τη συνεργασία

Στη σημερινή υπερ-ανταγωνιστική και αβέβαιη παγκόσμια οικονομία, οι επιχειρήσεις—και ειδικότερα οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ)—αντιμετωπίζουν αυξανόμενη πίεση να επιβιώσουν και να αναπτυχθούν με περιορισμένους πόρους.

Συχνά, οι στρατηγικές που βασίζονται αποκλειστικά στον ανταγωνισμό δεν επαρκούν για να εξασφαλίσουν ανθεκτικότητα ή ευρύτερη εμβέλεια. Αν και ο ανταγωνισμός παραμένει σημαντικός, είναι η στρατηγική συνεργασία με ανταγωνιστές—αυτό που αποκαλούμε «συνανταγωνισμό» (αγγλ. “coopetition”)—που αναδεικνύεται ως μια ισχυρή οδός προς την καινοτομία, τη διεθνοποίηση και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Έρευνες δείχνουν ότι ο συνανταγωνισμός επιτρέπει στις επιχειρήσεις να κάνουν περισσότερα με λιγότερα, ειδικά σε μικρές αγορές με περιορισμένους διαθέσιμους πόρους.

Από τον ανταγωνισμό στον συνανταγωνισμό

Ο συνανταγωνισμός αναφέρεται στη στρατηγική συνεργασία μεταξύ ανταγωνιστικών επιχειρήσεων. Δεν πρόκειται ούτε για συγχωνεύσεις, ούτε για συμμαχίες που βασίζονται αποκλειστικά στην καλή θέληση. Αντιθέτως, περιγράφει καταστάσεις όπου οι επιχειρήσεις συνεχίζουν να ανταγωνίζονται στην αγορά, αλλά επιλέγουν να συνεργαστούν σε επιλεγμένους τομείς όπου η κοινή δράση προσφέρει αμοιβαίο όφελος, όπως η έρευνα και ανάπτυξη, η εφοδιαστική αλυσίδα, το μάρκετινγκ ή η είσοδος σε νέες αγορές.

Για παράδειγμα, η Coca-Cola και η Pepsi προχώρησαν σε συνανταγωνισμό στην Κίνα, μοιραζόμενες τα δίκτυα διανομής αυτόματων πωλητών, με στόχο τη μείωση του κόστους εφοδιαστικής (logistics), ενώ συνέχιζαν να ανταγωνίζονται σε επίπεδο προϊόντος. Αντίστοιχα, η στρατηγική αυτή έχει ωφελήσει τεχνολογικούς κολοσσούς όπως η Apple και η Samsung, ανταγωνιστές στην αυτοκινητοβιομηχανία όπως η Toyota και η BMW, αλλά και αναδυόμενες επιχειρήσεις στους τομείς της αγροδιατροφής και των πράσινων τεχνολογιών.

Ο συνανταγωνισμός επιτρέπει στις επιχειρήσεις να μειώσουν κόστη, να μοιραστούν κινδύνους και να επιταχύνουν την καινοτομία, χωρίς να χάνουν την εταιρική ταυτότητά τους. Αν και τα διεθνή παραδείγματα όπως τα παραπάνω συνήθως τραβούν την προσοχή του ευρύτερου κοινού, η αξία του συνανταγωνισμού μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική ιδίως για τις ΜΜΕ σε μικρές οικονομίες.

Η περίπτωση των ΜΜΕ στην Ελλάδα και στην Κύπρο

Οι οικονομίες της Ελλάδας και της Κύπρου βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ). Οι επιχειρήσεις αυτές αποτελούν τη συντριπτική πλειονότητα του επιχειρηματικού ιστού και καλύπτουν σημαντικό μέρος της απασχόλησης. Ωστόσο, αντιμετωπίζουν κρίσιμους περιορισμούς: περιορισμένη πρόσβαση σε χρηματοδότηση, μικρές εσωτερικές αγορές, γραφειοκρατικές δυσλειτουργίες και τη διαρκή πρόκληση της διεθνοποίησης.

Η έρευνά μας δείχνει ότι οι επιχειρήσεις που αποκτούν την ικανότητα να συνεργάζονται με ανταγωνιστές— χωρίς να χάνουν την αυτονομία τους — τείνουν να έχουν καλύτερη οικονομική απόδοση και μεγαλύτερη ανθεκτικότητα. Ο συνανταγωνισμός συνδυάζει την ικανή οργάνωση σχέσεων συνεργασίας με εμπιστοσύνη και σαφείς στόχους, τη διαχείριση πολλών συνεργατικών σχέσεων ταυτόχρονα, τη συνεχή μάθηση από κοινές εμπειρίες, την προδραστικότητα στην αναζήτηση νέων ευκαιριών και την εσωτερική προσαρμογή της επιχείρησης σε αυτόν τον νέο τρόπο λειτουργίας.

Στην περίπτωση της Ελλάδας και της Κύπρου, ο συνανταγωνισμός μπορεί να αποδειχθεί εξαιρετικά χρήσιμος. Επιτρέπει σε επιχειρήσεις να ενώσουν δυνάμεις ώστε να αποκτήσουν πρόσβαση σε ξένες αγορές, να μοιραστούν υποδομές και τεχνογνωσία σε κλάδους όπως ο τουρισμός, η ναυτιλία και η γεωργία, και να καινοτομήσουν συνδυάζοντας διαφορετικές δεξιότητες και εμπειρία, όπως μια τεχνολογική εταιρεία με έναν παραδοσιακό παραγωγό. Παράλληλα, μπορούν να ενισχύσουν τη διεθνή εικόνα τους μέσω κοινών δράσεων προβολής και διανομής, όπως για παράδειγμα ήδη κάνουν αρκετά οινοποιεία της Μεσογείου. Όλα αυτά συνθέτουν μια στρατηγική που δεν ακυρώνει τον ανταγωνισμό, αλλά τον μετατρέπει σε μοχλό συνεργασίας και εξωστρέφειας.

Συνανταγωνισμός και Εταιρική Βιωσιμότητα και Υπευθυνότητα

Καθώς οι επιχειρήσεις καλούνται να ανταποκριθούν σε αυξανόμενες περιβαλλοντικές και κοινωνικές προκλήσεις, ο συνανταγωνισμός αναδεικνύεται σε μια ισχυρή στρατηγική για τη στήριξη της βιώσιμης ανάπτυξης. Μέσα από τη συνεργασία με ανταγωνιστές, οι επιχειρήσεις μπορούν να μοιραστούν πόρους, να συν-αναπτύξουν πράσινες τεχνολογίες και να υιοθετήσουν κυκλικές πρακτικές, οι οποίες θα ήταν υπερβολικά δαπανηρές ή περίπλοκες, εάν τις επιδίωκαν μεμονωμένα.

Για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις στην Ελλάδα και την Κύπρο, αυτή η προσέγγιση προσφέρει έναν ρεαλιστικό δρόμο για τη μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος, ενώ ταυτόχρονα ενισχύει την ανταγωνιστικότητά τους. Παράλληλα, τέτοιες πρωτοβουλίες μπορούν να συμβάλουν στην επίτευξη ευρύτερων πολιτικών στόχων, εναρμονίζοντας την επιχειρηματική ανταγωνιστικότητα με τους εθνικούς και ευρωπαϊκούς στόχους βιωσιμότητας.

Οι προκλήσεις της συνεργασίας με ανταγωνιστές

Ο συνανταγωνισμός, όπως κάθε στρατηγική, εγκυμονεί προκλήσεις, ίσως και κινδύνους. Η συνεργασία με ανταγωνιστές απαιτεί λεπτές ισορροπίες, καθώς υπάρχει πάντα ο φόβος διαρροής πληροφοριών, ανισότητας ισχύος—ιδίως όταν μικρότερες επιχειρήσεις συνεργάζονται με πολύ μεγαλύτερες—καθώς και ο μόνιμος κίνδυνος ευκαιριακής συμπεριφοράς. Η λύση δεν είναι η αποφυγή, αλλά η σωστή διαχείριση. Ωστόσο, όπως δείχνει η έρευνα μας, η επιτυχία δεν έγκειται στην αποφυγή αυτών των εντάσεων, αλλά στην ορθή διαχείριση τους μέσα από την ανάπτυξη μιας καλά δομημένης ικανότητας συνανταγωνισμού. Εφόσον υπάρχουν σαφείς συμφωνίες, εμπιστοσύνη με νομικές δικλίδες και συστήματα προστασίας της τεχνογνωσίας, η συνεργασία μπορεί να αποδώσει. Επιχειρήσεις που επενδύουν σε αυτή τη στρατηγική—και μαθαίνουν από την εμπειρία—αποκτούν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, ακόμη και σε αβέβαιες συνθήκες.

Ο Συνανταγωνισμός στην πράξη

Για να ενισχυθεί ο συνανταγωνισμός, χρειάζεται στήριξη τόσο από την πλευρά των επιχειρήσεων όσο και της πολιτείας. Η γενική ενθάρρυνση της καινοτομίας δεν επαρκεί. Απαιτούνται πρακτικά μέτρα: χρηματοδοτήσεις, φορολογικά κίνητρα και προσκλήσεις που επιβραβεύουν τη συνεργασία ανάμεσα σε ανταγωνιστές.

Χρήσιμο ρόλο μπορούν να παίξουν κόμβοι καινοτομίας, δίκτυα εξαγωγών και επιμελητήρια, και θεματικά επιχειρηματικά δίκτυα, προσφέροντας ασφαλές πλαίσιο συνεργασιών. Παράλληλα, πανεπιστήμια και επαγγελματικοί φορείς μπορούν να βοηθήσουν τις ΜΜΕ να καλλιεργήσουν δεξιότητες, να θέτουν όρια και να αξιοποιούν παραδείγματα επιτυχίας.

Για παράδειγμα, ο Σύνδεσμος Επιχειρήσεων και Βιομηχανιών (ΣΕΒ) στην Ελλάδα και η Ομοσπονδία Εργοδοτών και Βιομηχάνων (ΟΕΒ) στην Κύπρο θα μπορούσαν να αναλάβουν πρωτοβουλίες που ενθαρρύνουν συνεργασίες μεταξύ ανταγωνιστών, ειδικά σε κρίσιμους τομείς όπως η πράσινη ανάπτυξη, η ψηφιοποίηση και οι νέες τεχνολογίες. Τέτοια σχήματα ενισχύουν την ανταγωνιστικότητα, διευκολύνουν την προσαρμογή και μειώνουν το ρίσκο της μετάβασης για τις μικρότερες επιχειρήσεις.

Κοιτώντας μπροστά

Καθώς η παγκόσμια αγορά γίνεται πιο απαιτητική και αλληλένδετη, οι παραδοσιακές στρατηγικές ανταγωνισμού δεν επαρκούν. Οι ΜΜΕ στην Ελλάδα και την Κύπρο δεν μπορούν να στηρίζονται μόνο στο κράτος ή να δρουν απομονωμένα. Ο συνανταγωνισμός προσφέρει μία ρεαλιστική, στρατηγική διέξοδο, προάγει τον υγιή ανταγωνισμό ως λειτουργικό συμπλήρωμά του ενισχύοντας την καινοτομία μέσα από επιλεκτικές συνεργασίες, ακόμη και μεταξύ “αντιπάλων”. Το ζητούμενο είναι μια ουσιαστική αλλαγή νοοτροπίας: να αντιληφθούμε ότι οι ανταγωνιστές μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να λειτουργήσουν και ως εν δυνάμει συνεργάτες. Με την καλλιέργεια των κατάλληλων δεξιοτήτων και την παροχή στοχευμένης υποστήριξης, μπορούμε να θωρακίσουμε επιχειρήσεις πιο ανθεκτικές στις κρίσεις και να προωθήσουμε ένα νέο πρότυπο οικονομικής ανάπτυξης βασισμένο στη συνεργατική πρόοδο.

Αθανασία Δ. Ναλμπάντη, Ph.D., Πανεπιστήμιο Λεμεσού, Κύπρος

Κωνσταντίνος Ν. Λεωνίδου, Ph.D., Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου, Κύπρος

Κάρολος Παπαδάς, Ph.D., Πανεπιστήμιο York, Ηνωμένο Βασίλειο