Φωτιές άναψε τη Δευτέρα ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε μιλώντας ενώπιον Επιτροπής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, όταν θέλησε να υπενθυμίσει κάτι το αυτονόητο αναφορικά με τον πρωταγωνιστικό ρόλο που διαδραματίζουν ιστορικά οι ΗΠΑ στη Βορειοατλαντική Συμμαχία. Το επίμαχο εν προκειμένω δεν είναι τόσο η ουσία της υπενθύμισης όσο ο τρόπος με τον οποίο μίλησε ο Ολλανδός πρώην πρωθυπουργός, σε συνδυασμό με τη χρονική συγκυρία που χαρακτηρίζεται από τις πρωτοφανείς γεωπολιτικές διεκδικήσεις της Ουάσιγκτον στην Ευρώπη και βέβαια από την ειδησεογραφική επικαιρότητα.
«Αν κάποιος εδώ στην αίθουσα εξακολουθεί να πιστεύει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση, ή η Ευρώπη στο σύνολό της, μπορεί να αμυνθεί χωρίς τις Ηνωμένες Πολιτείες, ας συνεχίσει να ονειρεύεται. Δεν μπορείτε. Δεν μπορούμε. Χρειαζόμαστε ο ένας τον άλλον», είπε ο Ρούτε στους ευρωβουλευτές.
Ο Μαρκ Ρούτε υπενθύμισε κάτι το επίσης αυτονόητο, ότι αν οι Ευρωπαίοι ήθελαν πραγματικά να οικοδομήσουν μια νέα αμυντική συμμαχία χωρίς τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, αυτό θα τους κόστιζε πολύ περισσότερο από ό,τι τώρα. Θα έπρεπε, κατά το γενικό γραμματέα, να αφιερώσουν για την άμυνα πιθανώς το 10% του ΑΕΠ τους και όχι το 5%, όπως συμφωνήθηκε (με προοπτική δεκαετίας) έπειτα από απαίτηση του Τραμπ.
«Κοστίζει δισεκατομμύρια επί δισεκατομμυρίων ευρώ. Και σε αυτό το σενάριο, θα χάναμε τον απόλυτο εγγυητή της ελευθερίας μας, δηλαδή την αμερικανική πυρηνική ομπρέλα. Οπότε, καλή τύχη!», είπε χαρακτηριστικά στους Ευρωπαίους βουλευτές ο Ρούτε.
Η συγκυρία και ο τρόπος
«Αναμφίβολα ο γενικός γραμματέας δεν σκόπευε να αναστατώσει τα πράγματα, αλλά με την αναταραχή που προκάλεσε ο Ντόναλντ Τραμπ στο Φόρουμ του Νταβός να είναι ακόμα νωπή στη σκέψη όλων, ο Ρούτε επανέλαβε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν ένας απαραίτητος εταίρος», σχολιάζει ο Κλοντ Φουκέ στη γαλλική οικονομική εφημερίδα «Les Echos».
Ο Γάλλος ρεπόρτερ υπενθύμισε ότι ο Αμερικανός πρόεδρος προκάλεσε οργή το περασμένο Σαββατοκύριακο υποβαθμίζοντας τη συμβολή των συμμάχων των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ κατά τη διάρκεια του πολέμου στο Αφγανιστάν – στη συνέχεια ο Τραμπ έπειτα από την έντονη διαμαρτυρία του βρετανού πρωθυπουργού Κιρ Στάρμερ ανασκεύασε εξαιρώντας τη Βρετανία που έχασε 457 άνδρες στο Αφγανιστάν από το σύνολο των συμμαχικών χωρών…
Αγανάκτηση στο Παρίσι
Εξυπακούεται ότι λόγω θέσεως ο Ρούτε δεν θα μπορούσε να μην εκφωνήσει μια «ατλαντική», ενωτική ομιλία στο Ευρωκοινοβούλιο. Είναι μεν Ευρωπαίος, όπως είναι κατά παράδοση όλοι οι γενικοί γραμματείς της Συμμαχίας (ο ανώτατος στρατιωτικός διοικητής είναι πάντα Αμερικανός). Είναι όμως και υποχρεωμένος λόγω του αξιώματός του να αμβλύνει τις εντυπώσεις που δημιούργησε με το διχαστικό του λόγο στο Νταβός ο Αμερικανός πρόεδρος. Το πρόβλημα έχει να κάνει με τον άκομψο, κυνικό τρόπο που το προσπάθησε, «αναστατώνοντας αναπόφευκτα την Ευρώπη και δη τη Γαλλία», όπως σημειώνει ο ρεπόρτερ της «Les Echos».
Οι Γάλλοι εθίγησαν όχι μόνο λόγω του γκωλικού μεγαλοϊδεατισμού τους – η Γαλλία επέστρεψε το 2009 στο στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ αφού επί 43 χρόνια αξιωματούχοι της συμμετείχαν στα διεθνή fora ως εκπρόσωποι μιας μεγάλης πυρηνικής δύναμης – αλλά και λόγω της επικαιρότητας. Την Τετάρτη ο Εμανουέλ Μακρόν επρόκειτο να συναντηθεί με τους πρωθυπουργούς της Γροιλανδίας και της Δανίας για να οργανώσουν την ευρωπαϊκή απάντηση στις απαιτήσεις Τραμπ επί ευρωπαϊκού εδάφους.
«Η Γαλλία, η ευρωπαϊκή χώρα που τάσσεται περισσότερο υπέρ της ‘στρατηγικής αυτονομίας’ στην Ευρώπη, ήταν η πρώτη χώρα της ΕΕ που αντέδρασε στις παρατηρήσεις του γενικού γραμματέα του ΝΑΤΟ», σημειώνει ο Φουκό της «Les Echos».
«Όχι, αγαπητέ Μαρκ Ρούτε. Οι Ευρωπαίοι μπορούν και πρέπει να αναλάβουν την ασφάλειά τους», απάντησε άμεσα μέσω του δικτύου Χ ο γάλλος υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων και Εξωτερικών Ζαν-Νοέλ Μπαρό. Για να υποστηρίξει το επιχείρημά του ο Μπαρό υπενθύμισε ότι «ακόμα και οι Ηνωμένες Πολιτείες συμφωνούν για την ύπαρξη ευρωπαϊκού πυλώνα του ΝΑΤΟ».
«Λάθος μήνυμα στη Ρωσία»
Πλήθος πολιτικών και διπλωματικών προσωπικοτήτων από τη Γαλλία αντέδρασαν έντονα στα όσα είπε ο Μαρκ Ρούτε. Αίσθηση προκάλεσε η διαπίστωση της πρώην πρέσβειρας της Γαλλίας στο ΝΑΤΟ Μιριέλ Ντομενάκ ότι «η επίδειξη ευρωπαϊκής αδυναμίας και η αμφισβήτηση των αμερικανικών εγγυήσεων είναι μια ξεπερασμένη προσέγγιση και στέλνει λάθος μήνυμα στη Ρωσία».
Στο ίδιο μήκος κύματος η πρώην υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Γαλλίας Ναταλί Λουαζό χαρακτήρισε τον Μαρκ Ρούτε «φανατικό οπαδό του Τραμπ» και θεώρησε ότι η δημόσια παρέμβασή του ήταν «μια ντροπιαστική στιγμή για την Ευρώπη».
Εκτός Γαλλίας ο Σαρλ Μισέλ, πρώην πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και πρώην πρωθυπουργός του Βελγίου, αντέδρασε διαμηνύοντας στον Ολλανδό επικεφαλής της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας: «Αγαπητέ Μαρκ Ρούτε, κάνεις λάθος. Η Ευρώπη θα υπερασπιστεί τον εαυτό της. Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν είναι ο πατέρας μας. Το μέλλον της Ευρώπης απαιτεί όραμα, θάρρος και ηγεσία. Όχι παραίτηση, υποταγή και μοιρολατρία».
Ο Σαρλ Μισέλ, βέβαια, είχε προκαλέσει αίσθηση στο πρόσφατο Φόρουμ του Νταβός, εκφράζοντας την άποψη ότι μετά την στροφή που έχει κάνει η πολιτική της Ουάσιγκτον «η διατλαντική σχέση είναι πλέον νεκρή».
Ηπιότερες αντιδράσεις
Με ηπιότερο τρόπο αντέδρασαν άλλοι Ευρωπαίοι ηγέτες, εκφράζοντας όμως την εμπιστοσύνη τους στην ιδέα της μεγαλύτερης ευρωπαϊκής αυτονομίας σε θέματα άμυνας, που υποστηρίζει το Παρίσι, όπως έκανε ο χριστιανοδημοκράτης υπουργός Εξωτερικών της Γερμανίας, Γιόχαν Βάντεφουλ. Στη Στοκχόλμη, κατά τη διάρκεια κοινής συνέντευξης Τύπου με τη σουηδέζα ομόλογό του, Μαρία Μάλμερ Στένεργκαρντ, ο Βάντεφουλ είπε ότι η Ευρώπη «βρίσκεται στο σωστό δρόμο», αφού αποφάσισε να διαθέσει το 5% του ΑΕΠ της στην άμυνα.
«Αν ενεργήσουμε με αυτόν τον τρόπο, φυσικά θα είμαστε σε θέση να διασφαλίσουμε τη συμβατική μας άμυνα», εκτίμησε ο Γερμανός υπουργός. Την άποψη Βάντεφουλ συμμερίζεται ο φινλανδός πρόεδρος Αλεξάντερ Στουμπ, ο οποίος από το βήμα του Νταβός είχε δηλώσει αισιόδοξος διατυπώνοντας το ρητορικό ερώτημα: «Έχει τη δυνατότητα η Ευρώπη να αμυνθεί; Η απάντησή μου είναι κατηγορηματική: ναι».
Ανατολή και Δύση
«Ωστόσο, όταν πρόκειται για την αποστασιοποίηση από τις ΗΠΑ, η Ευρώπη μόνο να ομονοεί δεν εμφανίζεται», παρατηρεί ο Κλοντ Φουκέ της «Les Echos». Ορισμένες χώρες, «ιδίως εκείνες που βρίσκονται γεωγραφικά κοντά στη Ρωσία», είναι πιο επιφυλακτικές, παρατηρεί ο ρεπόρτερ, αναγνωρίζοντας μάλιστα ότι έχουν βάσιμο λόγο: «Η ασφάλειά τους εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τα αμερικανικά συστήματα και τη βεβαιότητα της άμεσης υποστήριξης σε περίπτωση κρίσης με τη Μόσχα».
Αυτό ισχύει, για παράδειγμα, για τη Λιθουανία, της οποίας ο πρόεδρος Γκιτάνας Ναουσέντα τόνισε την περασμένη εβδομάδα ότι ενώ η πορεία της Ευρώπης προς τη στρατηγική αυτονομία πιθανότατα θα διαρκέσει δέκα έως δεκαπέντε χρόνια, η συνεχιζόμενη υποστήριξη από τις Ηνωμένες Πολιτείες «θα παραμείνει κρίσιμη» κατά τη διάρκεια αυτής της μεταβατικής περιόδου.
Νωρίτερα αυτή την εβδομάδα, κατά τη διάρκεια συνάντησης που είχε τη Δευτέρα με τον Πολωνό ομόλογό του Κάρολ Ναβρότσκι, ο Ναουσέντα εξέφρασε την άποψη ότι «η Ευρώπη πρέπει να αναλάβει μεγαλύτερη ευθύνη για την άμυνά της, δίνοντας παράλληλα έμφαση στους διατλαντικούς δεσμούς της».
Από το 2% στο 5%
Οι 32 χώρες-μέλη του ΝΑΤΟ έχουν δεσμευτεί να αυξήσουν τις δαπάνες για την ασφάλεια τουλάχιστον στο 5% του ΑΕΠ τους έως το 2035, συμπεριλαμβανομένου του 3,5% για αυστηρά στρατιωτικές δαπάνες. «Αυτή είναι ήδη μια σημαντική δέσμευση για πολλούς από τους Συμμάχους, οι οποίοι έως το τέλος του 2025 αφιέρωναν για τον σκοπό αυτό μόλις το 2% του ΑΕΠ τους, σύμφωνα με δέσμευση που είχαν αναλάβει δέκα χρόνια νωρίτερα», θυμίζει η «Les Echos».
Δεν ήταν όμως η δέσμευση του 2015 η αιτία για τη θεαματική αύξηση των αμυντικών δαπανών στην ΕΕ τα τελευταία χρόνια. Ήταν η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022. Έτσι από το 1,6% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ το 2023, οι αμυντικές δαπάνες έφθασαν στο 1,9% του ΑΕΠ το 2024 (343 δισ. ευρώ) και το 2025 υπολογίζονται ότι άγγιξαν το 2,1% (381 δισ. ευρώ). Για το 2026 έχουν εγκριθεί νέα προγράμματα 74 δισ. ευρώ για την αμυντική ετοιμότητα της ΕΕ.
