Διαβάζοντας την τελευταία σημαντική, όπως όλες, τριμηνιαία έκθεση του Ιδρύματος Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών (ΙΟΒΕ) υπό τον τίτλο «Ελληνική Οικονομία» (τεύχος 4/25) κράτησα μερικές σημειώσεις από τις διαπιστώσεις, που προτάσσονται στο κείμενο ως «καλόν οίνον»:
-Η ελληνική οικονομία συνεχίζει να καταγράφει θετική πορεία, με ρυθμούς μεγέθυνσης υψηλότερους από τους μέσους όρους της ευρωζώνης, συνοδευόμενους από μείωση της ανεργίας και από ρυθμό αύξησης παγίων επενδύσεων που επίσης υπερβαίνει αυτόν των περισσοτέρων άλλων ευρωπαϊκών οικονομιών.
-Η ελληνική οικονομία διανύει μια περίοδο σταθερότητας, με αξιοπιστία του δημοσιονομικού ισοζυγίου και συστηματική εξομάλυνση του κόστους χρηματοδότησης, με βελτίωση των όρων απασχόλησης, σταδιακή μείωση της ανεργίας στα επίπεδα πριν από την κρίση χρέους και αύξηση των αμοιβών των περισσότερων εργαζόμενων.
-Η ελληνική οικονομία επέδειξε ανθεκτικότητα και, μετά τη βαθιά κρίση χρέους, έχει βρει μια νέα ισορροπία.
– Στις περισσότερες επιμέρους αγορές και λειτουργίες της, η ελληνική οικονομία είναι σήμερα σταθερότερη και ασφαλέστερη από ό,τι ήταν πριν από λίγα χρόνια. Σε ορισμένες πλευρές της, όπως στην εξωστρέφεια, η βελτίωση είναι συστηματική.
Κι ανέκραξα εκ βαθέων: Δόξα τω Θεώ!
Από το «Δόξα τω Θεώ» στο «βοήθα, Παναγιά»!
Συνεχίζοντας περιχαρής τη μελέτη των παραπάνω εκθέσεων κράτησα τις ακόλουθες σημειώσεις και ερωτήσεις του κειμένου:
-Είναι αρκετά, ύστερα από αυτά, ισχυρή η ελληνική οικονομία ώστε να αντιμετωπίσει τους κραδασμούς και να εκμεταλλευθεί ενδεχόμενες νέες ευκαιρίες;
-Τι μπορεί να σημαίνουν αυτές οι αβεβαιότητες στο παγκόσμιο και το ευρωπαϊκό πλαίσιο της οικονομίας μας;
-Την ίδια ώρα, όμως, οι επιδόσεις της οικονομίας μας ακόμη απέχουν από τις επιθυμητές.
-Τα ουσιώδη ερωτήματα είναι δύο. Πρώτον, αν η ιδιαίτερα αυξημένη αβεβαιότητα που υπάρχει στο παγκόσμιο πλαίσιο μπορεί να οδηγήσει κατά τους επόμενους μήνες σε έντονες κρίσεις, που αναπόφευκτα θα επηρεάσουν μια οικονομία που έχει ακόμη μακρύ δρόμο μέχρι το επιθυμητό επίπεδο; Δεύτερον, ακόμη και εάν δεν προκληθούν έντονες κρίσεις, οι αβεβαιότητες μπορεί να δυσχεράνουν επενδυτικά σχέδια και προσέλκυση κεφαλαίων, ιδίως καθώς η οικονομία μας έχει ακόμη δομικές αδυναμίες, σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές;
-Με δεδομένη τη σταθεροποίηση της εγχώριας οικονομίας, αλλά και τις έντονες νέες προκλήσεις, η προσοχή στρέφεται στις αδυναμίες που πρέπει να διορθωθούν ώστε να υπάρχει μελλοντικά θετική πορεία. Η εστίαση μπορεί να γίνει σε δύο επίπεδα:
-Το πρώτο επίπεδο είναι η μακροοικονομική έκφραση του προβλήματος που είναι το μεγάλο έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, που επιμένει, μαζί με το επίπεδο και τη σύνθεση των επενδύσεων, που είναι χαμηλότερο αυτού των οικονομιών που θα θέλαμε να πλησιάσουμε. Αυτή είναι έκφραση της παραγωγικότητας και ανταγωνιστικότητας της οικονομίας, που παραμένουν ασθενείς.
-Το δεύτερο επίπεδο, είναι αυτό των νοικοκυριών. Παρά την αύξηση των αμοιβών, τη δημιουργία περισσότερων θέσεων εργασίας, καθώς και τη μεγάλη άνοδο της αξίας των κατοικιών, της κύριας περιουσίας των ιδιωτών στη χώρα, πολλά νοικοκυριά έχουν πραγματικά εισοδήματα και αποταμίευση που δεν διασφαλίζουν ευημερία.
-Συνθέτοντας τα θετικά και τις αδυναμίες, έχει πλέον κλείσει ένας 15ετής κύκλος, με τις κεντρικές μετρήσεις να επιστρέφουν στις γενικές τάσεις των τελευταίων δεκαετιών. Ενώ πολλοί κεντρικοί δείκτες ξεπερνούν του 2010, τα μέσα πραγματικά εισοδήματα δεν αναμένεται να φτάσουν εκεί πριν περάσουν κάποια χρόνια, από τη μια πλευρά γιατί το δημόσιο χρέος δεν μπορεί να αυξάνεται αλλά πρέπει να μειώνεται, και από την άλλη γιατί η δημογραφική δυναμική μειώνει τη συμμετοχή στην εργασία.
-Η συνθήκη για να αυξηθούν γρηγορότερα τα εισοδήματα και να επιτευχθεί σύγκλιση με τις άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες, είναι ουσιαστικές τομές στον τρόπο λειτουργίας της δικής μας οικονομίας.
– Ο πληθωρισμός παραμένει υψηλότερα από τον μέσο όρο της ευρωζώνης και θα είναι κρίσιμης σημασίας η μείωσή του κατά τη νέα χρονιά, αφενός για την ανακούφιση των νοικοκυριών και αφετέρου για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας.
-Η κατανάλωση σε κάθε περίπτωση καταδεικνύει ανθεκτικότητα, ενώ για τις επενδύσεις υπάρχει συγκρατημένη αισιοδοξία εφόσον παραμένει η επίδραση του ταμείου ανάκαμψης. Όχι όμως τόσο ισχυρή ώστε να μπορεί να προκαλέσει από μόνη της τις αναγκαίες περαιτέρω επενδύσεις σε φυσικό και ανθρώπινο κεφάλαιο.
-Οι επενδύσεις αποτελούν το κλειδί για να τεθεί η ελληνική οικονομία σε υψηλή αναπτυξιακή τροχιά τα επόμενα χρόνια. Ιδίως όταν αυτή κινείται με γνώμονα την ενίσχυση της παραγωγικής βάσης, ώστε να υπάρξει συστηματική σύγκλιση των εισοδημάτων με την υπόλοιπη ευρωζώνη.
– Σκοπός πρέπει να είναι η επαναφορά συνολικά των επενδύσεων ως ποσοστό του ΑΕΠ τουλάχιστον στον ευρωπαϊκό μέσο όρο, όπως και η ποιοτική στροφή τους προς μεσοπρόθεσμες επενδύσεις που θα ενισχύουν περισσότερο την παραγωγικότητα.
-Συνυπολογίζοντας ότι το παγκόσμιο και ευρωπαϊκό πλαίσιο μάλλον θα είναι λιγότερο ευνοϊκό τα επόμενα χρόνια από ότι ήταν στην προηγούμενη δεκαετία, καθώς και ότι η εγχώρια αποταμίευση παραμένει σε χαμηλά επίπεδα, είναι προϋπόθεση ενίσχυσης των επενδύσεων η υποστήριξη εγχωρίως ενός οικονομικού πλαισίου που μαζί με σταθερότητα θα επιτρέπει άνοδο της παραγωγικότητας.
-Η άμβλυνση γραφειοκρατικών και ρυθμιστικών εμποδίων που παραμένουν, η ταχύτερη επίλυση νομικών διαφορών, η προσαρμογή προτεραιοτήτων στη φορολογία, η ενίσχυση του εκπαιδευτικού και ερευνητικού συστήματος και η ενθάρρυνση της καινοτομίας αποτελούν αναγκαία συστατικά ενός τέτοιου πλαισίου εφεξής.
– Απαιτούνται συστηματικές αλλαγές στη λειτουργία του κράτους και των αγορών για την ενθάρρυνση δημιουργίας και προσέλκυσης ανθρώπινου κεφαλαίου και επενδύσεων.
-Η εγχώρια ζήτηση αναμένεται να συνεχίσει να αποτελεί οδηγό της ανάπτυξης.
-Το εξωτερικό έλλειμμα εκτιμάται ότι θα παραμείνει σε υψηλά επίπεδα και θα διευρυνθεί περαιτέρω το 2026, κυρίως λόγω της ενίσχυσης των εισαγωγών, ενώ το νέο καθεστώς δασμών και η ανατίμηση του ευρώ επιβαρύνουν τις εξαγωγικές προοπτικές.
-Ο μέσος πληθωρισμός για το 2025 διαμορφώθηκε στο 2,9%, υψηλότερα από τον μέσο όρο στην Ευρωζώνη, ενώ η ανεργία εκτιμάται ότι μειώθηκε στην περιοχή του 8,9%.
Κι ανέκραξα έντρομος: Βοήθα, Παναγιά μου!
Ένας εφιαλτικός δεκαπενταετής κύκλος συνεχίζεται
Κι όμως, όλα αυτά συμβαίνουν, μας κυκλώνουν και παρουσιάζονται με αριθμούς τη στιγμή που έκλεισε ένας εφιαλτικός 15ετής κύκλος με τρεις μνημονιακές κυβερνήσεις και μία (μακροχρονιότερη και εκτός Μνημονίου και με Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας), τη σημερινή του Κυριάκου Μητσοτάκη, να διαχειρίζονται πάνω από 1,5 τρισ. ευρώ από ματωμένους φόρους, επαχθή δάνεια, κοινοτικούς πόρους και αποκρατικοποιήσεις.
Μερικούς από αυτούς τους αριθμούς συγκέντρωσα στον παρατιθέμενο πίνακα (είναι οι ίδιοι περίπου που παραθέτει και η ταπεινότητά μου στα σχετικά άρθρα μου στον «Οικονομικό Ταχυδρόμο») χωρίς εκτενή άλλα σχόλια για να μη σας «κάνω την καρδιά περιβόλι», καθώς διαλύουν πολλές αφηγηματικές πομφόλυγες για «επιτυχίες», «πρόοδο», «τολμηρές φορολογικές μεταρρυθμίσεις» κι άλλα γνωστά και χιλιοειπωμένα.
