Τον τελευταίο χρόνο, η μανία του Ντόναλντ Τραμπ για την επιβολή δασμών έχει ταράξει την παγκόσμια οικονομία. Οι επιχειρήσεις και οι κυβερνήσεις έχουν αναγκαστεί να αντιμετωπίσουν ένα συνεχώς μεταβαλλόμενο μωσαϊκό φόρων, συμφωνιών και εξαιρέσεων, υπογραμμίζει ο Economist.
Τα έσοδα Ιανουαρίου 2026 (μετά από εποχικές προσαρμογές) από δασμούς θα είναι τα χαμηλότερα στις ΗΠΑ από τον Σεπτέμβριο 2025
Έχουν εκφραστεί αλλά και αποσυρθεί απειλές, με πιο πρόσφατο παράδειγμα εναντίον διαφόρων ευρωπαϊκών χωρών σχετικά με τη Γροιλανδία και εναντίον της Νότιας Κορέας για την υποτιθέμενη αποτυχία της να εφαρμόσει μια εμπορική συμφωνία με τις ΗΠΑ.
Μια επικείμενη απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου ενδέχεται να επιβάλει μια ακόμη στροφή, εάν οι δικαστές αποφανθούν κατά της χρήσης των έκτακτων οικονομικών εξουσιών του κ. Τραμπ για την επιβολή ενός φόρου, ο οποίος είναι φαινομενικά αρμοδιότητα του Κογκρέσου.
Παρά όλη αυτή την μεγάλη αντιπαράθεση που έχει ξεσπάσει γύρω από την αναγκαιότητα των δασμών, σήμερα αρχίζουν να φαίνονται λιγότερο ασταθείς από άλλη άποψη, όπως επισημάινει ο Economist. Αφού αυξήθηκαν κατακόρυφα μετά την έναρξη του παγκόσμιου εμπορικού πολέμου από τον Τραμπ τον Απρίλιο, τα έσοδα που αποφέρουν στην κυβέρνηση δεν αυξάνονται πλέον.
Πριν από τη δεύτερη θητεία του Τραμπ, οι ΗΠΑ εισέπρατταν περίπου 8-9 δισ. δολάρια το μήνα από δασμούς και συναφείς φόρους και τέλη. Μέχρι τον Οκτώβριο, εισέπρατταν λίγο πάνω από 30 δισ. δολάρια, ποσό που αντιστοιχεί σε περίπου 1,2% του ΑΕΠ αν διατηρηθεί για ένα χρόνο (βλ. διάγραμμα 1). Από τότε, τα έσοδα έχουν σταθεροποιηθεί. Τα τελευταία ημερήσια στοιχεία του Υπουργείου Οικονομικών δείχνουν ότι τα έσοδα του Ιανουαρίου (μετά από εποχικές προσαρμογές) θα είναι τα χαμηλότερα από τον Σεπτέμβριο.
Έσοδα από δασμούς στις ΗΠΑ, % του ΑΕΠ
Κόστος για την αμερικανική οικονομία
Ένας τρόπος για να συγκεντρωθούν περισσότερα χρήματα θα ήταν η αύξηση των δασμολογικών συντελεστών. Ωστόσο, αυτό λειτουργεί μόνο μέχρι ενός σημείου: ο φόρος 145% που επέβαλε ο κ. Τραμπ στις κινεζικές εισαγωγές τον Απρίλιο ισοδυναμούσε με εμπορικό εμπάργκο, και χωρίς εισαγωγές δεν υπάρχει δασμός.
Ακόμη και οι λιγότερο απαγορευτικοί φόροι έχουν κόστος για την αμερικανική οικονομία. Το Budget Lab του Πανεπιστημίου Yale εκτιμά ότι το 15% των εσόδων από τους δασμούς του κ. Τραμπ αντισταθμίζεται από τη μείωση των φορολογικών εσόδων σε άλλους τομείς λόγω της επιβράδυνσης της ανάπτυξης του ΑΕΠ.
Ο οργανισμός Tax Foundation, ένας think tank, εκτιμά το ποσοστό αυτό στο 25%. Ο Ντόναλντ Τραμπ το έχει αναγνωρίσει αυτό, τουλάχιστον σιωπηρά, ανακαλώντας τακτικά τις απειλές του. Το έκανε τον Μάιο με την Κίνα και τον περασμένο μήνα με την Ευρώπη, αφού οι φιλοδοξίες του για τη Γροιλανδία ταράξανε τις αγορές. Με λιγότερη φασαρία, η κυβέρνηση έχει σταδιακά μειώσει τους τρομακτικούς και εντυπωσιακούς δασμούς, καθώς οι ξένοι διπλωμάτες εργάζονται υπερωριακά για να εξασφαλίσουν «εμπορικές συμφωνίες» και οι αμερικανικές εταιρείες ασκούν πιέσεις για εξαιρέσεις.
Ο ρόλος του Ανώτατου Δικαστηρίου
Ένας άλλος λόγος για να υποψιαζόμαστε ότι τα έσοδα από τους δασμούς δεν θα αυξηθούν είναι το Ανώτατο Δικαστήριο. Το μεγαλύτερο μέρος των δασμών Τραμπ επιβλήθηκε, κατά παράδοση, με βάση τον Νόμο για τις Διεθνείς Οικονομικές Εξουσίες σε Καταστάσεις Έκτακτης Ανάγκης (IEEPA), έναν νόμο που θεσπίστηκε για να καλύπτει εμπορικούς περιορισμούς σε περιπτώσεις εθνικής έκτακτης ανάγκης. (Ο πρόεδρος έχει υποστηρίξει, αμφιλεγόμενα, ότι τα εμπορικά ελλείμματα συνιστούν μια τέτοια κρίση.) Τον Νοέμβριο, οι δικηγόροι του Τραμπ δέχθηκαν σκληρή κριτική από τους δικαστές κατά τη διάρκεια των προφορικών αγορεύσεων. Οι αγορές στοιχημάτων εκτιμούν πλέον ότι η πιθανότητα το δικαστήριο να κρίνει συνταγματική τη χρήση του IEEPA είναι μόλις 30% περίπου (βλ. διάγραμμα 2).
HΠA, Απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου υπέρ των δασμών του Τραμπ, ποσοστό πιθανότητας που υποδηλώνουν οι αγορές στοιχημάτων
Αν και ο Τραμπ διαθέτει άλλες νομικές εξουσίες για να διεξάγει τον δασμολογικό του πόλεμο, καμία δεν είναι τόσο εκτεταμένη. Το αποτέλεσμα μιας απόφασης κατά των δασμών του είναι πιθανό να δημιουργήσει ένα πιο δυσκίνητο σύστημα δασμών — και πιθανώς λιγότερο επικερδές.
Η συμπεριφορά των επιχειρήσεων, επίσης, υποδηλώνει χαμηλότερα έσοδα από δασμούς από εδώ και στο εξής. Αναμένοντας ότι ο κ. Τραμπ θα επιβάλει ορισμένους δασμούς, πολλές εταιρείες προχώρησαν σε μαζικά αποθέματα τους πρώτους μήνες του 2025. Αυτό τους επέτρεψε να μειώσουν τις εισαγωγές για λίγο μετά την επιβολή των δασμών. Αυτή η στρατηγική έχει εξαντληθεί: οι έρευνες δείχνουν ότι τα αποθέματα των εταιρειών μειώνονται (βλ. διάγραμμα 3). Ορισμένοι εισαγωγείς έχουν λοιπόν παρακαλέσει τους ξένους προμηθευτές να μειώσουν τις τιμές τους, γεγονός που μειώνει την φορολογητέα αξία των εμπορευμάτων που εισάγουν.
Έρευνες δείχνουν ότι τα αποθέματα των εταιρειών μειώνονται
Άλλοι αναζητούν άλλους τρόπους για να αποφύγουν τους δασμούς. Λιγότερο ευσυνείδητες επιχειρήσεις ενδέχεται να προσπαθήσουν να αποκρύψουν την προέλευση, την αξία ή την κατηγορία των εισαγόμενων εμπορευμάτων. Τον Δεκέμβριο, ένας διευθυντής μιας εταιρείας πλαστικών παραδέχτηκε την ενοχή του για την παραποίηση δηλώσεων χώρας προέλευσης, προκειμένου να αποφύγει τους δασμούς στα κινεζικά προϊόντα το 2021. Αντιμετωπίζει ποινή φυλάκισης έως και πέντε ετών. Αν και το Υπουργείο Δικαιοσύνης ενισχύει τις δυνατότητες ελέγχου των δασμών, είναι απίθανο να εντοπίσει όλους τους παραβάτες.
Η προσέγγιση που προτιμά ο Τραμπ είναι οι εταιρείες να αρχίσουν να παράγουν προϊόντα εντός των ΗΠΑ. Ακόμη και αν αυτό συνέβαινε σε μεγάλη κλίμακα, κάτι που δεν θα συμβεί έως ότου η δασμολογική πολιτική του γίνει αρκετά προβλέψιμη ώστε οι επιχειρήσεις να λάβουν επενδυτικές αποφάσεις, αυτό θα σήμαινε ότι οι ΗΠΑ θα χρειάζονταν λιγότερα προϊόντα από το εξωτερικό και θα απέφεραν λιγότερα έσοδα από δασμούς.
Η πιο προφανής αντίδραση των εταιρειών είναι να αρχίσουν να μετακυλίουν μεγαλύτερο μέρος του κόστους των δασμών στους πελάτες τους. Η τράπεζα Goldman Sachs εκτιμά ότι περίπου το 60% του κόστους των δασμών μετακυλίεται πλέον στους καταναλωτές. Αυτό μπορεί να οδηγήσει τους αγοραστές να προτιμούν προϊόντα με χαμηλότερους δασμούς. Όσο περισσότερο αποφεύγουν τα προϊόντα με υψηλούς δασμούς, τόσο λιγότερα τέτοια προϊόντα θα εισάγουν οι πωλητές. Για άλλη μια φορά, αυτό σημαίνει λιγότερα έσοδα για τους τελωνειακούς υπαλλήλους και για το αμερικανικό κράτος.
