Τι μάθαμε στο φετινό Νταβός;

Μπορεί το φετινό Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός να επισκιάστηκε από τις συζητήσεις για τη Γροιλανδία, τους δασμούς και το νέο γεωπολιτικό τοπίο που διαμορφώνεται, ωστόσο οι διάλογοι γύρω από την ανάπτυξη και τη διακυβέρνηση της τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) υπήρξαν από τους πλέον ουσιαστικούς. Κυρίως, ανέδειξαν με εμφατικό τρόπο την αναγνώριση της ανάγκης να περάσουμε από τις υποθέσεις εργασίας και τα προγνωστικά μοντέλα στην πολιτική πράξη.

Πρωτίστως, οι περισσότερες παρεμβάσεις συνέκλιναν στην ανάγκη να δοθεί πραγματικό κανονιστικό βάρος στην ανθρώπινη διάσταση της τεχνολογίας και να διασφαλιστεί ότι ο άνθρωπος δεν παραμένει απλώς σε θέση ελέγχου, αλλά σε θέση καθοδήγησης της ίδιας της ΤΝ — ιδίως καθώς εισερχόμαστε στην εποχή του agentic AI.

Σε πλήρη ευθυγράμμιση με αυτή τη διαπίστωση, οι επικεφαλής των μεγαλύτερων τεχνολογικών κολοσσών υπογράμμισαν ότι η εμπιστοσύνη δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται ως μια περιφερειακή διάσταση της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης, αλλά οφείλει να ενσωματώνεται στον ίδιο τον σχεδιασμό και την ανάπτυξη των τεχνολογικών συστημάτων.

Εξίσου σαφές κατέστη ότι το κλειδί για την εμπέδωση της πολυσυζητημένης εμπιστοσύνης είναι η μετάβαση από τη ρητορική περί «αποτελεσματικής διακυβέρνησης της ΤΝ» σε συγκεκριμένες πολιτικές πρωτοβουλίες. Πρωταρχικός τους στόχος πρέπει να είναι η ενεργοποίηση ισχυρών μηχανισμών διαφάνειας και κοινωνικού ελέγχου και η διαμορφωση ισχυρών πολιτικών για την αξιολόγηση των ορίων, την αποφυγή πρακτικών που εισάγουν διακρίσεις και την υιοθέτηση σαφών προτύπων για την αξιολόγησή της τοξικότητας (toxicity assessment) και την μηδενική διατήρηση δεδομένων (zero data retention).

Οι συμμετέχοντες τόνισαν επανειλημμένα ότι οι πολίτες οφείλουν να κατανοούν πώς ακριβώς τα συστήματα αυτά επηρεάζουν αποφάσεις που αγγίζουν άμεσα τη ζωή τους από τη χορήγηση δανείων και την πρόσβαση στην εργασία, έως την υγειονομική περίθαλψη και τις δημόσιες υπηρεσίες. Παράλληλα, πρέπει να είναι σαφές ποιος φέρει την ευθύνη σε περίπτωση σφάλματος, αλλά και ποιες είναι οι αδιαπραγμάτευτες «κόκκινες γραμμές» της τεχνολογικής καινοτομίας.

Το μήνυμα που εξέπεμψε το εταιρικό οικοσύστημα της ΤΝ στο Νταβός ήταν ξεκάθαρο: η εμπιστοσύνη δεν είναι δεδομένη ιδίως τώρα που το physical AI αρχίζει να διαφαίνεται στον ορίζοντα. Αντιθέτως, πρέπει να οικοδομηθεί συστηματικά μέσω ανθεκτικών θεσμών, ουσιαστικών ρυθμιστικών εγγυήσεων και πολιτικού θάρρους που θα υποστηρίζει με συνέπεια τα ηθικά πρότυπα, ακόμη και σε ιδιαίτερα ανταγωνιστικά περιβάλλοντα.

Κοινός παρονομαστής πολλών συζητήσεων υπήρξε μάλιστα η αναζήτηση δημιουργικών τρόπων ευθυγράμμισης της τεχνολογικής ανάπτυξης με σαφείς κοινωνικούς στόχους και διασφάλισης ότι ο σχεδιασμός των εφαρμογών της ΤΝ αντανακλά με ευκρίνεια συγκεκριμένες κοινωνικές αξίες.

Υπό το πρίσμα της εκθετικής αύξησης των δυνατοτήτων της ΤΝ και της σταδιακής «μετανάστευσής» της σε ιδιαίτερα ευαίσθητους τομείς — όπως η υγεία, η εκπαίδευση και τα οικονομικά — το βασικό συμπέρασμα από το φετινό Νταβός είναι σαφές. Σε έναν κόσμο ολοένα και πιο κατακερματισμένο, η διαχείριση της τεχνολογικής αλλαγής προς όφελος του ανθρώπου δεν αποτελεί μόνο μια αδιάκοπη άσκηση λεπτών πολιτικών ισορροπιών.

Όσο ο ρυθμός εξέλιξης της ΤΝ αποκαλύπτει την ανετοιμότητα των θεσμικών μας δομών και των ενεργειακών μας συστημάτων, τόσο πιο επιτακτική καθίσταται η ανάγκη για τολμηρές πολιτικές πρωτοβουλίες που θα μετατρέψουν τα συμπεράσματα αυτών των πολύτιμων συζητήσεων σε εφαρμόσιμη πολιτική πράξη που θα διασφαλίζει την μακροπρόθεσμη κοινωνική και οικονομική βιωσιμότητά της επιδραστικότερης τεχνολογίας των καιρών μας.

*O Δρ. Μιχάλης Kρητικός είναι κύριος ερευνητής του ΕΛΙΑΜΕΠ, Επίκουρος Καθηγητής σε θέματα Τεχνητής Νοημοσύνης και Ψηφιακής Μετάβασης στη Σχολή Διακυβέρνησης του Πανεπιστημίου των Βρυξελλών και συγγραφέας του βιβλίου Ethical AI Surveillance in the Workplace