Ρωσία: Η αργή φθορά της οικονομίας υπό το βάρος των κυρώσεων

Δεν υπάρχει μαγικό κουμπί που να σταματά έναν πόλεμο. Υπάρχει όμως ο χρόνος, η πίεση και το κόστος. Και κάπου ανάμεσα, μια οικονομία στη Ρωσία που παραμορφώνεται για να υπηρετήσει τη σύγκρουση. Καθώς πλησιάζει η τέταρτη επέτειος της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, στις Βρυξέλλες μεγαλώνει η πεποίθηση ότι η στρατηγική των κυρώσεων, με όλα της τα κενά και τις παρακάμψεις, αφήνει πλέον βαθιά σημάδια στη ρωσική οικονομία.

«Οι κυρώσεις δεν αποτελούν πανάκεια αλλά είναι πίεση για την Ρωσία»

Ο ειδικός απεσταλμένος της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις κυρώσεις, Ντέιβιντ Ο’Σάλιβαν, δεν ωραιοποιεί την κατάσταση. Αναγνωρίζει ότι οι κυρώσεις δεν είναι «ασημένια σφαίρα» και ότι πάντα θα υπάρχουν τρόποι παράκαμψης, λέει στην βρετανική Guardian, στην αποκλειστική συνέντευξη που εξασφάλισε η εφημερίδα.

Παρ’ όλα αυτά, δηλώνει πεπεισμένος πως η συσσωρευμένη πίεση λειτουργεί. Κατά την εκτίμησή του, μέσα στο 2026 η ρωσική οικονομία ενδέχεται να φτάσει σε ένα σημείο που το σημερινό μοντέλο –μια οικονομία πολέμου εις βάρος της πολιτικής ζωής– απλώς δεν θα αντέχει άλλο. «Οι νόμοι της οικονομικής βαρύτητας δεν αναστέλλονται επ’ άπειρον», λέει χαρακτηριστικά.

Η εκτίμηση αυτή έρχεται σε μια περίοδο κλιμάκωσης των ρωσικών επιθέσεων, ειδικά κατά των ενεργειακών υποδομών της Ουκρανίας. Με τον χειμώνα αυτό να είναι από τους σκληρότερους των τελευταίων ετών και τις θερμοκρασίες στο Κίεβο να κατρακυλούν στους -20 βαθμούς, οι ουκρανικές αρχές αναφέρουν ότι η Ρωσία εκτόξευσε τον τελευταίο μήνα σχεδόν διπλάσιους πυραύλους και drones σε σύγκριση με έναν χρόνο πριν.

Αυτή η στρατιωτική ένταση, όμως, έχει τίμημα. Τα έσοδα από το πετρέλαιο –η ραχοκοκαλιά του ρωσικού προϋπολογισμού– μειώνονται δραστικά, ο πληθωρισμός κινείται γύρω στο 6% και τα επιτόκια έχουν σκαρφαλώσει στο 16%, πιέζοντας επιχειρήσεις και καταναλωτές.

Τα 19 πακέτα κυρώσεων που επιβλήθηκαν στην Ρωσία

Από το 2022, η ΕΕ έχει υιοθετήσει 19 πακέτα κυρώσεων, στοχεύοντας πάνω από 2.700 πρόσωπα και οντότητες και παγώνοντας το εμπόριο σε τομείς-κλειδιά: στην ενέργεια, στην αεροπορία, στην τεχνολογία και στα πολυτελή αγαθά, διαμάντια και χρυσό. Ο Ο’Σάλιβαν, με εμπειρία άνω των 40 ετών στους ευρωπαϊκούς θεσμούς, έχει αναλάβει να περιορίσει την καταστρατήγηση αυτών των μέτρων.

Από το 2022, η ΕΕ έχει υιοθετήσει 19 πακέτα κυρώσεων κατά της Ρωσίας

Οι παρακάμψεις, οι τρίτες χώρες και η εξαίρεση της Κίνας

Η ΕΕ, όπως τονίζει, δεν κατηγορεί εύκολα τις τρίτες χώρες, αφού καμία δεν είναι νομικά υποχρεωμένη να εφαρμόζει ευρωπαϊκές κυρώσεις. Παρ’ όλα αυτά, έχει ενταθεί η πίεση ώστε να αποτραπεί η επανεξαγωγή ευρωπαϊκών προϊόντων προς τη Ρωσία, ειδικά εξαρτημάτων που μπορούν να χρησιμοποιηθούν στρατιωτικά. Σημαντική πρόοδος έχει καταγραφεί σε περιοχές όπως η Κεντρική Ασία, ο Καύκασος, η Τουρκία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Σερβία.

Η Κίνα, όμως, αποτελεί ξεχωριστή περίπτωση. Παρότι το Πεκίνο αρνείται κάθε εμπλοκή, οι Βρυξέλλες θεωρούν ότι κινεζικές εταιρείες καλύπτουν κενά στην τροφοδοσία της ρωσικής οικονομίας, έστω και χωρίς άμεση παροχή οπλισμού.

Η «σκιώδης» αρμάδα και το πετρέλαιο

Ιδιαίτερη έμφαση έχει δοθεί και στον λεγόμενο «σκιώδη στόλο» της Ρωσίας: εκατοντάδες παλαιά δεξαμενόπλοια, με ασαφές ιδιοκτησιακό καθεστώς, που μεταφέρουν πετρέλαιο προς αγορές όπως η Κίνα και η Ινδία.

Σχεδόν 600 πλοία έχουν ήδη μπει στη λίστα κυρώσεων, δυσκολεύοντας –σύμφωνα με την ΕΕ– τη ροή ρωσικού πετρελαίου.

Στο επίκεντρο της προσπάθειας βρίσκονται και περίπου 300 «κρίσιμα» προϊόντα: κάρτες μνήμης, οπτικοί αναγνώστες, πλακέτες κυκλωμάτων. Ευρωπαϊκής προέλευσης εξαρτήματα έχουν εντοπιστεί σε ρωσικούς πυραύλους και drones. «Είναι ντροπιαστικό για όλους μας», παραδέχεται ο Ο’Σάλιβαν, τονίζοντας όμως ότι το πρόβλημα έχει περιοριστεί, έστω κι αν δεν έχει εξαλειφθεί.

Το μήνυμα από τις Βρυξέλλες είναι σαφές: ο πόλεμος συνεχίζεται, αλλά το οικονομικό κόστος για τη Ρωσία συσσωρεύεται. Και κάποια στιγμή, ίσως, γίνει δυσβάσταχτο.