Ιαπωνία: Πώς έφτασε σε σταυροδρόμι – Τα παράδοξα της οικονομίας

Ο βραβευμένος με Νόμπελ Σάιμον Κούζνετς έλεγε ένα καλό αστείο: Υπάρχουν τέσσερις τύποι οικονομιών: ανεπτυγμένες οικονομίες, αναπτυσσόμενες οικονομίες, η Αργεντινή και η Ιαπωνία.

Η Ιαπωνία είναι η μοναδική σύγχρονη οικονομία που έχει βιώσει αποπληθωρισμό σε τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα και καμία χώρα δεν βίωσε τη φούσκα και της κατάρρευσης που έζησε το 1989. Σήμερα έχει  φθάσει το στόχο του πληθωρισμού ενώ καταγράφει παράδοξες τάσεις που συνθέτουν τη δική της κανονικότητα.

Η Ιαπωνία αλλάζει

Η χώρα εδώ και καιρό αλλάζει και γίνεται πόλος έλξης των τουριστών. Περίπου 43 εκατομμύρια επισκέπτες έφτασαν στην Ιαπωνία πέρυσι. Οι λόγοι μεταξύ άλλων είναι το φαγητό,η αρχιτεκτονική, ο πολιτισμός και η φυσική ομορφιάς της χώρας, τα οποία είναι όλα διάσημα παντού.

Επιπλέον το αδύναμο γιέν δίνει σε περισσότερους επισκέπτες τη δυνατότητα να επισκεφθούν τη χώρα του Ανατέλλοντος Ηλίου.

Καθώς η Ιαπωνία παρασύρεται από την ευρύτερη τάση του υπερτουρισμού, ενώνοντας τις δυνάμεις της με χώρες όπως η Ισπανία, η Ιταλία και η Ταϊλάνδη, φυσικά διατρέχει τον κίνδυνο να χάσει μέρος της μοναδικής της γοητείας, ομογενοποιώντας – ή ομαλοποιώντας αν θέλετε – σε έναν ακόμη τουριστικό προορισμό, αναφέρει το Bloomberg.

Για ομαλοποίηση μιλούν και οι στρατηγικοί αναλυτές και αναφέρονται στην μακροοικονομία καθώς επικρατεί η γενική άποψη ότι η οικονομία αλλάζει.

Μετά από χρόνια αποπληθωρισμού και σχεδόν αποπληθωρισμού, η Ιαπωνία κατάφερε να φτάσει τον Δείκτη Τιμών Καταναλωτή στο στόχο της Τράπεζας της Ιαπωνίας, το οποίο είναι 2%, σε «βιώσιμη βάση». Αυτό με τη σειρά του σημαίνει ότι η Τράπεζα της Ιαπωνίας σύντομα θα μετακινήσει τα επιτόκια από το σημερινό 0,75% στο 2,5% ή ίσως στο 3%. Αυτό με τη σειρά του θα ενισχύσει το επίμονα αδύναμο γιεν, το οποίο θα προκαλέσει λίγο περισσότερο πληθωρισμό (και ίσως θα αποτρέψει μερικούς τουρίστες).

Αν η πρώτη γυναίκα πρωθυπουργός της Ιαπωνίας κερδίσει τις εκλογές αναμένεται να υπάρξει αύξηση των δημοσίων δαπανών. Σύμφωνα με εκτιμήσεις θα αφορούν 135 δισ. δολάρια σε επενδυτικά κίνητρα, καθώς και μια σειρά επιδομάτων προς τα νοικοκυριά, κάτι που θα πρέπει να διασφαλίσει ότι ο πληθωρισμός και τα επιτόκια θα συμπεριφερθούν όπως αναμένεται (ή και περισσότερο).

Τα παράδοξα

Το θέμα είναι ότι ακόμα κι αν συμβεί αυτό, θα είναι απλώς η συγκάλυψη του γεγονότος ότι τίποτα το φυσιολογικό δεν έφερε την Ιαπωνία σε αυτό το σημείο. Λίγες χώρες έχουν δει ποτέ το είδος της φούσκας και της κατάρρευσης που είδε η Ιαπωνία το 1989. Καμία άλλη σύγχρονη οικονομία δεν έχει δει αποπληθωρισμό για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα. Μία από τις μεγάλες σιδηροδρομικές εταιρείες της Ιαπωνίας αυξάνει τις τιμές της τον Απρίλιο. Αυτό είναι συνηθισμένο στο μεγαλύτερο μέρος του κόσμου, αλλά είναι η πρώτη φορά μετά από 39 χρόνια για τον East Japan Railway.

Υπάρχει όμως κάτι ακόμη πιο ασυνήθιστο από αυτό: η κατάρρευση του πληθυσμού. Η Ιαπωνία δεν έχει το χαμηλότερο ποσοστό γονιμότητας στον κόσμο  ούτε τον μόνο πληθυσμό που μειώνεται. Αλλά έχει το χαμηλότερο για το μεγαλύτερο χρονικό διάστημα: η Ιαπωνία χάνει ανθρώπους εδώ και σχεδόν 18 χρόνια. Σε τέτοιο βαθμό που οι αγροτικές περιοχές αναβιώνουν φυσικά, και οι εναπομείναντες κάτοικοι αφηγούνται ιστορίες για την καταπολέμηση πιθήκων και ελαφιών που περιμένουν να ετοιμάσουν τις βαλίτσες τους.

Υπήρξαν, ωστόσο, κάποιες απροσδόκητες συνέπειες. Η μείωση του πληθυσμού δεν μεταφράστηκε αμέσως σε έλλειψη εργατικού δυναμικού, επομένως οι μισθοί παρέμειναν σταθεροί για περισσότερα από 20 χρόνια. Στη συνέχεια, το 2021, ο αριθμός των Ιαπώνων άνω των 15 ετών άρχισε να μειώνεται. Σε αυτό το σημείο οι μισθοί άρχισαν να αυξάνονται.

Οι νέοι

Αυτοί οι μισθοί εξακολουθούν να αυξάνονται, ιδιαίτερα για τους νέους, οι οποίοι τώρα έχουν υψηλότερα διαθέσιμα εισοδήματα από τους μεγαλύτερους. Και, πιθανώς δίπλα στην αισιοδοξία που συνοδεύει τη συνειδητοποίηση ότι είσαι ένας σπάνιος πόρος, ξοδεύουν αυτά τα χρήματα.

Τα διαγράμματα δαπανών με πιστωτικές κάρτες δείχνουν σταθερές γραμμές για τους Ιάπωνες καταναλωτές στα πενήντα τους ή μεγαλύτερα μετά το 2021, και πολύ απότομα αυξανόμενες για όσους είναι κάτω των σαράντα. Αυτό συμβαίνει σε μια εποχή που οι Γάλλοι συνταξιούχοι έχουν υψηλότερα εισοδήματα από τους εργαζόμενους νέους και οι αριθμοί στο Ηνωμένο Βασίλειο δείχνουν ότι περισσότεροι συνταξιούχοι πληρώνουν φόρο εισοδήματος από ό,τι οι κάτω των τριάντα. Διαφορετικές κανονικότητες!

Επενδυτικός προορισμός

Όλα αυτά είναι καλά νέα για την χρηματιστηριακή αγορά αλλά εξακολουθούν να υπάρχουν ανησυχίες. Η Τράπεζα της Ιαπωνίας θα μπορούσε να χάσει τον έλεγχο των αποδόσεων των ομολόγων. Οι εντάσεις με την Κίνα ή τις ΗΠΑ θα μπορούσαν να βλάψουν. Τα 135 δισ. θα μπορούσαν να κατανεμηθούν λανθασμένα (η Ιαπωνία έχει ιστορικό εδώ). Οι περιορισμοί του δικτύου θα μπορούσαν να περιορίσουν τον αυτοματισμό και την Τεχνητή Νοημοσύνη.

Ωστόσο, η Ιαπωνία παραμένει ένα καλό μέρος για διαφοροποίηση εκτός ΗΠΑ. Ενώ δεν είναι τόσο φθηνή όσο ήταν, παραμένει σχετικά φθηνή. Η εταιρική διακυβέρνηση εξακολουθεί να βελτιώνεται, οι επαναγορές και οι προσφορές περιορίζουν την προσφορά και οι περισσότεροι διεθνείς επενδυτές εξακολουθούν να είναι λίγο υποβάθρες. Με άλλα λόγια, η Ιαπωνία μπορεί να μην είναι «φυσιολογική» από οικονομικής άποψης. Αλλά είναι επενδυτική.