Τουρισμός: Αλήθειες και μύθοι για τη συμβολή του κλάδου – Η σύγκριση με μεταποίηση και γεωργία 

Πολύ συζήτηση γίνεται τα τελευταία χρόνια για τον ρόλο του τουρισμού στην ελληνική οικονομία ο οποίος εμφανίζεται σύμφωνα με την πιο προβεβλημένη άποψη να «καταπίνει» κάθε άλλη επιχειρηματική δραστηριότητα.

Πολλοί κάνουν λόγο για μονοκαλλιέργεια του τουρισμού που ευθύνεται για την χαμηλή παραγωγικότητα, και καθιστά την οικονομία μας, ευάλωτη σε κάθε διεθνή κρίση. Εν πολλοίς ο τουρισμός εμφανίζεται σύμφωνα με την άποψη αυτή να είναι υπεύθυνος για «όλα τα κακά της μοίρας μας» σε επίπεδο οικονομίας.

Οι μελετητές του Ινστιτούτου του Συνδέσμου Ελληνικών Τουριστικών Επιχειρήσεων (ΙΝΣΕΤΕ) έχουν ωστόσο διαφορετική άποψη. Με μια νέα μελέτη το ΙΝΣΕΤΕ έρχεται να αμφισβητήσει αυτά τα στερεότυπα που χαρακτηρίζουν την εγχώρια οικονομία ως «οικονομία των καφέ» και της μονοκαλιέργειας του τουρισμού.

Με τον εύγλωττο τίτλο «Η ελληνική οικονομία χωρίς στερεότυπα: παραγωγικό υπόδειγμα και τουρισμός» η μελέτη του ΙΝΣΕΤΕ απαντά σε όλες τις «κατηγορίες» και χωρίς να αποφεύγει τις αναφορές στις αδυναμίες και τις δυσλειτουργίες που εξακολουθούν να χαρακτηρίζουν την οικονομία, παρουσιάζει μια πιο σύνθετη και –σε κρίσιμα σημεία– ενθαρρυντική εικόνα για τη μεταβολή του παραγωγικού μοντέλου της χώρας, τα τελευταία δέκα χρόνια.

Ο τουρισμός και το νέο παραγωγικό υπόδειγμα

Σύμφωνα με βασικά ευρήματα της μελέτης η εικόνα είναι πιο αισιόδοξη καθώς την τελευταία 10ετία η Ελλάδα μετατοπίζεται σταδιακά προς ένα νέο παραγωγικό υπόδειγμα: μετά το 2015 οι εξαγωγές αγαθών αυξάνονται ταχύτερα (Μέσος Ετήσιος Ρυθμός: +7,8%) από τις τουριστικές εισπράξεις (+4,8%) και το ΑΕΠ (+3,4%).

Επιπλέον η μεταποίηση ενισχύεται: η μεταποιητική παραγωγή αναπτύσσεται με ρυθμό περίπου +3% (2013-2024), υψηλότερο από τον ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ (+2,7%,) ενώ παράλληλα αυξάνεται και η απασχόληση στον κλάδο, με μέσο ετήσιο ρυθμό +2,3% – διπλάσιο από της συνολικής απασχόλησης (+1,1%) – και οι επενδύσεις σε μηχανολογικό, μεταφορικό και τεχνολογικό εξοπλισμό (+8,8%).

Ο τουρισμός αποτελεί σύμφωνα με το ΙΝΣΕΤΕ συγκριτικό πλεονέκτημα, όχι δομική αδυναμία.

Εντυπωσιακό είναι το στοιχείο ότι ο αγροδιατροφικός τομέας: από έλλειμμα €3 δισ. το 2008, καταγράφει πλεόνασμα €460 εκατ. το 2023 (σύμφωνα με το ΚΕΠΕ).

Επίσης σε ότι αφορά τη Διεθνή Ανταγωνιστικότητα της χώρας καταγράφεται βελτίωση (υποτίμηση) της Πραγματικής Σταθμισμένης Συναλλαγματικής Ισοτιμίας του ευρώ για την Ελλάδα, με βάση το Κόστος Εργασίας ανά μονάδα προϊόντος: -32,9% σε σχέση με το δ΄ τρίμηνο του 2009.

Η μελέτη εκτιμά ακόμη ότι η παραγωγικότητα σε περιόδους κανονικότητας αυξάνεται με ικανοποιητικό ρυθμό ετησίως (2017-2019: +1,23%)( 2021–2025: +1,9%).

Η απασχόληση και οι… επικριτές του τουρισμού

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην απασχόληση καθώς οι «επικριτές» του τουρισμού επικαλούνται τα στοιχεία αυτά για να φανεί το βάρος του κλάδου στην οικονομία,. Είναι γεγονός σημειώνει η μελέτη ότι κλάδος των καταλυμάτων και της εστίασης αποτελεί έναν σημαντικό τομέα της ελληνικής οικονομίας, ο οποίος συμβάλλει ουσιαστικά στην ενίσχυση της απασχόλησης στη χώρα.

Ωστόσο, όπως προκύπτει από τα προαναφερθέντα στοιχεία, ο κλάδος αυτός – και γενικότερα ο τουριστικός τομέας – δεν ταυτίζεται με την ελληνική οικονομία στο σύνολό της, ούτε καν προσεγγιστικά. Ενδεικτικά, ο τομέας των καταλυμάτων και της εστίασης δεν δημιούργησε τις μισές νέες θέσεις εργασίας μετά την κρίση, αλλά το 19% των νέων θέσεων – 142 χιλ. από τις συνολικά 763 χιλ. – που δημιουργήθηκαν στην οικονομία κατά την περίοδο αυτή.

Με βάση τα παραπάνω ο τουρισμός αποτελεί σύμφωνα με το ΙΝΣΕΤΕ συγκριτικό πλεονέκτημα, όχι δομική αδυναμία. Η αναβάθμισή του μπορεί να στηρίζει τη συνολική παραγωγικότητα και τη διατηρήσιμη ανάπτυξη.

Ο τουρισμός, σύμφωνα με την ανάλυση, δεν αναπτύχθηκε εις βάρος της μεταποίησης ή της διεθνώς ανταγωνιστικής γεωργίας. Οι τομείς αυτοί ενισχύθηκαν παράλληλα. Σε διεθνές επίπεδο, οι οικονομίες που αξιοποιούν τα συγκριτικά τους πλεονεκτήματα εμφανίζουν συχνά υψηλότερη παραγωγικότητα. Για την Ελλάδα, ο τουρισμός αποτελεί τέτοιο πλεονέκτημα – όχι δομική αδυναμία.

Όπως σημειώνει ο Γενικός Διευθυντής του ΙΝΣΕΤΕ, Ηλίας Κικίλιας, η πρόκληση δεν είναι να «αποδράσει» η χώρα από μια ανύπαρκτη «οικονομία του καφέ», αλλά να κεφαλαιοποιήσει τα πραγματικά επιτεύγματα της τελευταίας δεκαετίας και να αντιμετωπίσει με ρεαλισμό τα υπαρκτά προβλήματα.