Είναι αρκετά σουρεαλιστικό να βλέπεις την κυβέρνηση Τραμπ να επικαλείται τη διεθνή συνεργασία για την αντιμετώπιση ενός πραγματικού προβλήματος με έναν τρόπο που δεν είναι προφανώς παράλογος. Ωστόσο, αν εξετάσουμε το σχέδιό της για τη δημιουργία μιας συμμαχίας χωρών με στόχο την εξασφάλιση αξιόπιστης προμήθειας κρίσιμων ορυκτών ανεξάρτητα από την Κίνα, εδώ είμαστε.
Το να αποσυνδεθεί η παγκόσμια οικονομία από τη γεωπολιτική των ορυκτών θα ήταν εξαιρετικά χρήσιμη. Πέρυσι, η Κίνα έδειξε πώς ο έλεγχος της προμήθειας βαρέων σπάνιων γαιών μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως όπλο για να απειλήσει τις αλυσίδες εφοδιασμού της μεταποίησης στις ΗΠΑ και την Ευρώπη. Ωστόσο, ο συνδυασμός της παραδοσιακής δυσλειτουργίας της Ουάσιγκτον και της βαθιάς αναξιοπιστίας του Τραμπ σημαίνει ότι οι ΗΠΑ δεν βρίσκονται σε καλή θέση για να ηγηθούν αυτής της πρωτοβουλίας.
Ήδη μπορούμε να δούμε πώς οι λανθασμένες προτεραιότητες στρεβλώνουν την πρωτοβουλία, σπαταλώντας χρήματα περιττά και αναποτελεσματικά. Ένα πρώιμο στάδιο του σχεδίου είναι το Project Vault, ένα πρόγραμμα αποθεματοποίησης που χρηματοδοτείται από την κυβέρνηση (10 δισ. δολάρια από την Αμερικανική Τράπεζα Εξαγωγών-Εισαγωγών) και επικεντρώνεται στην εξυπηρέτηση αμερικανικών εταιρειών. Η έντονη πίεση από την εξορυκτική βιομηχανία έχει εξασφαλίσει ότι οι παραγωγοί περισσότερων από 50 υλικών έχουν το δικαίωμα να επωφεληθούν από τη δημόσια χρηματοδότηση, συμπεριλαμβανομένων ευρέως διακινούμενων μετάλλων όπως ο χαλκός, για τα οποία η κρατική αποθεματοποίηση δεν αποτελεί απολύτως προτεραιότητα.
Ένα άλλο παράδειγμα είναι το λίθιο, ένα καλό παράδειγμα μιας περίπτωσης όπου οι δυνάμεις της αγοράς είναι πιο χρήσιμες από την κρατική παρέμβαση. Η τιμή του λιθίου, που παλαιότερα ήταν στα ύψη, έχει πέσει κατακόρυφα τα τελευταία χρόνια, μετά την αύξηση της προσφοράς την οποία προκάλεσε η έλλειψη. Οι κινεζικές εταιρείες έχουν αρχίσει να στρέφονται στην παραγωγή μπαταριών ιόντων νατρίου αντί για μπαταρίες ιόντων λιθίου.
Υπάρχουν φυσικά κάποιες εξαιρέσεις, ιδίως τα λεγόμενα βαριά σπάνια γαιώδη στοιχεία που βρίσκονται στο κάτω μέρος του περιοδικού πίνακα και χρησιμοποιούνται σε μαγνήτες για ηλεκτρικά οχήματα, ανεμογεννήτριες και αμυντικές τεχνολογίες. Η Κίνα διαθέτει μια μοναδική πολυεπίπεδη αλυσίδα εφοδιασμού σπάνιων γαιών, της οποίας τα υψηλά τεχνικά και οικονομικά εμπόδια εισόδου δικαιολογούν σίγουρα την κρατική παρέμβαση για τη δημιουργία ανταγωνιστών στο εξωτερικό.
Η κυβέρνηση των ΗΠΑ έχει ήδη αποκτήσει μερίδια σε μια σειρά εγχώριων εταιρειών ορυκτών. Ωστόσο, η έλλειψη κοιτασμάτων βαρέων σπάνιων γαιών στις ΗΠΑ εξηγεί τον ασυνήθιστο διεθνισμό της κυβέρνησης Τραμπ, συμπεριλαμβανομένης της υπογραφής διαφόρων διμερών συμφωνιών με χώρες που παράγουν ορυκτά.
Ωστόσο, η αξιοπιστία των ΗΠΑ σε μια ευρύτερη συμμαχία παραγωγών-καταναλωτών είναι πιο σπάνια από τα ίδια τα ορυκτά. Ακόμη και η πολύ πιο διεθνιστική κυβέρνηση του Τζο Μπάιντεν δεν κατάφερε να πείσει (δηλαδή να εκφοβίσει) τους εταίρους να ενταχθούν στον υποτιθέμενο σύλλογο πράσινου χάλυβα και αλουμινίου. Άλλες κυβερνήσεις το είδαν σωστά ως μια άλλη εκδοχή του παραδοσιακού προστατευτισμού των ΗΠΑ και όχι ως μια πραγματική προσπάθεια για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.
Η επέκταση της παραγωγής σπάνιων γαιών έως ότου επιτευχθεί ανταγωνιστική κρίσιμη μάζα θα απαιτήσει μακροπρόθεσμες εγγυήσεις τιμών για τους παραγωγούς εκτός Κίνας, αποτρέποντας το Πεκίνο να τους υπονομεύσει με την τακτική κατακλυσμού της αγοράς με ορυκτά χαμηλής τιμής. Αυτό θα μπορούσε να επιτευχθεί με μια ανοιχτή δέσμευση για την αγορά ορυκτών πάνω από τις χειραγωγημένες κινεζικές τιμές ή με τη χρήση εισαγωγικών δασμών.
Η ανάπτυξη της ικανότητας εξόρυξης και εξευγενισμού σπάνιων γαιών είναι ένα έργο που θα διαρκέσει τουλάχιστον μια δεκαετία. Οι κυβερνήσεις εκτός των ΗΠΑ θα πρέπει να πάσχουν από ακραία αμνησία για να αισθάνονται σίγουρες ότι μπορούν να στοιχηματίσουν την οικονομική τους ασφάλεια στο Κογκρέσο ή σε οποιαδήποτε αμερικανική κυβέρνηση που θα συνεχίσει να στέλνει χρήματα στο εξωτερικό μετά την κάλυψη των άμεσων αναγκών της Αμερικής — ή που θα απέχει από τη χρήση των αποθεμάτων για πολιτικό όφελος. Το «Όλοι μαζί σε αυτό» θα μετατραπεί γρήγορα σε «Πρώτα η Αμερική».
Δεν πρόκειται για διαπραγματεύσεις μεταξύ ελεύθερων και ισότιμων εταίρων: είναι προτάσεις ενός μαφιόζου. Είναι παράξενο ότι η κυβέρνηση Τραμπ προτείνει επίσημα ένα σύστημα προμήθειας ορυκτών βασισμένο στην αγορά, ενώ ταυτόχρονα απειλεί να προσαρτήσει τη Γροιλανδία, έχοντας βάλει στο μάτι τους φυσικούς της πόρους.
Ούτε το εφεδρικό σχέδιο διατήρησης των τιμών μέσω της επιβολής δασμών στις εισαγωγές κινεζικών ορυκτών είναι πιθανό να προχωρήσει. Οι χώρες-εταίροι των ΗΠΑ πρέπει να διαχειριστούν τις σχέσεις τους με την Κίνα με πολύ μεγαλύτερη προσοχή από ό,τι οι ΗΠΑ. Δεν επιθυμούν σε καμία περίπτωση να θεωρηθεί ότι συμμετέχουν με τον Τραμπ σε έναν εμπορικό πόλεμο.
Βασικό μέλος οποιασδήποτε διεθνούς συμμαχίας για τα ορυκτά θα είναι η Αυστραλία, παραδοσιακά ισχυρός σύμμαχος των ΗΠΑ στην εξωτερική πολιτική, η οποία διαθέτει εκτεταμένα κοιτάσματα σπάνιων γαιών και είναι σχετικά προχωρημένη στην εκμετάλλευσή τους. Ωστόσο, η Αυστραλία είχε μια οδυνηρή εμπορική διαμάχη με την Κίνα μεταξύ 2020 και 2024, συμπεριλαμβανομένης της κινεζικής απαγόρευσης των εξαγωγών αυστραλιανού άνθρακα, και δεν επιθυμεί να επαναλάβει την εμπειρία αυτή. Η Madeleine King, υπουργός Πόρων της Αυστραλίας, έχει ήδη δηλώσει ότι η χώρα της θα αντισταθεί στους δασμούς κατά της Κίνας.
Αρκεί να θυμηθούμε την πικρή διακυβερνητική διαμάχη κατά τη διάρκεια της πανδημίας Covid σχετικά με τα εμβόλια και τον εξοπλισμό ατομικής προστασίας, που περιλάμβανε απαγορεύσεις εξαγωγών και περιορισμούς προμηθειών, για να διαπιστώσουμε πόσο γρήγορα επανέρχεται το εθνικό συμφέρον, ακόμη και με σχετικά συνεργάσιμες κυβερνήσεις όπως αυτή του Μπάιντεν. Αν πιστεύετε ότι η κυβέρνηση Τραμπ θα διοικήσει με δημόσιο πνεύμα μια διεθνή συμμαχία για τις σπάνιες γαίες, βασισμένη σε κανόνες, έχω να σας πουλήσω δικαιώματα εξόρυξης για τα κοιτάσματα Imaginium στο πλούσιο σε ορυκτά έδαφος της Delusionia.
Πριν από μόλις τρεις εβδομάδες, ο Μαρκ Κάρνι, πρωθυπουργός του Καναδά —μιας άλλης χώρας με ορυκτά αποθέματα που ο Τραμπ έχει απειλήσει με προσάρτηση— προειδοποίησε ότι η διεθνής τάξη δεν μπορεί πλέον να καθοδηγείται από τις ΗΠΑ. Και όμως, εδώ είμαστε με τον Τραμπ στο τιμόνι της μόνης ουσιαστικής πολυεθνικής πρωτοβουλίας που αντιμετωπίζει ένα τόσο επείγον ζήτημα γεωοικονομικής ασφάλειας. Η αρχή είναι καλή, αλλά η αξιοπιστία του αυτοδιορισμένου ηγέτη απέχει πολύ από το επιθυμητό.
