Ο Χρηματοοικονομικός Αλφαβητισμός ως Δημόσιο Αγαθό

Είναι αλήθεια ότι η  δημόσια συζήτηση και  για τον χρηματοοικονομικό αλφαβητισμό -όπως και άλλα σημαντικά θέματα στην χώρα μας -έχει καθυστερήσει επικίνδυνα. Όχι επειδή δεν αναγνωρίζεται η σημασία του, αλλά επειδή εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως ατομική επιλογή, ως προσωπική ικανότητα ή –στην καλύτερη περίπτωση– ως  μια ακόμα συμπληρωματική γνώση. Στον 21ο αιώνα όμως , αυτή η προσέγγιση δεν είναι απλώς ανεπαρκής. Είναι κοινωνικά άδικη και οικονομικά κοντόφθαλμη.

Ο χρηματοοικονομικός αλφαβητισμός αποτελεί δημόσιο αγαθό. Δεν αφορά μόνο την ευημερία των πολιτών , αλλά πολύ περισσότερα όπως τη αποτελεσματική λειτουργία της οικονομίας, τη σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος και την κοινωνική συνοχή.

Χρηματοοικονομική εκπαίδευση από το Δημοτικό

Η χρηματοοικονομική εκπαίδευση δεν μπορεί να ξεκινά όταν οι πολίτες έρχονται αντιμέτωποι με δάνεια, πιστωτικές κάρτες ή συνταξιοδοτικές αποφάσεις. Τότε είναι ήδη αργά.

Ξεκινά από το Δημοτικό, μαζί με τον εγγραμματισμό και τη μαθηματική σκέψη. Σύμφωνα με την διεθνή  βιβλιογραφία έννοιες όπως το χρήμα, η  αποταμίευση, οι ανάγκες και οι  επιθυμίες ,η επιλογή, ο προγραμματισμός, η ευθύνη και η συνέπεια μπορούν να καλλιεργηθούν από μικρή ηλικία ως μέρος της γενικότερης εθνικής  παιδείας μας.

Η απουσία αυτής της εκπαίδευσης δεν δημιουργεί απλά «ουδέτερους» πολίτες. Δημιουργεί πολίτες εκτεθειμένους σε σημαντικούς χρηματοοικονομικούς και ψηφιακούς κινδύνους , χωρίς τα κατάλληλα  εργαλεία να τους  κατανοήσουν.

Η μοναδική δεξιότητα του 21ου αιώνα

Στον 21ο αιώνα, ο πολίτης καλείται να πάρει περισσότερες και πιο σύνθετες χρηματοοικονομικές αποφάσεις από ποτέ. Η ατομική ευθύνη αυξάνεται, ενώ η πολυπλοκότητα των προϊόντων και των επιλογών γίνεται όλο και πιο περίπλοκη και να τους αντιμετωπίσουν .

Ο χρηματοοικονομικός αλφαβητισμός δεν είναι μία ακόμη δεξιότητα. Είναι η δεξιότητα-κλειδί που επιτρέπει στον πολίτη να λειτουργεί μέσα σε ένα πολύπλοκο χρηματοοικονομικό περιβάλλον  χωρίς να αυτοϋπονομεύεται. Χωρίς αυτήν την κρίσιμη δεξιότητα , η ελευθερία επιλογών μετατρέπεται σε παγίδα.

Οικονομική και κοινωνική κινητικότητα

Η χρηματοοικονομική άγνοια είναι   διάχυτη στην χώρα μας και ιδιαίτερα εμφανίζεται στις πιο ευάλωτες κοινωνικές ομάδες και φυσικά τις  πλήττει περισσότερο .  Αντίθετα, ο χρηματοοικονομικός αλφαβητισμός λειτουργεί ως μηχανισμός οικονομικής και κοινωνικής κινητικότητας. Δεν εξαλείφει τις ανισότητες, αλλά μειώνει τη διαιώνισή τους. Προσφέρει στους πολίτες έλεγχο, ανθεκτικότητα και πραγματικές επιλογές.

Δεν πρέπει να  είναι προνόμιο των λίγων – αλλά  δικαίωμα όλων των πολιτών.

Όταν η χρηματοοικονομική γνώση παρέχεται αποσπασματικά ή μόνο μέσω της αγοράς, μετατρέπεται σε προνόμιο. Αντίθετα όταν  ενσωματώνεται θεσμικά στο εκπαιδευτικό σύστημα και στις δημόσιες πολιτικές, τότε  γίνεται δικαίωμα.

Δικαίωμα κατανόησης.

Δικαίωμα επιλογής.

Δικαίωμα προστασίας από το κόστος της άγνοιας.

Συμπέρασμα: Εθνική Στρατηγική και Εκπαιδευτική Πολιτική

Ο χρηματοοικονομικός αλφαβητισμός δεν μπορεί να βασίζεται σε αποσπασματικές δράσεις ή στην καλή θέληση μεμονωμένων φορέων. Απαιτεί ολιστική εθνική στρατηγική, με σαφείς στόχους, θεσμική συνέχεια, ειδικούς  και μετρήσιμα αποτελέσματα.

Στον πυρήνα αυτής της στρατηγικής οφείλει να βρίσκεται η εκπαιδευτική πολιτική. Η χρηματοοικονομική εκπαίδευση πρέπει να ενταχθεί συστηματικά και κλιμακωτά στο εκπαιδευτικό σύστημα, από το Δημοτικό έως τη δια βίου μάθηση, ως βασική δεξιότητα του σύγχρονου πολίτη.

Η επιλογή είναι ξεκάθαρη. Είτε ο χρηματοοικονομικός αλφαβητισμός θα αναγνωριστεί ως δημόσιο αγαθό και θα αντιμετωπιστεί με τη σοβαρότητα που του αναλογεί, είτε θα συνεχίσουμε να αποδεχόμαστε ότι το κόστος της άγνοιας θα το πληρώνουν πάντα οι ίδιοι  και κυρίως οι κοινωνικά ευάλωτοι.

Ο Νικόλαος Δ. Φίλιππας είναι Καθηγητής Χρηματοοικονομικής Πανεπιστημίου του Πειραιώς και Πρόεδρος και Ιδρυτής του Ινστιτούτου Χρηματοοικονομικού Αλφαβητισμού