Social Media: H γενιά της οθόνης στο στόχαστρο των νόμων – Θα επιτευχθεί το ψηφιακό detox των εφήβων;

Για τη σημερινή γενιά εφήβων, το άγγιγμα της οθόνης είναι σχεδόν ενστικτώδες. Το «scroll» έχει γίνει καθημερινή ρουτίνα, το βίντεο των 15 δευτερολέπτων αντικατέστησε την τηλεόραση και τα μηνύματα αντικατέστησαν τις αυλές. Όμως αυτό που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν αναπόσπαστο κομμάτι της σύγχρονης εφηβείας, τώρα αντιμετωπίζεται ως κοινωνικό πρόβλημα που απαιτεί πολιτική παρέμβαση.

Από την Ευρώπη μέχρι την Ασία και τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι κυβερνήσεις εξετάζουν ή ήδη εφαρμόζουν περιορισμούς στην πρόσβαση ανηλίκων στα social media και σε πλατφόρμες όπως το TikTok, το Instagram και το YouTube. Η συζήτηση δεν αφορά πια μόνο την προστασία δεδομένων ή τη ρητορική μίσους, αλλά αγγίζει τον πυρήνα της εφηβικής ψυχικής υγείας, αναφέρει η Wall Street Journal.

Social Media: Το παράδειγμα της Αυστραλίας που άναψε το φιτίλι

Η αρχή έγινε στην Australia, όταν η κυβέρνηση προχώρησε σε απαγόρευση πρόσβασης στα social media για παιδιά κάτω των 16 ετών. Η απόφαση υποχρέωσε εταιρείες όπως η Meta Platforms, η κινεζική ByteDance – ιδιοκτήτρια του TikTok – και το YouTube να απενεργοποιήσουν εκατομμύρια λογαριασμούς ανηλίκων.

Αυτό που αρχικά θεωρήθηκε ριψοκίνδυνο πείραμα, γρήγορα μετατράπηκε σε διεθνές προηγούμενο. Σε λιγότερο από έναν χρόνο, πάνω από δώδεκα κυβερνήσεις άρχισαν να επεξεργάζονται παρόμοια μέτρα.

Ευρώπη: Πολιτική συναίνεση πέρα από ιδεολογίες

Στην Γαλλία, η κάτω Βουλή ενέκρινε πρόταση για απαγόρευση χρήσης social media σε παιδιά κάτω των 15 ετών, με στόχο η ρύθμιση να ισχύσει πριν την έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς. Στην Ισπανία σχεδιάζεται όριο στα 16 έτη, ενώ στη Γερμανία κυβερνητικά στελέχη έχουν ταχθεί υπέρ αντίστοιχης απαγόρευσης.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ ανακοίνωσε δημόσια διαβούλευση για μέτρα που θα περιορίζουν τα «χαρακτηριστικά που εθίζουν» όπως το ατελείωτο scroll και το autoplay. «Αν χρειαστεί σύγκρουση με τις μεγάλες πλατφόρμες, ας γίνει», σημείωσε χαρακτηριστικά.

Η πολιτική δυναμική είναι αξιοσημείωτη: το θέμα ενώνει γονείς από όλο το ιδεολογικό φάσμα, προσφέροντας στους ηγέτες μια σπάνια ευκαιρία ευρείας αποδοχής.

Το θέμα ενώνει γονείς από όλο το ιδεολογικό φάσμα, προσφέροντας στους ηγέτες μια σπάνια ευκαιρία ευρείας αποδοχής

Από το Παρίσι στο Νέο Δελχί

Η συζήτηση δεν περιορίζεται στην Ευρώπη. Στο Νέο Δελχί, κατά τη διάρκεια συνόδου για την τεχνητή νοημοσύνη, η κυβέρνηση της Ινδίας ανακοίνωσε ότι βρίσκεται σε διαπραγματεύσεις με εταιρείες κοινωνικής δικτύωσης για ηλικιακούς περιορισμούς.

Ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν, παρών στη σύνοδο, προειδοποίησε για τους κινδύνους που εγκυμονούν τα social media και τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης για παιδιά και εφήβους. Αμφισβήτησε μάλιστα την ουδετερότητα των αλγορίθμων, τονίζοντας ότι η «ελευθερία λόγου» χάνει το νόημά της όταν οι χρήστες δεν γνωρίζουν πώς καθοδηγούνται από αόρατους μηχανισμούς προτεραιοποίησης περιεχομένου.

Η αμερικανική μάχη για τα social media στα δικαστήρια

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η πολιτεία της Φλόριντα έχει ήδη ξεκινήσει την εφαρμογή απαγόρευσης για παιδιά κάτω των 14 ετών, ενώ πολιτείες όπως η Καλιφόρνια και η Νέα Υόρκη υιοθέτησαν νομοθεσίες που απαιτούν προειδοποιητικές επισημάνσεις για τις πιθανές επιπτώσεις των εφαρμογών σε ανηλίκους.

Παράλληλα, η Meta και το YouTube βρίσκονται αντιμέτωπες με αστικές αγωγές στην Καλιφόρνια. Ο διευθύνων σύμβουλος της Meta, Mark Zuckerberg, υπερασπίστηκε ενόρκως τις πρακτικές της εταιρείας, υποστηρίζοντας ότι οι στόχοι ανάπτυξης δεν αποσκοπούν στον εθισμό αλλά στη δημιουργία χρήσιμων υπηρεσιών. Η Snap Inc. και το TikTok κατέληξαν σε εξωδικαστικό συμβιβασμό, απορρίπτοντας τις κατηγορίες περί εθισμού.

Οι αλγόριθμοι στο επίκεντρο

Κεντρικό επιχείρημα όσων ζητούν περιορισμούς είναι η λειτουργία των αλγορίθμων: συστήματα που προσαρμόζουν το περιεχόμενο με βάση τη συμπεριφορά του χρήστη. Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι αυτοί οι μηχανισμοί εγκλωβίζουν τους χρήστες σε κλειστά περιβάλλοντα πληροφόρησης, ενισχύοντας αρνητικά πρότυπα, επιβλαβείς τάσεις και συγκρίσεις που πλήττουν την αυτοεκτίμηση.

Επιπλέον, επισημαίνονται οι συνέπειες της υπερβολικής χρήσης smartphones στον ύπνο, στη συγκέντρωση και στην ανάπτυξη του εγκεφάλου. Έρευνες δείχνουν ότι η συντριπτική πλειονότητα των εφήβων χρησιμοποιεί καθημερινά τουλάχιστον μία πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης, ενώ σημαντικό ποσοστό δηλώνει ότι βρίσκεται «σχεδόν διαρκώς» online.

Οι αντιδράσεις των εταιρειών

Οι ίδιες οι εταιρείες, καθώς και οργανώσεις ψηφιακών δικαιωμάτων, χαρακτηρίζουν τις απαγορεύσεις ως «απλοϊκές λύσεις». Υποστηρίζουν ότι οι νέοι θα στραφούν σε μικρότερες, λιγότερο ρυθμιζόμενες πλατφόρμες ή σε διαδικτυακά παιχνίδια με λειτουργίες συνομιλίας, τα οποία δεν καλύπτονται από τους νόμους.

Η Meta, το TikTok, το YouTube και η Snap τονίζουν ότι διαθέτουν ήδη ειδικές εκδόσεις για ανηλίκους, με περιορισμούς σε μηνύματα, ζωντανές μεταδόσεις και εξατομικευμένες διαφημίσεις. Το YouTube έχει ανακοινώσει ότι θα ενισχύσει τα εργαλεία γονικού ελέγχου, δίνοντας τη δυνατότητα αποκλεισμού της υπηρεσίας Shorts για εφήβους.

Παρασκηνιακά, στελέχη της τεχνολογικής βιομηχανίας αναγνωρίζουν ότι πολλά από τα μέτρα πιθανόν θα θεσμοθετηθούν, καθώς προσφέρουν πολιτικό όφελος με χαμηλό κόστος για τους νομοθέτες.

Το οικονομικό διακύβευμα

Βραχυπρόθεσμα, οι οικονομικές επιπτώσεις για τις εταιρείες ίσως είναι περιορισμένες, καθώς ήδη αποφεύγουν τη στοχευμένη διαφήμιση σε ανηλίκους. Μακροπρόθεσμα όμως, οι απαγορεύσεις μπορεί να διακόψουν την «αλυσίδα» νέων χρηστών που παραμένουν πιστοί στις ίδιες πλατφόρμες και ως ενήλικες.

Το ερώτημα που αναδύεται είναι βαθύτερο: πρόκειται για μια αναγκαία παρέμβαση δημόσιας υγείας ή για μια υπερβολική κρατική παρέμβαση στην ψηφιακή ζωή των νέων;

Καθώς οι νομοθεσίες πολλαπλασιάζονται και οι δικαστικές αίθουσες γεμίζουν, ένα είναι βέβαιο: η εποχή της ανεξέλεγκτης εφηβικής πλοήγησης στα social media φαίνεται να φτάνει στο τέλος της.

Και η παγκόσμια μάχη για το ποιος θα διαμορφώσει το ψηφιακό μέλλον των παιδιών μόλις ξεκίνησε.