Οριακή τιμολόγηση

Στις 12 Φεβρουαρίου η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen, σε δηλώσεις στην άτυπη συνάντηση ηγετών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, επανέφερε το θέμα της οριακής τιμολόγησης στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας. Ανέφερε συγκεκριμένα ότι οι ανανεώσιμες κοστίζουν 34 €/MWh, τα πυρηνικά 50-60 €/MWh, και το φυσικό αέριο 100 €/MWh, και έθεσε το ερώτημα γιατί να τιμολογείται ο ηλεκτρισμός βάσει της πιο ακριβής μονάδας ενώ έχουμε εγχώρια παραγωγή ανανεώσιμων και πυρηνικών. Μετά την βασική της τοποθέτηση ανέφερε ότι δύο δομικοί λόγοι που οι τιμές είναι ψηλές είναι ότι η ευρωπαϊκή ηλεκτροπαραγωγή εξαρτάται από εισαγόμενο φυσικό αέριο και ότι υπάρχει μία έλλειψη δικτύων.

Άποψή μου είναι πως η κατάργηση της οριακής τιμολόγησης δεν είναι εφικτή, και δεν έχει οικονομικό έρεισμα. Δεν είναι εφικτή γιατί σε μια αγορά δεν μπορείς να αναγκάσεις συναλλαγή του ίδιου αγαθού σε διαφορετικές τιμές, ανάλογα με το ποιος το παράγει. Αν θες να το αναγκάσεις, δεν είναι αγορά. Και αν αποπειραθείς να το κάνεις ανοίγεις ένα κουτί της Πανδώρας που διαταράσσει θεμελιωδώς τις διαδικασίες λειτουργίας όλης της αλυσίδας χονδρεμπορικών αγορών ηλεκτρισμού, από την λειτουργία πραγματικού χρόνου μέχρι τις προθεσμιακές αγορές. Σε αυτό το σημείο ίσως να αναρωτηθεί κανείς αν είναι καλύτερα να μην υπάρχει αγορά, και εκεί έγκειται ο ισχυρισμός μου περί έλλειψης οικονομικού ερείσματος στις τοποθετήσεις της κυρίας von der Leyen. Τρία πράγματα που προβλέπει η θεωρία, και επιβεβαιώνει η πράξη, σε συνθήκες ισχυρού ανταγωνισμού (υπογραμμίζω τις συνθήκες ισχυρού ανταγωνισμού) είναι τα εξής. 1) Βέλτιστη και εθελοντική βραχυπρόθεσμη διαχείριση υπαρκτών πόρων (στην περίπτωση του ηλεκτρισμού παράγουμε πρώτα από τις φθηνότερες μονάδες). 2) Βέλτιστη και εθελοντική μακροπρόθεσμη επένδυση σε μελλοντικούς πόρους (στην περίπτωση του ηλεκτρισμού βρίσκουμε τρόπο να απεξαρτηθούμε από τα ακριβά ορυκτά καύσιμα). 3) Αληθής και εθελοντική υποβολή προσφορών (αν κάτι κοστίζει 34 €/MWh το προσφέρω πλήρως στην αγορά στα 34 €/MWh).

Προφανώς υπάρχει θέμα ενεργειακής ακρίβειας, αλλά δεν πιστεύω ότι η κυρία von der Leyen εντοπίζει σωστά την αιτία στις δηλώσεις της. Το θεμελιώδες πρόβλημα, κατά την άποψή μου, δεν είναι η οριακή τιμολόγηση (marginal pricing), αλλά ο σχεδιασμός της ευρωπαϊκής αγοράς βάσει χαρτοφυλακίων (portfolio based design) αντί βάσει μονάδων (unit based design). Το να είναι η τιμή 100 €/MWh αντί για 34 €/MWh όταν το σύστημα αναγκάζεται να χρησιμοποιήσει φυσικό αέριο για να παράγει ενέργεια (όταν το φυσικό αέριο δίνει εφεδρεία δεν θέτει την τιμή αγοράς) επειδή υπάρχει στενότητα στην αγορά δεν είναι αυτό που προκαλεί την ενεργειακή ακρίβεια. Το να είναι όμως η τιμή για πολλαπλούς μήνες (βλέπε καλοκαίρι του 2024) υπερ-πολλαπλάσια της τιμής που προβλέπουν τα οικονομικά fundamentals του τέλειου ανταγωνισμού είναι πρόβλημα. Και το να διασπάται η ευρωπαϊκή ήπειρος μεταξύ ανατολής και δύσης (βλέπε επίσης καλοκαίρι του 2024) με τις τιμές στην ανατολή να εκτοξεύονται, ενώ υπάρχει δίκτυο διαθέσιμο για μεταφορά φθηνής ενέργειας από δύση σε ανατολή, επίσης είναι πρόβλημα.

Αλλά για αυτά τα δύο δεν φταίει η οριακή τιμολόγηση, παρά ο σχεδιασμός βάσει χαρτοφυλακίων. Γιατί όταν υλοποιείς σχεδιασμό βάσει χαρτοφυλακίων αναγκάζεσαι να καταργήσεις την τοπική οριακή τιμολόγηση και εξωθείς τους διαχειριστές σε μια υπερ-συντηρητική διάθεση των δικτύων τους στην αγορά για να μην απειληθεί η ασφαλής λειτουργία των δικτύων τους (στο οποίο η Ευρώπη απαντά με το Grids Package). Και επίσης όταν υλοποιείς σχεδιασμό βάσει χαρτοφυλακίων δημιουργείς προϋποθέσεις για επιχειρήσεις με σημαντικό μερίδιο αγοράς να «κρυφτούν» πίσω από το χαρτοφυλάκιο και να υπερδηλώσουν τα κόστη τους. Εκεί έγκειται για μένα η ουσία της συζήτησης, όχι στην οριακή τιμολόγηση. Αλλά αυτή είναι μια πολύ πιο άβολη συζήτηση που πρέπει να ξεκινήσει από την εμμονή της Γερμανίας και άλλων ισχυρών Κρατών Μελών και ισχυρών συμμετεχόντων στα χαρτοφυλάκια. Και, κρίνοντας από τις δηλώσεις της, αυτή φαίνεται να είναι μία συζήτηση που η κυρία von der Leyen δεν είναι διατεθειμένη να την ανοίξει.

*Ο Αντώνης Παπαβασιλείου είναι Επίκουρος Καθηγητής στη Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του ΕΜΠ.