Κάτοχος του βραβείου Νομπέλ για την ειρήνη, έστω και από τη δευτερογενή αγορά μετά την ευγενική προσφορά της αντιπάλου του Μαδούρο, Μαρίας Ματσάδο, ο Ντόναλντ Τραμπ ετοιμάζεται για νέες πολεμικές περιπέτειες στη Μέση Ανατολή. Το Ιράν ανήκει εδώ και σχεδόν πενήντα χρόνια στην «Αυτοκρατορία του Κακού», όπως έλεγε ο αλησμόνητος πρόεδρος Ρόναλντ Ρέιγκαν. Στην ίδια «Αυτοκρατορία» ανήκει όμως εδώ και σχεδόν εβδομήντα χρόνια και η Κούβα. Και ο σημερινός πρόεδρος φροντίζει να κρατά κι αυτήν υπό ασφυκτική πολιτική και οικονομική πίεση.
«Για την ώρα ο Τραμπ απορρίπτει την ιδέα μιας επιχείρησης ανατροπής του καθεστώτος της Κούβας, όπως έκανε στη Βενεζουέλα. Αλλά κλιμακώνει τις πιέσεις προς την Αβάνα και την περασμένη Δευτέρα ο πρόεδρος κάλεσε γι’ άλλη μια φορά την κουβανική κυβέρνηση να καταλήξει σε συμφωνία με τις ΗΠΑ», γράφει ο Κλοντ Φουκέ στη «Les Echos».
«Η Κούβα είναι αυτή τη στιγμή ένα αποτυχημένο έθνος», δήλωσε τις προάλλες ο Ντόναλντ Τραμπ, γνωρίζοντας ότι με τις πολιτικές του καθιστά ολοένα και πιο δυσχερή την διαχείριση της χώρας από την κυβέρνηση του πρωθυπουργού Μανουέλ Μαρέρο Κρους, που ασκεί από τα τέλη του 2019 την εξουσία υπό την υψηλή εποπτεία του προέδρου της Δημοκρατίας και πρώτου γραμματέα του κουβανέζικου Κομμουνιστικού Κόμματος, Μιγκουέλ Ντίας-Κανέλ.
Ο τουρισμός, η ιστορική κύρια πηγή εισοδήματος του νησιού, βρίσκεται σε ένα νεκρό σημείο από την περασμένη εβδομάδα
Το πετρελαϊκό εμπάργκο στην Κούβα
Η κατάσταση γίνεται όλο και πιο αφόρητη μετά την απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να διακόψει κάθε προμήθεια πετρελαίου επιβάλλοντας ουσιαστικά ναυτικό αποκλεισμό στο νησί. Οι επιπτώσεις του πετρελαϊκού εμπάργκο απλώνονται σε όλη την κουβανέζικη οικονομία, κλείνοντας τις πέντε κύριες πηγές εσόδων του καθεστώτος: τον τουρισμό, τα εμβάσματα από τη διασπορά, τις «εξαγωγές» Κουβανών γιατρών, τις εξαγωγές νικελίου και επίσης των εμβληματικών πούρων Αβάνας.
«Ο ενεργειακός αποκλεισμός αναγκάζει επίσης την Κούβα να βασίζεται, περισσότερο από ποτέ, στην ανθρωπιστική βοήθεια», σημειώνει ο ρεπόρτερ της γαλλικής εφημερίδας.
Απαγορευτικό αφίξεων
Ο τουρισμός, η ιστορική κύρια πηγή εισοδήματος του νησιού, βρίσκεται σε ένα νεκρό σημείο από την περασμένη εβδομάδα, κατά τον Κλοντ Φουκέ. Σε τοπικό επίπεδο, τα ξενοδοχεία στην Αβάνα και σε άλλες πόλεις και θέρετρα έχουν κλείσει για εξοικονόμηση ενέργειας και οι περισσότεροι τουρίστες που έτυχε να βρίσκονται εκεί όταν ο Τραμπ διέταξε την πλήρη πετρελαϊκή απαγόρευση του νησιού, έχουν μεταφερθεί σε κρατικά καταλύματα περιμένοντας να επιστρέψουν στις πατρίδες τους.
Επιπλέον, επειδή μετά την αμερικανική καταδρομική επιχείρηση στη Βενεζουέλα και τη σύλληψη του προέδρου Νικολάς Μαδούρο η Κούβα προειδοποίησε τις διεθνείς αεροπορικές εταιρείες ότι θα υπάρχει έλλειψη κηροζίνης για ένα μήνα περίπου, αρκετές εταιρείες έχουν από τις αρχές Ιανουαρίου αναστείλει τις πτήσεις τους προς το νησί. Κάποιες μάλιστα έστειλαν άδεια αεροσκάφη για να επαναπατρίσουν επιβάτες που είχαν αποκλειστεί στην Κούβα.
Αρκετές χώρες εξάλλου, όπως η Βρετανία για παράδειγμα, έχουν εκδώσει ταξιδιωτικές οδηγίες αποτρέποντας στους πολίτες τους να ταξιδέψουν στην Κούβα «αν δεν υπάρχει μείζων λόγος».
Η «Διεθνής των Πούρων»
Είναι δύσκολο να σκεφτεί κανείς την Κούβα χωρίς να πάει ο νους του στα πούρα, άσχετα αν τα έχει δοκιμάσει ποτέ ή όχι. Έως το 2025 οι εξαγωγές πούρων ήταν η πέμπτη μεγαλύτερη πηγή εισοδήματος του νησιού – σύμφωνα με την κυβέρνηση της Αβάνας, το 2024 απέφεραν 827 εκατ. δολάρια στην οικονομία της χώρας.
Το περασμένο Σαββατοκύριακο ωστόσο, εξαιτίας της δραματικής έλλειψης καυσίμων που προκάλεσε το αμερικανικό εμπάργκο, οι κουβανικές αρχές ανακοίνωσαν ότι αναβάλλεται επ’ αόριστον το προγραμματισμένο για εφέτος 26ο Φεστιβάλ Πούρου της Αβάνας. Πρόκειται για τη διεθνή έκθεση που διοργανώνει κάθε χρόνο ο κλάδος.
Επισήμως, η αναβολή δικαιολογήθηκε ως «αναγκαία για να διατηρηθούν τα υψηλότερα πρότυπα ποιότητας και εμπειρίας» της εκδήλωσης. Είναι βέβαια εύκολα αντιληπτό ότι η ματαίωση του εφετινού Φεστιβάλ θα οδηγήσει σε σημαντική απώλεια ξένου συναλλάγματος, αφού κάθε χρόνο η διοργάνωση που περιλαμβάνει δημοπρασίες και άλλες εκδηλώσεις σε ασφυκτικά γεμάτες αίθουσες, προσελκύει περισσότερους από χίλιους επιχειρηματίες, ειδικούς και απλούς φίλους του πούρου από όλο τον κόσμο.
Μόνο από τις δημοπρασίες πούρων συγκεντρώθηκαν το 2025 σχεδόν 18 εκατ. δολάρια, που προορίζονται, σύμφωνα με τις αρχές, για το δημόσιο σύστημα υγείας της χώρας
Οι «εξαγωγές» γιατρών
Το σφίξιμο της στρόφιγγας των κυρώσεων από τις ΗΠΑ αναμένεται να έχει δυσμενή αντίκτυπο και σε μια ακόμα μεγάλη εξαγωγική «βιομηχανία» της Κούβας, που αφορά επαγγελματίες υγείας – γιατρούς και νοσηλευτικό προσωπικό – σε άλλες χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής, αλλά και στην Αφρική.
Οι Κουβανοί γιατροί και οι νοσηλευτές παρέχουν ιατρικές υπηρεσίες έναντι πληρωμής από το κράτος υποδοχής. Τα εμβάσματα που έστειλαν το 2023 οι επαγγελματίες της υγείας στις οικογένειές τους πίσω στην Κούβα υπολογίζεται ότι απέφεραν περίπου 4,4 δισ. δολάρια στη χώρα. «Η εξαγωγή υπηρεσιών υγειονομικής περίθαλψης είναι μία από τις κύριες πηγές ξένου συναλλάγματος για την Κούβα», σημειώνει ο ρεπόρτερ της «Les Echos».
Ο Κλοντ Φουκέ σημειώνει εν προκειμένω ότι οι ΗΠΑ προσπαθούν εδώ και ένα χρόνο (μετά την εκλογή Τραμπ δηλαδή) να εμποδίσουν τις εξαγωγές Κουβανών γιατρών ενισχύοντας τους περιορισμούς βίζας σε άτομα που μεσολαβούν για να την ιδιότυπη αυτή οικονομική μετανάστευση, την οποία παρεμπιπτόντως, την τελευταία 15ετία βιώνει και η Ελλάδα.
Σε ό,τι αφορά την Κούβα πάντως το αποτέλεσμα είναι αρκετές χώρες, μεταξύ αυτών η Βραζιλία και η Γουατεμάλα, να έχουν μειώσει ήδη τις ροές επαγγελματιών υγείας από τη χώρα αυτή.
Τα εμβάσματα από τη Διασπορά
Ανεξάρτητα από τους μετανάστες γιατρούς, ιστορικά μία από τις κύριες πηγές εισοδήματος του νησιού είναι η οικονομική υποστήριξη που λαμβάνουν πολλοί Κουβανοί από συγγενείς τους που ζουν και εργάζονται στο εξωτερικό, κατά κύριο λόγο στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ενώ τα εμβάσματα απέχουν την τελευταία πενταετία πολύ από το επίπεδο-ρεκόρ των 3,7 δισ. δολαρίων στο οποίο είχαν φτάσει προπανδημικά το 2019, εξακολουθούσαν έως το 2024 να πλησιάζουν τα 2 δισ. δολάρια ετησίως (εξαιρουμένων των ιατρικών).
Το 2025 η εικόνα αυτή άλλαξε άρδην. Μετά από την επανεκλογή Τραμπ αυτές οι διασυνοριακές μεταφορές χρημάτων έχουν δυσκολέψει πολύ λόγω επανενεργοποίησης της «Λίστας Περιορισμένων Συναλλαγών με την Κούβα». Πρόκειται για μια απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ που ουσιαστικά απαγορεύει όλες τις συναλλαγές με εταιρείες που ελέγχονται από το κουβανικό καθεστώς.
Στη Λίστα Περιορισμένων Συναλλαγών περιλαμβάνεται και η εταιρεία Orbit SA, η οποία ιδρύθηκε στην Κούβα για τη διαχείριση και την διεκπεραίωση μεταφορών κεφαλαίων από το εξωτερικό στη χώρα και αντίστροφα. Άμεση συνέπεια αυτής της απόφασης είναι η εταιρεία Western Union να έχει αναστείλει τις μεταφορές χρημάτων προς την Κούβα εδώ και σχεδόν ένα δωδεκάμηνο.
Το 2022 οι εξαγωγές νικελίου απέφεραν στην Κούβα κάτι λιγότερο από ένα δισ. δολάρια
Ο ορυκτός πλούτος
Μια λιγότερο γνωστή πηγή εσόδων για την κουβανική οικονομία είναι οι εξαγωγές ορυκτών. Σύμφωνα με την Γεωλογική Υπηρεσία των ΗΠΑ, η Κούβα διαθέτει σχεδόν το 7% των παγκόσμιων αποθεμάτων κοβαλτίου και το 6% των αποθεμάτων νικελίου στον κόσμο, γεγονός που την κατατάσσει στην τέταρτη ή πέμπτη θέση των μεγαλύτερων εξαγωγέων ορυκτών στον κόσμο.
Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, το 2022 οι εξαγωγές νικελίου απέφεραν στη χώρα κάτι λιγότερο από ένα δισ. δολάρια, ενώ οι εξαγωγές κοβαλτίου απέφεραν 100 εκατ. δολάρια.
«Ενώ όμως οι τιμές αυτών των δύο ορυκτών παραμένουν ασταθείς και ευμετάβλητες, η παραγωγή τους μειώνεται τα τελευταία χρόνια και οι αιτίες είναι κατά κύριο λόγο τα γενικότερα προβλήματα ενεργειακού εφοδιασμού και η εκτίναξη του κόστους εξόρυξης που περιορίζει τις δυνατότητες αύξησης ή ακόμα και διατήρησης της δραστηριότητας για όσους εκμεταλλεύονται τα ορυκτά αυτά», σημειώνει ο ρεπόρτερ της «Les Echos».
Τα προβλήματα γίνονται ολοένα και πιο επαχθή. Παρουσιάζοντας προσφάτως τα οικονομικά αποτελέσματά της η καναδική εταιρεία εξόρυξης Sherritt, που δραστηριοποιείται στην Κούβα από το 1991, παραδέχτηκε ότι το 2025 αντιμετώπισε «μείζονες λειτουργικές προκλήσεις». Η Sherritt διευκρίνισε ότι έχει προγραμματίσει «προσαρμογές» για το 2026, υπό το πρίσμα της «γεωπολιτικής αβεβαιότητας στην περιοχή».
