«Χαστούκι» στην μονομερή, αυθαίρετη και επιθετική επιβολή δασμών σε όλο τον πλανήτη από τον Ντόναλντ Τραμπ στο όνομα της οικονομικής πολιτικής υπό τον τίτλο MAGA, ήταν η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου με την οποία ακυρώνεται το μεγαλύτερο μέρος από αυτούς τους δασμούς. Η απόφαση αποτελεί ισχυρό πλήγμα εκ των έσω στην πολιτική Τραμπ και αποτελεί τη μεγαλύτερη νομική ήττα από την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο. Παράλληλα, ανοίγει τον δρόμο σε πολύπλοκες νομικές διαμάχες σχετικά με την επιστροφή των δασμών που έχουν καταβληθεί μέχρι στιγμής από τους αμερικανούς εισαγωγείς.
Το Ανώτατο Δικαστήριο άφησε στα κατώτερα δικαστήρια να αποφασίσουν σε ποιο βαθμό οι εισαγωγείς έχουν δικαίωμα επιστροφής, η οποία θα μπορούσε να ανέλθει σε συνολικό ποσό 170 δισεκατομμυρίων δολαρίων — περισσότερο από τα μισά έσοδα που έχουν αποφέρει μέχρι τώρα οι δασμοί του Τραμπ.
Ποιοι δασμοί κρίθηκαν παράνομοι;
Οπως εξηγεί σε ανάλυσή του το Bloomberg, τα μέτρα που το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε παράνομα στις 20 Φεβρουαρίου είναι αυτά που επέβαλε ο Τραμπ επικαλούμενος τον Νόμο για τις Διεθνείς Οικονομικές Εξουσίες Έκτακτης Ανάγκης (IEEPA). Τα κατώτερα δικαστήρια είχαν προηγουμένως ακυρώσει αυτούς τους δασμούς, αλλά επέτρεψαν να παραμείνουν σε ισχύ, μέχρι την εκδίκαση της έφεσης που άσκησε η κυβέρνηση Τραμπ.
Οι δασμοί περιλάμβαναν έναν ελάχιστο βασικό συντελεστή 10%, με ορισμένες εξαιρέσεις, τους λεγόμενους αμοιβαίους δασμούς που κυμαίνονταν από 10% έως 41% για προϊόντα από χώρες που δεν κατάφεραν να συνάψουν εμπορικές συμφωνίες με τις ΗΠΑ, καθώς και επιπλέον δασμούς για ορισμένες εισαγωγές από το Μεξικό, την Κίνα και τον Καναδά, οι οποίοι, σύμφωνα με τον Τραμπ, δικαιολογούνταν λόγω της κρίσης με το φαιντανύλιο στις ΗΠΑ.
Η υπόθεση του Ανώτατου Δικαστηρίου δεν αφορούσε τους δασμούς που επιβλήθηκαν σε ορισμένες κατηγορίες προϊόντων με βάση διαφορετικά νομικά θεμέλια. Για παράδειγμα, η κυβέρνηση Τραμπ επέβαλε δασμούς στον χάλυβα, το αλουμίνιο, τα αυτοκίνητα, τα προϊόντα χαλκού και την ξυλεία, αξιοποιώντας το άρθρο 232 του νόμου για την επέκταση του εμπορίου του 1962. Οι δασμοί αυτοί βασίζονται σε έρευνες του Υπουργείου Εμπορίου, οι οποίες κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι οι εισαγωγές των εν λόγω προϊόντων αποτελούν κίνδυνο για την εθνική ασφάλεια.
Ποιες εξουσίες έχει ο πρόεδρος να επιβάλλει δασμούς;
Το άρθρο 1 του Συντάγματος των ΗΠΑ παρέχει στο Κογκρέσο την εξουσία να επιβάλλει φόρους και δασμούς και να «ρυθμίζει το εμπόριο με ξένες χώρες». Ωστόσο, οι νομοθέτες έχουν εδώ και δεκαετίες εκχωρήσει μέρος της εξουσίας τους στον τομέα του εμπορίου μέσω διαφόρων νομοθετικών διατάξεων, οι περισσότερες από τις οποίες επιτρέπουν στους προέδρους να επιβάλλουν δασμούς μόνο για περιορισμένους λόγους.
Ενώ ο Τραμπ δοκίμασε τα όρια αυτής της εξουσίας κατά την πρώτη θητεία του, αυτήν τη φορά επικαλέστηκε τις, όπως ισχυρίστηκε, ευρείες εξουσίες που του παρέχει ο IEEPA για να επιβάλει δασμούς μέσω εκτελεστικών διαταγμάτων. Ο νόμος του 1977 δεν είχε χρησιμοποιηθεί ποτέ για αυτόν τον σκοπό και δεν αναφέρεται σε δασμούς.
Γιατί το Ανώτατο Δικαστήριο αποφάνθηκε κατά των δασμών του Τραμπ;
Εκ μέρους της πλειοψηφίας των 6 δικαστών που αποφάσισαν κατά των δασμών Τραμπ (έναντι 3) ο πρόεδρος του Ανωτάτου Δικαστηρίου Τζον Ρόμπερτς δήλωσε: «Όταν το Κογκρέσο έχει εκχωρήσει τις εξουσίες του σε θέματα δασμών, το έχει κάνει με ρητούς όρους και υπό αυστηρούς περιορισμούς». Ωστόσο, δεν υπάρχει τέτοια εκχώρηση εξουσιών σε θέματα δασμών στον IEEPA. «Με αυτό το υπόβαθρο σαφών και περιορισμένων εκχωρήσεων, η κυβέρνηση ερμηνεύει τον IEEPA ως παρέχοντα στον πρόεδρο την εξουσία να επιβάλλει μονομερώς απεριόριστους δασμούς και να τους αλλάζει κατά βούληση. Αυτή η άποψη θα ισοδυναμούσε με μια μετασχηματιστική επέκταση της εξουσίας του προέδρου επί της δασμολογικής πολιτικής».
Ποιες είναι οι επιπτώσεις της απόφασης για την ατζέντα Τραμπ
Η κυβέρνηση όχι μόνο δεν μπορεί πλέον να εισπράττει δασμούς βάσει του IEEPA, αλλά επιπλέον έχει να αντιμετωπίσει απαιτήσεις για την επιστροφή εκείνων που έχουν ήδη καταβληθεί. Η κατάργηση μεγάλου μέρους των δασμών του Τραμπ θα μπορούσε να επιδεινώσει τις ανησυχίες σχετικά με την κατάσταση των οικονομικών της αμερικανικής κυβέρνησης.
Οι επενδυτές στην αγορά ομολόγων, ειδικότερα, αμφισβητούν την πορεία του αυξανόμενου χρέους της χώρας. Η κυβέρνηση είχε επικαλεστεί την αύξηση των εσόδων από δασμούς ως τρόπο αντιστάθμισης των φορολογικών περικοπών που υιοθετήθηκαν στο νομοσχέδιο για τη φορολογία και τις δαπάνες που ο Τραμπ υπέγραψε στις 4 Ιουλίου.
Οι εναλλακτικές – Οι νέοι δασμοί
Ταυτόχρονα, η απώλεια των δασμών που βασίζονται στον IEEPA δεν θα αποτελέσει απαραίτητα μόνιμο εμπόδιο για την προσπάθεια του Τραμπ να αναδιαμορφώσει το παγκόσμιο εμπόριο. Ο Τραμπ διαθέτει άλλα εργαλεία για την επιβολή δασμών, όπως οι εξουσίες εθνικής ασφάλειας του άρθρου 232, αν και είναι πιο περιορισμένα από αυτά που προσπάθησε να χρησιμοποιήσει με τον IEEPA.
Για να λάβει παρόμοια δραστικά μέτρα, ο Τραμπ αξιοποίησε ήδη το άρθρο 122 του νόμου περί εμπορίου του 1974, ο οποίος επιτρέπει να επιβάλει προσωρινά εισαγωγικούς δασμούς ύψους έως και 15% για μέγιστο διάστημα 150 ημερών, επιβάλλοντας ο ίδιος δασμούς 10% για αυτό το διάστημα.
Προς τούτο, βάσει του σχετικού άρθρου, δεν απαιτεί την διεξαγωγή έρευνας από ομοσπονδιακή υπηρεσία για να εφαρμόσει τους δασμούς. Ωστόσο, αυτό μπορεί να γίνει μονομερώς μόνο σε περίπτωση «μεγάλης και σοβαρής» κρίσης στο ισοζύγιο πληρωμών των ΗΠΑ, προκειμένου να διορθωθεί η ανισορροπία στο διεθνές ισοζύγιο πληρωμών ή να αποτραπεί μια «επικείμενη και σημαντική» υποτίμηση του δολαρίου.
Η κυβέρνηση θα μπορούσε επίσης να ξεκινήσει έρευνες σχετικά με τις εμπορικές και οικονομικές πολιτικές των χωρών βάσει του άρθρου 301 του ίδιου νόμου ή να χρησιμοποιήσει το άρθρο 201 για να διερευνήσει εάν η αμερικανική βιομηχανία υφίσταται ζημία, αλλά η εφαρμογή δασμών βάσει των εν λόγω διατάξεων θα απαιτούσε περισσότερο χρόνο.
Σε αυτό το πλαίσιο ο Τραμπ δήλωσε ότι όλοι οι δασμοί εθνικής ασφάλειας βάσει του Άρθρου 232 και οι υφιστάμενοι δασμοί βάσει του Άρθρου 301 θα παραμείνουν σε πλήρη ισχύ και θα ξεκινήσουν αρκετές έρευνες.
«Μπορούμε να κάνουμε ό, τι θέλουμε»
Ερωτηθείς αν οι δασμοί θα είναι μόνο για 150 ημέρες ή επ’ αόριστον, ο πρόεδρος των ΗΠΑ απάντησε «έχουμε το δικαίωμα να κάνουμε λίγο-πολύ ό,τι θέλουμε, αλλά θα το επιβάλουμε ξεκινώντας ουσιαστικά. Νομίζω ότι θα είναι σε τρεις ημέρες από τώρα».
Υποστήριξε σε σχεδόν απειλητικό τόνο ότι οι ξένες χώρες γιορτάζουν την απόφαση, αλλά δεν θα διαρκέσει πολύ: «Οι ξένες χώρες που μας κοροϊδεύουν εδώ και χρόνια είναι εκστασιασμένες. Είναι τόσο χαρούμενες και χορεύουν στους δρόμους, αλλά δεν θα χορεύουν για πολύ, αυτό μπορώ να σας διαβεβαιώσω», είπε ο Τραμπ.
Επανήλθε μάλιστα στην άποψη του ότι η πλειοψηφία του δικαστηρίου εξυπηρετεί ξένα συμφέροντα και απάντησε σε ερώτηση λέγοντας «πιστεύω ότι τα ξένα συμφέροντα εκπροσωπούνται από άτομα που, κατά τη γνώμη μου, ασκούν αδικαιολόγητη και μεγάλη επιρροή στο Ανώτατο Δικαστήριο, είτε μέσω του φόβου, είτε μέσω του σεβασμού, είτε μέσω φιλικών σχέσεων. Γνωρίζω μερικά από τα άτομα που συμμετείχαν στην άλλη πλευρά και δεν μου αρέσουν. Πιστεύω ότι είναι πραγματικά αχρείοι».
