Η αλήθεια για τη μείωση του πληθυσμού

Στο βιβλίο «The Population Bomb» (Η δημογραφική βόμβα), που εκδόθηκε το 1968, ο Paul και η Anne Ehrlich προέβλεπαν ότι η ανθρωπότητα αντιμετώπιζε έναν επικείμενο κίνδυνο μαζικής πείνας. Αυτή η απειλή, υποστήριζαν, προήλθε από την έκρηξη του πληθυσμού. Σήμερα, ωστόσο, άνθρωποι όπως ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ JD Vance ανησυχούν για την έλλειψη πληθυσμού, καθώς τα ποσοστά γονιμότητας πέφτουν κάτω από το επίπεδο ανανέωσης του πληθυσμού. Οι Ehrlich έκαναν λάθος σχετικά με τις επικείμενες λιμοκτονίες. Είναι πιθανό να κάνουν λάθος και οι κινδυνολόγοι της άλλης πλευράς; Ναι. Οι άνθρωποι μπορούν να γίνουν υστερικοί με τα μωρά. Γιατί να μην χαλαρώσουμε και να τα απολαύσουμε;

Το έγκριτο Our World in Data εκτιμά ότι ο παγκόσμιος πληθυσμός ήταν μόλις 5 εκατομμύρια πριν από 12.000 χρόνια, 230 εκατομμύρια το έτος μηδέν, 1 δισεκατομμύριο το 1800, 3 δισεκατομμύρια το 1960 και 8 δισεκατομμύρια σήμερα. Όσον αφορά το μέλλον, ο ΟΗΕ προβλέπει ότι ο παγκόσμιος πληθυσμός θα φτάσει τα 10,2 δισεκατομμύρια το 2100. Είναι σαφές ότι ο κόσμος δεν εξαντλείται από ανθρώπους. Ποιο είναι λοιπόν το πρόβλημα; Η απάντηση, όπως σημείωσα την περασμένη εβδομάδα, είναι ότι σε πολλές χώρες η γονιμότητα είναι πλέον κάτω από το επίπεδο αντικατάστασης — και σε ορισμένες, όπως η Κίνα, πολύ κάτω από αυτό. Από τις μεγάλες περιοχές του κόσμου, οι εξαιρέσεις είναι η Νότια Ασία και η Αφρική.

Η Αφρική κυριαρχεί στις προβλέψεις για τις παγκόσμιες δημογραφικές τάσεις

Γενικά, όσο πιο ευημερούσα είναι μια περιοχή ή ένας λαός, τόσο λιγότερες είναι οι γεννήσεις. Αυτό δεν ισχύει μόνο μεταξύ των χωρών. Εντός της Ινδίας, η πολιτεία Ταμίλ Ναντού έχει το όγδοο υψηλότερο κατά κεφαλήν ΑΕΠ και ποσοστό γονιμότητας 1,8, ενώ η Μπιχάρ, με το 34ο υψηλότερο κατά κεφαλήν ΑΕΠ, έχει ποσοστό γονιμότητας 3.

Και πάλι, οι γυναίκες με πτυχίο τείνουν να έχουν λιγότερα παιδιά από τις γυναίκες χωρίς πτυχίο. Η ευημερία είναι το πιο ισχυρό αντισυλληπτικό από όλα.

Η εξήγηση που ανέφερα την περασμένη εβδομάδα ήταν η μεταμόρφωση του ρόλου των γυναικών. Αλλά ακόμη και αυτό είναι μέρος ενός ευρύτερου συνόλου αλλαγών.

Δύο άλλες αλλαγές — η αστικοποίηση και η μαζική εκπαίδευση — έχουν επίσης σημασία. Η πρώτη μετακινεί τους ανθρώπους σε μέρη όπου η γη είναι σχετικά ακριβή. Η δεύτερη μετατρέπει τα παιδιά από παραγωγικά περιουσιακά στοιχεία σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα σε δαπανηρές μακροπρόθεσμες επενδύσεις. Τα ενήλικα παιδιά μπορεί επίσης να μετακομίσουν μακριά από τους γονείς τους. Η νεωτερικότητα δημιουργεί επίσης κεφαλαιαγορές, συντάξεις και κράτη πρόνοιας, τα οποία αντικαθιστούν την οικονομική υποστήριξη των παιδιών. Τέλος, δημιουργεί νέες απολαύσεις, οι οποίες ανταγωνίζονται αυτές που προσφέρει η απόκτηση παιδιών.

Μπορούμε να δούμε τα αποτελέσματα όλων αυτών των αλλαγών στα στοιχεία για τη γονιμότητα.

Οι πλουσιότερες χώρες τείνουν να έχουν πολύ χαμηλότερα ποσοστά γονιμότητας

Άρα, πρέπει να ανησυχούμε για την πιθανότητα μείωσης του πληθυσμού σε πολλά μέρη, και τελικά ίσως για την ανθρωπότητα συνολικά; Όχι, υποστηρίζει ο Βρετανός οικονομολόγος Λόρδος Adair Turner.

Ένα από τα αγαπημένα επιχειρήματα για το γιατί η μείωση των ποσοστών γονιμότητας είναι δυνητικά καταστροφική είναι ότι θα αυξηθούν κατακόρυφα οι «δείκτες εξάρτησης». Μετρούμενοι με τον συνήθη τρόπο, ως αναλογία των ατόμων άνω των 65 ετών προς τα άτομα ηλικίας 15-64 ετών, αυτό είναι αλήθεια. Αλλά αυτό αγνοεί τη μείωση του ποσοστού των νέων, πολλοί από τους οποίους είναι πλέον εξαρτημένοι μέχρι τα είκοσί τους.

Οι συνολικοί δείκτες εξάρτησης θα αυξηθούν πολύ λιγότερο, εκτός από τις πιο ακραίες περιπτώσεις χαμηλής γονιμότητας. Αγνοεί επίσης τη δυνατότητα των ανθρώπων να εργάζονται για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Στη Νότια Κορέα, το 38% των ατόμων άνω των 65 ετών εργάζονταν το 2024, έναντι ενός γελοίου 4% στη Γαλλία.

Η ταχεία αστικοποίηση έχει συνδεθεί με την απότομη μείωση των ποσοστών γονιμότητας.

Επιπλέον, προσθέτει ο Τέρνερ, η αύξηση της παραγωγικότητας, η οποία ενδεχομένως επιταχύνεται από την τεχνητή νοημοσύνη, προσφέρει μια διέξοδο. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι άνθρωποι εργάζονται πολύ λιγότερες ώρες από ό,τι πριν από δύο αιώνες, επειδή είναι πολύ πιο παραγωγικοί από ό,τι ήταν, για παράδειγμα, το 1800.

Έτσι, όπως σημειώνει ο Τέρνερ, το ποσοστό των διαθέσιμων ωρών που αφιερώνουν στην εργασία μετά την ηλικία των 15 ετών στις χώρες με υψηλό εισόδημα έχει μειωθεί κατά τουλάχιστον 60% από τότε. Ωστόσο, η πραγματική παραγωγή ανά κάτοικο έχει αυξηθεί 15 φορές. Εάν αυτό συνεχιστεί, όπως είναι πιθανό, μια μέτρια αύξηση του δείκτη εξάρτησης θα ήταν εξαιρετικά διαχειρίσιμη.

Η μέση διάρκεια της εκπαίδευσης έχει αυξηθεί ραγδαία και έχει φτάσει σε υψηλά επίπεδα σε πολλές χώρες.

Κάποιοι υποστηρίζουν επίσης ότι θα υπάρχουν «πολύ λίγοι καινοτόμοι». Ανοησίες! Ο παγκόσμιος πληθυσμός δεν αναμένεται να μειωθεί πριν από το 2100. Επιπλέον, σήμερα διαθέτουμε ένα πολύ καλύτερα εκπαιδευμένο εργατικό δυναμικό, με τη συμμετοχή των γυναικών και τα οφέλη της τεχνητής νοημοσύνης. Εξάλλου, οι ριζοσπαστικές καινοτομίες πάντα προωθούνταν από λίγους. Τέλος, ο σημερινός πληθυσμός είναι πολλαπλάσιος αυτού που ήταν πριν από έναν ή δύο αιώνες, όταν οι καινοτομίες προχωρούσαν κανονικά. Αυτό που έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία είναι η δημιουργία ενός περιβάλλοντος που ευνοεί την καινοτομία, και κυρίως η υποστήριξη της επιστήμης.

Ο δείκτης εξάρτησης προβλέπεται να αυξηθεί, αλλά μόνο αφού πρώτα μειωθεί σημαντικά.

Και πάλι, έχει γίνει πολύς λόγος για τα «δημογραφικά οφέλη» που υποτίθεται ότι προέρχονται από τους νέους πληθυσμούς. Στην πραγματικότητα, όπως σημειώνει ο Τέρνερ, «δεν υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι οι οικονομίες με σταθερά υψηλά ποσοστά γονιμότητας αναπτύσσονται ταχύτερα. Αντίθετα, η επίμονη υψηλή γονιμότητα συχνά οδηγεί σε δημογραφική καταστροφή, με αργή αύξηση των εισοδημάτων και εκτεταμένη ανεργία». Η Ινδία είναι ένα παραδειγματικό παράδειγμα. Σ

Σύμφωνα με στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας, τις τελευταίες δύο δεκαετίες, ο πληθυσμός σε ηλικία εργασίας αυξήθηκε από 700 εκατομμύρια σε 1 δισεκατομμύριο.

Ωστόσο, σύμφωνα με την έκθεση «State of Working India 2023» του Πανεπιστημίου Azim Premji, μόνο 490 εκατομμύρια άτομα θεωρούνται μέρος του εργατικού δυναμικού. Από αυτούς, σύμφωνα με τον Turner, μόνο 113 εκατομμύρια κερδίζουν ένα κανονικό μισθό εκτός του αγροτικού τομέα και μόλις 60 εκατομμύρια απασχολούνται στον «οργανωμένο τομέα», όπου οι εταιρείες χρησιμοποιούν πραγματικά τεχνολογίες αιχμής. Δυστυχώς, ο αυξανόμενος πληθυσμός της Ινδίας έχει δημιουργήσει μια θάλασσα χρόνιας υποαπασχόλησης γύρω από ένα νησί ευημερίας. Σε μεγάλο μέρος της Αφρικής, η κατάσταση είναι ακόμη χειρότερη.

Ορισμένες χώρες έχουν αυξήσει με επιτυχία τη συμμετοχή μεγαλύτερων ανθρώπων στο εργατικό δυναμικό

Τέλος, ο αυξανόμενος πληθυσμός επιβάλλει κόστος — όχι μόνο σε παγκόσμιο επίπεδο, αλλά και σε τοπικό. Αυτό περιλαμβάνει την ραγδαία αύξηση των τιμών των αστικών οικοπέδων και, κατά συνέπεια, των κατοικιών σε πολλές χώρες (κάτι που αποτελεί από μόνο του εξήγηση για τα χαμηλά ποσοστά γεννήσεων). Πράγματι, ο ανταγωνισμός για τα εγγενώς σπάνια «αγαθά θέσης» επιδεινώνεται από την αύξηση του πληθυσμού και, επομένως, θα βελτιωνόταν με την αντίστροφη τάση.

Το συμπέρασμα, λοιπόν, είναι ότι δεν υπάρχει σοβαρός λόγος να φοβόμαστε τη μείωση του πληθυσμού. Το είδος της κατάρρευσης που προμηνύεται από τα ποσοστά γονιμότητας κάτω του ενός θα ήταν πράγματι προβληματικό. Ωστόσο, ένα ποσοστό γονιμότητας 1,5 ή υψηλότερο θα ήταν απολύτως εφικτό, με λίγη λογική προνοητικότητα. Τι θα πρέπει να γίνει για να επιτευχθεί αυτό; Ελπίζω να απαντήσω σύντομα σε αυτό το ερώτημα.