Επιτόκια: Αντίστροφη μέτρηση για το πόρισμα της Επιτροπής Ανταγωνισμού 

Στην παρουσίαση της έκθεσής της για τα επιτόκια καταθέσεων στην Ελλάδα, στο πλαίσιο της σχετικής δημόσιας διαβούλευσης που βρίσκεται σε εξέλιξη, προχωρά την ερχόμενη εβδομάδα η Επιτροπή Ανταγωνισμού.

Πρόκειται για ένα κρίσιμο βήμα πριν τη σύνταξη του τελικού της πορίσματος, στο οποίο θα αποτυπώνονται οι λόγοι που οι αποδόσεις των καταθετικών λογαριασμών στη χώρα μας είναι χαμηλότερες σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη και θα διατυπώνονται οι προτάσεις της Ανεξάρτητης Αρχής για τη βελτίωση της κατάστασης υπέρ των αποταμιευτών.

Τι θα παρουσιάσει η Επιτροπή Ανταγωνισμού για τα επιτόκια

Στην ημερίδα που διοργανώνει την ερχόμενη Πέμπτη τα στελέχη της θα παρουσιάσουν τα βασικά ευρήματα της ενδιάμεσης κλαδικής έρευνας, που δημοσιοποιήθηκε τον περασμένο μήνα.

Υπενθυμίζεται πως σε αυτήν εξετάζονται οι συνθήκες ανταγωνισμού στην εγχώρια τραπεζική αγορά και οι παράμετροι διαμόρφωσης των επιτοκίων, προκειμένου να διαπιστωθούν τυχόν στρεβλώσεις και να προταθούν λύσεις για την ενίσχυση του ανταγωνισμού προς όφελος των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων.

Εξετάζονται οι συνθήκες ανταγωνισμού στην εγχώρια τραπεζική αγορά και οι παράμετροι διαμόρφωσης των επιτοκίων, προκειμένου να διαπιστωθούν τυχόν στρεβλώσεις

Στην εκδήλωση θα συμμετάσχουν, μεταξύ άλλων, εκπρόσωποι θεσμικών φορέων του κλάδου, της Τράπεζας της Ελλάδος, ενώσεων καταναλωτών και μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας.

Με τον τρόπο αυτό θα γίνει ένα καθοριστικό βήμα για την ολοκλήρωση της έρευνας της Επιτροπής Ανταγωνισμού, η οποία έχει ξεκινήσει από τον Ιούλιο του 2024.

Τα πρώτα ευρήματα για τα επιτόκια

Σημειώνεται πως στην ενδιάμεση έκθεση αποτυπώνεται η διάρθρωση του τομέα των τραπεζικών καταθέσεων, η προσφορά και η ζήτηση και οι παράμετροι που καθορίζουν το ύψος των επιτοκίων.

Ταυτόχρονα καταγράφεται η πορεία των επιτοκίων για την περίοδο  από το 2019 έως τις αρχές του 2025.

Βασικό αντικείμενο της έρευνας είναι οι καταθέσεις όψεως, ταμιευτηρίου και προθεσμίας, οι οποίες αποτελούν βασική πηγή χρηματοδότησης των πιστωτικών ιδρυμάτων και βασικό μέσο αποταμίευσης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Από το πεδίο της έρευνας εξαιρούνται τα μικτά καταθετικά-επενδυτικά προϊόντα, λόγω του επενδυτικού κινδύνου που ενέχουν

Ιδιαίτερη όμως έμφαση δίνεται στις προθεσμιακές καταθέσεις, καθώς αυτές αποτελούν το κύριο αποταμιευτικό προϊόν στην ελληνική αγορά, σε αντίθεση με το Ταμιευτήριο που στην πράξη λειτουργεί κυρίως ως λογαριασμός πληρωμών με ελάχιστη ή μηδενική απόδοση.

Από το πεδίο της έρευνας εξαιρούνται τα μικτά καταθετικά-επενδυτικά προϊόντα, λόγω του επενδυτικού κινδύνου που ενέχουν, στοιχεία που θα αλλοίωναν τη δυνατότητα εξαγωγής γενικών και αξιόπιστων συμπερασμάτων

Η μεθοδολογία της Έκθεσης βασίζεται σε συνδυασμό ποσοτικών και ποιοτικών εργαλείων.

Συγκεκριμένα, περιλαμβάνει ερωτηματολόγια προς συστημικές και μη συστημικές τράπεζες, στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος, ανάλυση εσωτερικών εγγράφων τραπεζών, βιβλιογραφική έρευνα και έρευνα καταναλωτών σχετικά με τις αποταμιευτικές συνήθειες και τις προτιμήσεις ιδιωτών και επιχειρήσεων.

Σύνθετο πρόβλημα

Η έκθεση αναδεικνύει τη σύνθετη και πολυπαραγοντική διάσταση του ζητήματος των χαμηλών επιτοκίων.

Παράλληλα, καταγράφει τους ακόλουθους προβληματισμούς / διαπιστώσεις:

– Την ολιγοπωλιακή δομή της αγοράς και των υψηλών εμποδίων εισόδου.

– Τις διάφορες παραμέτρους, με προεξάρχουσα την υπερβάλλουσα ρευστότητα των τραπεζών, οι οποίες ενδέχεται να στερούν το κίνητρο στους πιστωτές να ενσωματώνουν πληρέστερα και ταχύτερα τυχόν αυξήσεις των επιτοκίων πολιτικής της ΕΚΤ.

– Την αδράνεια των καταναλωτών ως προς την αναζήτηση και ενδεχόμενη αλλαγή παρόχου, η οποία μπορεί να εδραιώσει την ήδη ολιγοπωλιακή δομή της αγοράς.

Η κλαδική έρευνα καταδεικνύει ότι:

Πρώτον, η αύξηση των καταθέσεων την εξεταζόμενη περίοδο αφορά κυρίως καταθέσεις υψηλής ρευστότητας και χαμηλής απόδοσης.

Δεύτερον, η μετακύλιση των αυξήσεων των επιτοκίων πολιτικής της ΕΚΤ στα επιτόκια καταθέσεων υπήρξε περιορισμένη, καθυστερημένη και άνιση.

Τρίτον, το κόστος ευκαιρίας της διακράτησης τραπεζικών καταθέσεων παραμένει υψηλό, ενισχύοντας τη στροφή των καταθετών σε εναλλακτικές τοποθετήσεις.

Τέταρτον, η δομή και τα χαρακτηριστικά της ελληνικής τραπεζικής αγοράς δεν ευνοούν την ανάπτυξη έντονου ανταγωνισμού στα καταθετικά επιτόκια.

Οι προτάσεις

Με βάση τα παραπάνω, η έκθεση καταλήγει σε διαπιστώσεις και προτάσεις που αποσκοπούν να ενισχύσουν τη διαφάνεια, τη συγκρισιμότητα των καταθετικών προϊόντων και την κινητικότητα των αποταμιευτών, καθώς και την αποτελεσματικότερη μετακύλιση των μεταβολών της νομισματικής πολιτικής προς όφελός τους.

Αναλυτικότερα, η Επιτροπή Ανταγωνισμού προτείνει:

– Ενίσχυση ανταγωνισμού μέσω νέων παικτών στην ελληνική αγορά, που θα πιέσει τις τράπεζες για καλύτερα επιτόκια.

– Δημιουργία κρατικών αποταμιευτικών λογαριασμών τύπου Livret A/LEP (γαλλικό μοντέλο) με κρατικά καθοριζόμενο επιτόκιο, ως συμπληρωματικό εργαλείο χρηματοδότησης του κρατικού προϋπολογισμού και ενίσχυσης αποδόσεων για μικροκαταθέτες, με την επιφύλαξη αξιολόγησης της δυνατότητας εφαρμογής και της σχετικής δημοσιονομικής αποτελεσματικότητας.

– Ανάπτυξη γνήσιων αποταμιευτικών προϊόντων (π.χ. fidelity premium όπως στο Βέλγιο), που επιβραβεύουν τη διακράτηση κεφαλαίων με προνομιακό επιτόκιο, προσφέροντας ισορροπία μεταξύ απόδοσης και ευελιξίας έναντι της ισχύουσας κατάστασης.

– Αύξηση κινητικότητας καταθετών με καλύτερη ενημέρωση και σύγκριση επιτοκίων (δημοσιεύσεις ΤτΕ, ιστοσελίδες σύγκρισης), απλοποίηση/προώθηση της αλλαγής παρόχου, πιθανή επέκτασή της σε επιχειρήσεις και μακροπρόθεσμα διερεύνηση φορητότητας αριθμού λογαριασμού σε ευρωπαϊκό επίπεδο.