Ιράν – ΗΠΑ: Πόλεμος επιλογής με απρόβλεπτες συνέπειες

Οι ΗΠΑ (πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ) και το Ισραήλ επέλεξαν τελικά τον πόλεμο εναντίον του Ιράν αλλά με πολύ ευρύτερους στόχους από την  ματαίωση του πυρηνικού και βαλλιστικού προγράμματος της χώρας. Έτσι ο πρόεδρος Τραμπ εξαπολύει έναν ακόμη πόλεμο στη Μ. Ανατολή ενώ η πολιτική που είχε αναγγείλει στη διάρκεια της προεκλογικής του εκστρατείας ήταν να τερματίσει «τους αιώνιους πολέμους»  για τις ΗΠΑ.

Και επέλεξε τον πόλεμο με εγκατάλειψη της διπλωματίας και των σχετικών διαπραγματεύσεων, τη στιγμή που αυτές φαίνεται να έφθαναν με τη μεσολάβηση του Ομάν σε μια κάποια συμβιβαστική φόρμουλα για τον τερματισμό του  πυρηνικού πρόγραμματος.

Ως φαίνεται η σταθερή επιδίωξή του  (στο μέτρο που ο πρόεδρος Τραμπ έχει σταθερή επιδίωξη) ήταν ο πόλεμος, καθώς εκτιμούσε ότι θα μπορούσε να προσφέρει καλύτερα οφέλη και πλεονεκτήματα στις ενδιάμεσες εκλογές του ερχόμενου Νοεμβρίου (στις οποίες εκτιμάται ότι μάλλον θα χάσει τη ρεπουμπλικανική πλειοψηφία στο Κογκρέσσο). Εάν αυτή η εκτίμηση αποδειχθεί ορθή, απομένει να φανεί  στο χρόνο.

Σχετικά με τον πόλεμο τώρα:

Πρώτον, πρόκειται για πολεμική επιχείρηση/επίθεση στο Ιράν πόυ βρίσκεται έξω από το πεδίο του διεθνούς δικαίου. Με άλλα λόγια, η επίθεση δεν έχει την απαιτούμενη εξουσιοδότηση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ όπως απαιτεί ο καταστατικός Χάρτης του Οργανισμού.

Προφανώς το έκνομο της επιχείρησης μπορεί να μην ενδιαφέρει τον πρόεδρο Τραμπ – όπως και δεν τον ενδιαφέρει – ανησυχεί όμως τα κράτη της περιοχής αλλά και την ευρύτερη διεθνή κοινότητα που δεν έχει αποδεχθεί την κατάλυση της ισχύος του διεθνούς δικαίου. Η πολεμική επίθεση παραβιάζει όμως και το Σύνταγμα των Ην. Πολιτειών. Καθώς θα έπρεπε να υπάρχει «άδεια» από το Κογκρέσσο για να προχωρήσει ο πρόεδρος στην ενέργεια αυτή.

Δεύτερον, οι στόχοι της πολεμικής επιχείρησης είναι, όπως προαναφέραμε, ευρύτεροι. Αποβλέπουν όπως ανέφερε ο ίδιος ο πρόεδρος Τραμπ στην αλλαγή του καθεστώτος (regime change) στο Ιράν. Γι’ αυτό και τα πρώτα χτυπήματα έπληξαν το προεδρικό και κυβερνητικά κτίρια. Και γι’ αυτό ο πρόεδρος Τραμπ κάλεσε το λαό του Ιράν να ξεσηκωθεί για να βοηθήσει την καθεστωτική αλλαγή. Και γι’ αυτό βέβαια συγκέντρωσε μαζικές ναυτικές δυνάμεις πέριξ του Ιράν με δύο αεροπλανοφόρα, κλπ.

Τρίτον, η αλλαγή όμως του καθεστώτος είναι αμφίβολο εάν μπορεί να συντελεσθεί με βομβαρδισμούς χωρίς την παρουσία χερσαίων δυνάμεων επί του εδάφους. Το Ιράν δεν είναι Βενεζουέλα όπου με μια χειρουργική επέμβαση υπήρξε μια κάποια αλλαγή. Το πιθανότερο σενάριο είναι επομένως ότι ο πόλεμος θα έχει σχετικά μεγάλη διάρκεια.

Τέταρτον, και βεβαίως το αποτέλεσμα μπορεί να είναι το πολιτικό χάος στη χώρα ή ακόμη ένα περισσότερο αυταρχικό καθεστώς παρά μια νέα δημοκρατική πολιτεία. Οι ΗΠΑ θα έπρεπε να είχαν διδαχθεί ότι, όπου επιχείρησαν το περίφημο regime change/αλλαγή καθεστώτος, το αποτέλεσμα υπήρξε χάος, εμφύλιες συγκρούσεις, ακυβερνησία  (Ιράκ, Αφγανιστάν, Λιβύη). Και ενώ ο Ντ. Τραμπ ορκιζόταν ότι ουδέποτε θα επιχειρήσει «αλλαγή καθεστώτος», προχωράει σ’ αυτή την επιλογή για το Ιράν.

Πέμπτον, ο πόλεμος μπορεί να κλονίσει ισορροπίες και να αποσταθεροποιήσει γενικά τη Μ. Ανατολή. Ή και να οδηγήσει σε ανατροπή καθεστώτων. Το Ιράν ήδη αντεπιτίθεται βάλλοντας πρώτα απ’ όλα εναντίον των 13 Αμερικανικών βάσεων στη Μ. Ανατολή και Ισραήλ. Ο Ντ. Τραμπ προειδοποίησε τον Αμερικανικό λαό ότι μπορεί να έχει θύματα και νεκρούς. Το Ιράν έχει δε αλλάξει τώρα το στρατιωτικό του δόγμα προκειμένου να επιφέρει το μέγιστο δυνατό πλήγμα και κόστος στις ΗΠΑ. Ενω οι δυνάμεις proxies, (Χουτι ) μπορεί να πλήξουν την ναυτιλία στην περιοχή.

Η Μέση Ανατολή όπως και ο κόσμος δεν χρειαζόταν έναν ακόμη πόλεμο. Ο θεμιτός στόχος της ματαίωσης του πυρηνικού και βαλλιστικού προγράμματος του Ιράν θα μπορούσε και μπορεί να επιτευχθεί μέσω της διπλωματίας.

*Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), πρώην πρεσβευτής – σύμβουλος του ΥΠΕΞ και μέλος της συμβουλευτικής επιτροπής του ΕΛΙΑΜΕΠ.  Από τις εκδόσεις Ι. Σιδέρης κυκλοφόρησε το νέο του βιβλίο με τίτλο «Πέρα από τα Στερεότυπα. Νέα Προοδευτική Εξωτερική και Ευρωπαϊκή Πολιτική»