Ιράν: Ποια είναι η κατάσταση στα πυρηνικά του

Μετά από εβδομάδες απειλών ότι οι ΗΠΑ θα έκαναν στρατιωτική επίθεση στο Ιράν εάν δεν κατέληγε σε μια συμφωνία για το πυρηνικό του πρόγραμμα που θα ικανοποιούσε τον Λευκό Οίκο, στις 28 Φεβρουαρίου, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν αεροπορικές επιδρομές σε στόχους σε όλο το Ιράν.

Το Ιράν έχει μπει στο στόχαστρο της Δύσης εδώ και δεκαετίες για την πολιτική του σε σχέση με την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων και κατά πόσο θα μπορούσε να τα χρησιμοποιήσει.

Το 2015 η Τεχεράνη συμφώνησε να περιορίσει τις πυρηνικές δραστηριότητες με αντάλλαγμα την άρση των κυρώσεων, για να υπονομεύσει αυτή τη συμφωνία ο Τραμπ τρία χρόνια αργότερα κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του, αποσύροντας μονομερώς τις ΗΠΑ.

Η δεύτερη κυβέρνηση Τραμπ ξεκίνησε το 2025 συνομιλίες για μια νέα συμφωνία. Οι διαπραγματεύσεις κατέρρευσαν όταν το Ισραήλ και οι ΗΠΑ βομβάρδισαν τις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν τον Ιούνιο. Παρόλο που ο Τραμπ δήλωσε τότε ότι το πυρηυνικό πρόγραμμα της χώρας είχε «εξαλειφθεί», στη συνέχεια αύξησε την πίεση στην Ισλαμική Δημοκρατία να καταλήξει σε μια νέα πυρηνική συμφωνία.

Οι συνομιλίες ξεκίνησαν και πάλι τον Φεβρουάριο με τον Τραμπ να θέτει προθεσμία για την επίτευξη συμφωνίας έως τις αρχές Μαρτίου. Δεν έφτασε ούτε εκεί χρονικά. Οι αεροπορικές επιδρομές ξεκίνησαν την 28 Φεβρουαρίου, λίγες μέρες πριν από την προγραμματισμένη συνάντηση των δύο πλευρών για έναν ακόμη γύρο συζητήσεων.

Η ανησυχία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν

Ο Τραμπ δήλωσε ότι οι ΗΠΑ ξεκίνησαν «μεγάλες πολεμικές επιχειρήσεις» για την εξάλειψη επικείμενων απειλών από το καθεστώς της Ισλαμικής Δημοκρατίας και για «τη διασφάλιση ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει πυρηνικά όπλα».

Οι επιθέσεις ξεκίνησαν μια μέρα αφότου οι επιθεωρητές του -θεωρητικά ανεξάρτητου- Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας  ανέφεραν ότι το Ιράν διεξήγαγε τακτική και ανεξήγητη δραστηριότητα στις εγκαταστάσεις εμπλουτισμού ουρανίου που βομβαρδίστηκαν τον Ιούνιο.

Το Ιράν υποστήριζε πάντα ότι το πυρηνικό του πρόγραμμα είναι ειρηνικό και για ενεργειακούς σκοπούς. Ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν δήλωσε στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ τον Σεπτέμβριο ότι «το Ιράν δεν επιδίωξε ποτέ και δεν θα επιδιώξει ποτέ να κατασκευάσει πυρηνική βόμβα».

Ωστόσο, μόλις μια μέρα πριν το Ισραήλ ξεκινήσει τις επιθέσεις τον Ιούνιο, ο ΔΟΑΕ επέκρινε το Ιράν, λέγοντας ότι είχε παραβιάσει τις υποχρεώσεις του να συνεργαστεί με τους επιθεωρητές και ότι ο οργανισμός δεν ήταν σε θέση να προσδιορίσει εάν το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας είναι «αποκλειστικά ειρηνικό».

Ο τρόπος με τον οποίο εξάγει συμπεράσματα ο οργανισμός λαμβάνει υπόψη τις αλλαγές σε επίπεδο γραμμαρίου στα αποθέματα ουρανίου παγκοσμίως για να διασφαλίσει ότι το υλικό δεν εκτρέπεται για όπλα. Από τις επιθέσεις του Ιουνίου, το Ιράν έχει εμποδίσει τον ΔΟΑΕ να επαληθεύσει το μέγεθος και την τοποθεσία του αποθέματος ουρανίου που διαθέτει, σχεδόν κατάλληλο για βόμβες, με αποτέλεσμα την επαναφορά των σαρωτικών κυρώσεων από τον ΟΗΕ.

Η τελευταία επιβεβαιωμένη εικόνα για το απόθεμα του Ιράν

Την τελευταία φορά που οι επιθεωρητές του ΔΟΑΕ μπόρεσαν να έχουν πρόσβαση στα αποθέματα ουρανίου του Ιράν, διαπίστωσαν ότι είχε συσσωρεύσει 441 κιλά  ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60%, μια αύξηση άνω του 50% από τον Φεβρουάριο του 2025. Εάν υποβληθεί σε περαιτέρω επεξεργασία, αυτό είναι αρκετό υλικό για να τροφοδοτήσει περίπου δώδεκα πυρηνικές βόμβες, σύμφωνα με ανάλυση του Bloomberg για τα πυρηνικά του Ιράν.

Και ενώ η τρέχουσα κατάσταση του αποθέματος ουρανίου του Ιράν είναι ασαφής, διατηρεί την τεχνική τεχνογνωσία για τον εμπλουτισμό, η οποία θα μπορούσε να επιτρέψει στη χώρα να ανοικοδομήσει το πυρηνικό της πρόγραμμα με σχετική ευκολία.

Οπως εξηγούν οι ειδικοί, η τυπική συγκέντρωση ουρανίου για πυρηνικά όπλα είναι 90%. Το ουράνιο εμπλουτισμένο στο 60% μπορεί ακόμα να χρησιμοποιηθεί σε μια ακατέργαστη βόμβα, αν και με λιγότερη ισχύ και αξιοπιστία.

Το Ιράν έχει δηλώσει προηγουμένως ότι είναι έτοιμο να περιορίσει τον εμπλουτισμό ουρανίου στα επίπεδα που απαιτούνται για μη στρατιωτικούς σκοπούς, αλλά ότι δεν θα σταματήσει εντελώς.

Αρκεί η κατοχή ουρανίου κατάλληλου για όπλα για μια πυρηνική βόμβα;

Η αναβάθμιση σε ουράνιο εμπλουτισμένο κατά 90% δεν είναι τεχνικά δύσκολη, επισημαίνουν οι αναλυτές. Αλλά, για το επόμενο βήμα της διαδικασίας, τη χύτευση του ουρανίου σε μέταλλο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε βόμβα, το Ιράν θα πρέπει να αντικαταστήσει την χωρητικότητα που καταστράφηκε στις εγκαταστάσεις του Ισφαχάν στις επιθέσεις του Ιουνίου.

Τα ιρανικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν ότι η τοποθεσία έγινε επίσης στόχος στην επίθεση που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου.

Εκτός από το σχάσιμο υλικό, το Ιράν θα χρειαστεί το κατάλληλο μηχανισμό και τα μέσα για να τον αποκτήσει.

Οι αναλυτές αναφέρουν ότι είναι πιθανό το Ιράν να έχει ήδη την τεχνική τεχνογνωσία για να κατασκευάσει έναν απλό μηχανισμό όπως αυτόν που χρησιμοποίησαν οι ΗΠΑ στη Χιροσίμα το 1945.

Το Ιράν διεξήγαγε μελέτες για το πώς να συναρμολογήσει μια τέτοια συσκευή μέχρι το 2003, αλλά σύμφωνα με αναφορές των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών, πιθανότατα δεν έχει ξαναρχίσει αυτό το έργο. Οι εκτιμήσεις για το πόσο καιρό μπορεί να χρειαστεί το Ιράν για να ολοκληρώσει την απαραίτητη δραστηριότητα κυμαίνονται από τέσσερις μήνες έως δύο χρόνια. Ο πιο ισχυρός βαλλιστικός πύραυλός του έχει εκτιμώμενο βεληνεκές έως και 5.000 χιλιόμετρα, γράφει το Bloomberg.

Τι άλλες δυνατότητες έχει το Ιράν να εμπλουτίσει ουράνιο

Το αν ο εμπλουτισμός μπορεί ακόμα να πραγματοποιηθεί στις δύο γνωστές εγκαταστάσεις του Ιράν, το Φόρντοου και το Νατάνζ, μετά την επίθεση που δέχτηκαν πέρυσι είναι ένα αναπάντητο ερώτημα. Δορυφορικές εικόνες επιβεβαίωσαν σημαντικές ζημιές στο επίπεδο της επιφάνειας από τις βόμβες που έριξαν οι ΗΠΑ τον Ιούνιο.

Ωστόσο, δεν ήταν σαφές εάν οι βαθιά θαμμένες υποδομές επηρεάστηκαν και μένει να φανεί πώς έχουν εξελιχθεί μετά τις τελευταίες επιθέσεις.

Η κύρια εγκατάσταση εμπλουτισμού στο Νατάνζ, που βρίσκεται στο κέντρο της χώρας, περιελάμβανε κατασκευές που βρίσκονταν σε βάθος μεγαλύτερο των 40 μέτρων κάτω από το έδαφος με κάλυψη από χάλυβα και σκυρόδεμα που οι ερευνητές εκτιμούν ότι είχε πάχος οκτώ μέτρων.

Το Φόρντοου ήταν ακόμη πιο οχυρωμένο, χτισμένο στην πλαγιά ενός βουνού και πιστεύεται ότι ήταν θαμμένο περίπου 60 έως 90 μέτρα κάτω από το έδαφος.

Ενώ ο Τραμπ δήλωσε ότι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν καταστράφηκε από τις επιθέσεις των ΗΠΑ πέρυσι, οι ειδικοί συμφωνούσαν ότι το Ιράν διατηρούσε ακόμη δυνατότητες.

Η προκαταρκτική ανάλυση του Πενταγώνου εκτίμησε ότι το πρόγραμμα του Ιράν καθυστέρησε κατά ένα έως δύο χρόνια. Πάντως, εκτιμάται ότι είναι απόθανο να υπάρξει μια σαφής εικόνα μέχρι οι επιθεωρητές του ΔΟΑΕ να μπορέσουν να επαληθεύσουν επιτόπια τις ζημιές στις εγκαταστάσεις.

Είναι πιθανό το Ιράν να μπορέσει να βελτιώσει περαιτέρω το εναπομείναν ουράνιο υψηλού εμπλουτισμού σε μια εγκατάσταση που είναι άγνωστη εκτός συνόρων. Στα μέσα Ιουνίου, ο Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας του Ιράν ανέφερε ότι είχε κατασκευαστεί ένα τρίτο εργοστάσιο εμπλουτισμού σε μια απροσδιόριστη, ασφαλή τοποθεσία.

Υπάρχει προηγούμενο για το Ιράν που λειτουργεί μυστικές πυρηνικές εγκαταστάσεις. Τόσο το Νατάνζ όσο και το Φόρντοου κατασκευάστηκαν κρυφά και οι επιθεωρητές του ΔΟΑΕ λάμβαναν άδεια εισόδου μόνο αφού οι εγκαταστάσεις είχαν σχεδόν ολοκληρωθεί.