Κάθε αναφορά στην ηγετική θέση της Κίνας στην παγκόσμια αγορά κρίσιμων ορυκτών, αποκαλύπτει -παράλληλα – και την αδυναμία των ανεπτυγμένων κρατών της δύσης.
Στην αγορά των μετάλλων που είναι ζωτικής σημασίας για μια σειρά προιόντων και εφαρμογών απο τις μπαταρίες των smartphone έως τις πολύπλοκες εφαρμογές στρατιωτικές και άλλες, πρωταγωνιστει η Κινα. Είναι η χώρα που προμηθεύει τα περισσότερα από αυτά καθώς κυριαρχει τόσο στην εξόρυξή τους όσο και στην επεξεργασία τους.
Η συνθήκη αυτή υποχρεώνει τις Ηνωμένες Πολιτειες σε μια προσπάθεια αναζητησης νέων πηγών μέσα απο συμμαχίες, διακρατικές επενδύσεις και επενδύσεις δισεκατομμυρίων δολαρίων. Στο πλαίσιο αυτό, έχει δεσμεύσει τεραστια ποσα για δεκάδες εξορυκτικά έργα στο εσωτερικό και στο εξωτερικό, έχει προτείνει σχέδια για τη δημιουργία κατώτατων τιμών και εμπορικών μπλοκ και έχει ανακοινώσει τη δημιουργία τεράστιων αποθεμάτων για την κάλυψη των εθνικών αναγκών.
Ωστόσο, σχολιάζει ο Economist, ο κίνδυνος τώρα είναι ότι η Αμερική εξαρτάται υπερβολικά από τις διάσπαρτες προσπάθειές της και ότι, στην προσπάθειά της να αποκτήσει τον έλεγχο, καταστρέφει το ευέλικτο και ανθεκτικό σύστημα των κινήτρων της αγοράς που εξασφαλίζει την ομαλή λειτουργία της παγκόσμιας οικονομίας.
Το παράδειγμα της πετρελαϊκής κρίσης
Το 1973, μια ομάδα αραβικών πετρελαιοπαραγωγών κρατών έθεσε τον κόσμο σε ομηρία, διακόπτοντας τις εξαγωγές αργού πετρελαίου στις χώρες που υποστήριζαν το Ισραήλ. Οι τιμές της βενζίνης εκτοξεύτηκαν στα ύψη και οι δυτικές οικονομίες κατέρρευσαν.
Σήμερα, ο κίνδυνος είναι ότι η Κίνα θα χρησιμοποιήσει την επιρροή της σε άλλους φυσικούς πόρους για να επιτύχει τους στόχους της, όπως η κατάληψη της Ταϊβάν. Έχει ήδη δείξει τη δύναμή της, διακόπτοντας τις εξαγωγές σπάνιων γαιών πέρυσι. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η Αμερική πραγματοποιεί τη μεγαλύτερη παρέμβασή της στις αγορές εμπορευμάτων εδώ και δεκαετίες.
Η κυριαρχία της Κίνας στον τομέα των κρίσιμων ορυκτών έχει αποκαλύψει τη σοβαρότερη στρατηγική αδυναμία της Δύσης εδώ και πολλά χρόνια. Τον περασμένο Απρίλιο, κατά τη διάρκεια του εμπορικού πολέμου με την Αμερική, η Κίνα περιόρισε τις εξαγωγές επτά κρίσιμων σπάνιων γαιών και τον Οκτώβριο έθεσε στο στόχαστρο άλλες πέντε. Σχεδόν το ένα τρίτο των προγραμμάτων προμηθειών του Πενταγώνου αντιμετώπισε τον κίνδυνο ελλείψεων, όπως και βιομηχανίες από την αυτοκινητοβιομηχανία έως τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
Ο πρόεδρος Τραμπ με τον Κινέζο πρόεδρο Σι στη συνάντησή τους στο Μπουσάν της Νότιας Κορέας, τον περασμένο Νοεμβριο
Η προοπτική μιας μεγάλης διαταραχής ώθησε τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ σε μια εμπορική εκεχειρία με τον Σι Τζινπίνγκ, καθώς και σε χαλάρωση των αμερικανικών ελέγχων σε ορισμένες εξαγωγές τεχνολογίας. Ωστόσο, ο Κινέζος πρόεδρος μπορεί να χρησιμοποιήσει ξανά αυτό το όπλο όποτε το επιθυμεί. Εν τω μεταξύ, οι εξαγωγές σπάνιων γαιών για εφαρμογές διπλής χρήσης – στρατιωτικές και πολιτικές χρήσεις – παραμένουν σε μεγάλο βαθμό απαγορευμένες, υπονομεύοντας τις προσπάθειες των δυτικών χωρών για επανεξοπλισμό.
Οι πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του 1970 έδωσαν ώθηση στην ανάπτυξη του εμπορίου αγαθών, στο οποίο οι τιμές των βασικών υλικών καθορίζονται στα χρηματιστήρια από εκατομμύρια αγοραστές και πωλητές που συνάπτουν καθημερινά 40 εκατομμύρια συμβόλαια παραγώγων. Επανειλημμένα, πόλεμοι, βιομηχανικές απεργίες και φυσικές καταστροφές, έχουν πλήξει τις αγορές οι οποίες τις έχουν αντιμετωπίσει καλύτερα από ό,τι θα μπορούσαν να το κάνουν οι κυβερνήσεις, σχολιάζει ο Economist.
Η κυριαρχία της Κίνας στα κρίσιμα ορυκτά
Ωστόσο, η Αμερική έχει δίκιο. Η κυριαρχία της Κίνας στα κρίσιμα ορυκτά σημαίνει ότι η συνέχιση της πλήρους εμπιστοσύνης στην αόρατη χείρα θα ήταν αφελής και επικίνδυνη. Η Κίνα έχει αφιερώσει δεκαετίες στην οικοδόμηση του ελέγχου των ορυκτών, χρηματοδοτώντας έργα στο εσωτερικό της χώρας και αποκτώντας περιουσιακά στοιχεία στο εξωτερικό. Οι παραγωγοί της έχουν ενοποιηθεί σε κολοσσούς που μπορεί να ελέγχει το κράτος και οι οποίοι έχουν την αγοραστική δύναμη να αποτρέπουν τους επίδοξους ανταγωνιστές πλημμυρίζοντας τις παγκόσμιες αγορές —ακόμη και αν αυτό σημαίνει προσωρινές απώλειες.
Επομένως, το καθήκον της Αμερικής είναι να επιτύχει μια ισορροπία. Από τη μία πλευρά, πρέπει να ασφαλιστεί έναντι του κινδύνου η Κίνα να διακόψει ξανά τις εξαγωγές και να την αποτρέψει από το να το πράξει αυξάνοντας το κόστος περαιτέρω περιορισμών.
Από την άλλη, πρέπει να καλλιεργήσει τις αγορές. Οι επιδοτήσεις και τα αποθέματα είναι δαπανηρά. Οι συμφωνίες μεταξύ κρατών για τα ορυκτά ενθαρρύνουν την αναζήτηση κέρδους, τις παράπλευρες συμφωνίες και τη διαφθορά – ένας κίνδυνος με την κυβέρνηση Τραμπ. Ο κρατικός σχεδιασμός καταστέλλει τα σήματα των τιμών που ενθαρρύνουν τη διατήρηση και την καινοτομία.
Προτεραιότητες
Η εκστρατεία της Αμερικής θα πρέπει αντίθετα να ακολουθήσει τρεις αρχές. Η πρώτη είναι να περιορίσει το πεδίο εφαρμογής. Δεν είναι όλα τα 60 ορυκτά που θεωρεί κρίσιμα πραγματικά κρίσιμα. Το αλουμίνιο, ο μόλυβδος και ο ψευδάργυρος είναι άφθονα, ανακυκλώσιμα και υποκατάστατα. Η Κίνα θα δυσκολευόταν να μονοπωλήσει τεράστιες αγορές βιομηχανικών μετάλλων όπως ο χαλκός. Η Αμερική θα πρέπει επομένως να επικεντρωθεί σε εξειδικευμένα, ζωτικά μέταλλα, όπως ορισμένα σπάνια γαιώδη, όπου η Κίνα μπορεί να περιορίσει πιο εύκολα τις εξαγωγές.
Προτεραιότητα θα πρέπει να δοθεί σε κρίσιμους κλάδους — την άμυνα και ίσως την υγειονομική περίθαλψη — αφήνοντας τις αυτοκινητοβιομηχανίες να τα βγάλουν πέρα μόνες τους, σημειώνει ο Economist. Η Αμερική θα πρέπει να επικεντρωθεί σε έργα που βρίσκονται κοντά στην ολοκλήρωσή τους. Ακόμη και η διατήρηση ενός μικρού μεριδίου της προσφοράς εκτός του ελέγχου της Κίνας μπορεί να σπάσει την κυριαρχία της, επειδή ο κ. Σι θα γνωρίζει ότι η Αμερική έχει εναλλακτικές λύσεις.
Μια δεύτερη αρχή είναι η χρήση όλων των διαθέσιμων εργαλείων. Τα στοχευμένα αποθέματα της Αμερικής μπορούν να καλύψουν τις άμεσες ανάγκες σε περίπτωση κρίσης, ενώ οι συμβάσεις αγοράς σε προκαθορισμένες τιμές μπορούν να προσελκύσουν ιδιώτες επενδυτές και να θέσουν σε εφαρμογή τα έργα. Ωστόσο, πρέπει επίσης να δοθεί προσοχή στη διύλιση και την επεξεργασία. Οι διυλιστές που παράγουν ένα κύριο μέταλλο συχνά αφήνουν κρίσιμα υποπροϊόντα στα απόβλητα πετρωμάτων, επειδή η επεξεργασία κοστίζει πάρα πολύ. Η υπό όρους κρατική στήριξη θα μπορούσε να αλλάξει τον υπολογισμό τους.
Ωστόσο, η Αμερική πρέπει να προσπαθήσει να διασφαλίσει ότι τα σήματα των τιμών θα γίνουν αντιληπτά – η τρίτη αρχή. Η οικονομία θα συνεχίσει να προσαρμόζεται και να καινοτομεί μόνο εάν οι αγοραστές και οι πωλητές αντιμετωπίζουν υψηλές τιμές όταν η προσφορά είναι περιορισμένη. Αντίθετα, οι χαμηλές σταθερές τιμές θα επιδεινώσουν την εξάρτηση.
Οι συμμαχίες είναι η λύση
Για την κυβέρνηση Τραμπ, η εθνική ασφάλεια σημαίνει «Πρώτα η Αμερική». Αυτό μεταφράζεται σε έναν αγώνα για την εξασφάλιση των σπάνιων προμηθειών σε βάρος των άλλων, προκαλώντας ανησυχία στους συμμάχους της ότι θα μείνουν πίσω. Αλλά ακόμη και μια κυβέρνηση που αμφισβητεί τη χρησιμότητα των στρατιωτικών συμμαχιών θα πρέπει να συνεργαστεί με άλλους για τους φυσικούς πόρους.
Η Ευρώπη διαθέτει τεχνογνωσία στον τομέα της μηχανικής, ενώ η Ιαπωνία, που στο παρελθόν υπήρξε θύμα εκβιασμού από την Κίνα για τα ορυκτά της, έχει εμπειρία στην εξασφάλιση εφοδιαστικών αλυσίδων. Μαζί ενισχύουν την αγορά. Ενάντια στη γεωλογία, την εργατικότητα και το πολιτικό σύστημα της Κίνας, η ικανότητα της Αμερικής να συνεργάζεται με άλλους είναι το μεγαλύτερο πλεονέκτημά της.
