Καθώς η επίθεση των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν εξελίσσεται σε ευρύτερη περιφερειακή σύγκρουση, οι αγορές πετρελαίου είναι ο βασικός παράγοντας που θα καθορίσει τόσο την αμερικανική όσο και την παγκόσμια οικονομία.
Το ερώτημα είναι αν οι ΗΠΑ και οι εταίροι τους μπορούν να αποτρέψουν μια παρατεταμένη διακοπή των μεταφορών ενέργειας μέσω του Στενού του Ορμούζ, που εκτείνεται κατά μήκος της νότιας ακτής του Ιράν. Αυτό σε συνδυασμό με την απόφαση των πετρελαιοπαραγωγών χωρών να αυξήσουν την παραγωγή, η ζημιά στην ανάπτυξη θα μπορούσε να αποδειχθεί περιορισμένη.
Εάν όχι, η αύξηση των τιμών της ενέργειας ενδέχεται να αναζωπυρώσει τον πληθωρισμό στις μεγάλες οικονομίες, να ανατρέψει τα σχέδια μείωσης των επιτοκίων των κεντρικών τραπεζών και να κλονίσει την εμπιστοσύνη των επιχειρήσεων. «Το πετρέλαιο είναι ο κρίσιμος παράγοντας», δήλωσε στους FT ο Neil Shearing, επικεφαλής οικονομολόγος της Capital Economics.
Εκτόξευση της τιμής του πετρελαίου
Ο Edward Fishman, ανώτερος ερευνητής στο Council on Foreign Relations, βλέπει δύο σενάρια για το πετρέλαιο.
Το πρώτο είναι μια «σημαντική και παρατεταμένη διακοπή της κυκλοφορίας στο Στενό του Ορμούζ, που είναι το σημαντικότερο θαλάσσιο σημείο συμφόρησης στον κόσμο», όπως είπε. Δεδομένου ότι το στενό μεταφέρει περίπου το 25% του πετρελαίου που διακινείται παγκοσμίως, το κλείσιμό του θα επιφέρει «τεράστιο σοκ» στις παγκόσμιες τιμές του πετρελαίου».
Ένα τέτοιο σενάριο θα μπορούσε να ανεβάσει τις τιμές του πετρελαίου πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, προέβλεψαν οι αναλυτές από την πρώτη στιγμή της σύγκρουσης οι αναλυτές.
Το δεύτερο σενάριο είναι ένας πιο περιορισμένος αντίκτυπος εάν οι άλλοι παραγωγοί αυξήσουν την προσφορά. Ηδη, την Κυριακή, ο ΟΠΕΚ+ ανακοίνωσε ότι θα αυξήσει την παραγωγή πετρελαίου τον Απρίλιο κατά 206.000 βαρέλια την ημέρα, καθώς το καρτέλ προσπάθησε να ηρεμήσει τις αγορές αργού πετρελαίου. Ωστόσο, η αύξηση είναι μικρότερη από ό,τι ανέμεναν ορισμένοι αναλυτές και παρατηρητές, επισημαίνυν οι αναλυτές.
Μια αύξηση των τιμών του πετρελαίου κατά 10 δολάρια το βαρέλι «δεν θα επηρεάσει» τον πληθωρισμό και την ανάπτυξη, δήλωνε ο Shearing της Capital Economics, την Κυριακή δεδομένου ότι σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, τον Ιανουάριο το Ιράν παρήγαγε 3,45 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου την ημέρα, λιγότερο από το 3% της παγκόσμιας προσφοράς.
Ο Saul Kavonic, επικεφαλής της έρευνας για την ενέργεια στην MST Marquee, προέβλεψε ότι το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ «θα μπορούσε να οδηγήσει σε ένα σενάριο τρεις φορές πιο σοβαρό από το αραβικό εμπάργκο πετρελαίου και την ιρανική επανάσταση της δεκαετίας του 1970, και να ανεβάσει τις τιμές του πετρελαίου σε τριψήφια επίπεδα, ενώ οι τιμές του υγροποιημένου φυσικού αερίου θα ξαναδοκιμάσουν τα ρεκόρ του 2022», σημείωσε ο Kavonic.
Οι εξελίξεις θα αναδείξουν ποιοι ήταν οι καλύτεροι προφήτες. Ηδη, με το άνοιγμα των αγορών τη Δευτέρα στην Ασία, η τιμή του πετρελαίου εκτοξεύτηκε. Το αμερικανικό αργό σημείωσε άνοδο άνω του 8%, ή 5,55 δολάρια, στα 72,57 δολάρια το βαρέλι, ενώ το Brent σημείωσε άνοδο περίπου 9%, ή 6,54 δολάρια, και αναρριχήθηκε στα 79,41 δολάρια.
Πόσο επικίνδυνο θα ήταν το πετρέλαιο στα 100 δολάρια για τις ΗΠΑ
Οι ΗΠΑ είναι πλέον σε μεγάλο βαθμό αυτάρκεις σε ενέργεια, με στοιχεία της Αμερικανικής Υπηρεσίας Ενέργειας να δείχνουν ότι μόλις το 17% της ενέργειας που χρησιμοποίησαν οι Αμερικανοί το 2024 ήταν εισαγόμενη — το χαμηλότερο ποσοστό των τελευταίων 40 ετών.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μια διακοπή της ροής πετρελαίου από τον Κόλπο δεν θα είχε σημασία για την αμερικανική οικονομία, δεδομένης της επίδρασής της στα σημεία αναφοράς του πετρελαίου.
«Η απότομη αύξηση των τιμών του πετρελαίου σε παγκόσμιο επίπεδο μπορεί να επιβαρύνει τους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις των ΗΠΑ», δήλωσε ο James Knightley, οικονομολόγος της ING στις ΗΠΑ.
Αυτό θα οδηγήσει σε αύξηση των τιμών της βενζίνης, επιβαρύνοντας αισθητά τους καταναλωτές, σε μια περίοδο κατά την οποία ήδη υπάρχει γενικευμένη δυσαρέσκεια στη χώρα, μήνες πριν από τις κρίσιμες ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.
Η τιμή του πετρελαίου στα 100 δολάρια το βαρέλι θα μπορούσε να ωθήσει τον πληθωρισμό των τιμών καταναλωτή από 2,4% το έτος έως τον Ιανουάριο σε πάνω από 4%, εκτιμά ο Knightley. Η Fed στοχεύει σε πληθωρισμό 2%, όπως μετράται από την ετήσια μεταβολή του δείκτη τιμών για τις προσωπικές καταναλωτικές δαπάνες.
Βραχυπρόθεσμα, αυτό θα μείωνε τις πιθανότητες η Fed να μειώσει το κόστος δανεισμού αργότερα φέτος.
Ο 12ήμερος πόλεμος του περασμένου έτους μεταξύ Ιράν και Ισραήλ είχε μόνο παροδικές επιπτώσεις στις τιμές των εμπορευμάτων, αλλά μια πιο παρατεταμένη και σοβαρή σύγκρουση θα αποδυνάμωνε την οικονομία στις ΗΠΑ και αλλού.
«Κάθε αύξηση της τιμής του πετρελαίου κατά 10 δολάρια ανά βαρέλι μπορεί να μειώσει την ανάπτυξη κατά 10 έως 20 μονάδες βάσης τους επόμενους 12 μήνες», δήλωσε ο Ajay Rajadhyaksha, επικεφαλής της έρευνας για τα επιτόκια και τα τιτλοποιημένα προϊόντα της Barclays. «Εάν η τιμή του πετρελαίου ανέλθει στα 120 δολάρια ανά βαρέλι και παραμείνει σε αυτό το επίπεδο, οι ΗΠΑ (και η παγκόσμια οικονομία) θα υποστούν σημαντικό πλήγμα».
Οι αγορές ήταν ήδη σε έξαρση πριν από το Σαββατοκύριακο. Η απόδοση του 10ετούς αμερικανικού ομολόγου υποχώρησε κάτω από το 4,0%, αντανακλώντας όχι μόνο τις γεωπολιτικές εντάσεις αλλά και τις οικονομικές ανησυχίες.
Μια άλλη παρενέργεια, σύμφωνα με τους οικονομολόγους της Barclays, θα μπορούσε να είναι η άνοδος της αξίας του δολαρίου.
«Τα γεγονότα στη Μέση Ανατολή υποδηλώνουν αυξημένο κίνδυνο παρατεταμένης σύγκρουσης και υψηλότερες τιμές πετρελαίου. Ιστορικά, τέτοιες αναταράξεις ενισχύουν το δολάριο ΗΠΑ», δήλωσε ο Θεμιστοκλής Φιοτάκης, οικονομολόγος της Barclays.
Η τράπεζα αναμένει ότι το δολάριο θα ενισχυθεί έναντι ενός καλαθιού παγκόσμιων νομισμάτων «κατά περίπου 0,5-1% για κάθε 10% αύξηση [στην τιμή] του πετρελαίου».
Ευρωπαϊκές και ασιατικές οικονομίες
Η Κίνα είναι σημαντικός αγοραστής πετρελαίου από τον Κόλπο, πράγμα που σημαίνει ότι η οικονομία της θα πληγεί από μια σοβαρή διαταραχή της κυκλοφορίας.
Σύμφωνα με την Αμερικανική Υπηρεσία Ενέργειας, περίπου το 84% του αργού πετρελαίου και του συμπυκνώματος, καθώς και το 83% του υγροποιημένου φυσικού αερίου που διέρχονταν από το Στενό το 2024 προορίζονταν για τις ασιατικές αγορές. Η Κίνα, η Ινδία, η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα ήταν οι βασικοί προορισμοί.
Η άνοδος της τιμής του πετρελαίου Brent στα 100 δολάρια το βαρέλι θα μπορούσε να επιβαρύνει κατά 0,6% και 0,7% στον παγκόσμιο πληθωρισμό, σύμφωνα με αναλυτές της Capital Economics.
Η Ευρώπη θα είναι επίσης μεταξύ των οικονομιών που θα επηρεαστούν σημαντικά από την άνοδο όχι μόνο των τιμών του πετρελαίου, αλλά και του κόστους του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).
Ωστόσο, ο άμεσος αντίκτυπος στην πολιτική της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας ενδέχεται να είναι σχετικά περιορισμένος, δεδομένου ότι ο πληθωρισμός στην ευρωζώνη παραμένει άνετα κάτω από τον στόχο του 1,7%. Αυτό θα μπορούσε να επιτρέψει στην κεντρική τράπεζα να διατηρήσει την τρέχουσα πολιτική της χωρίς αλλαγές.
Για την Τράπεζα της Αγγλίας, οι επιπτώσεις μιας απότομης αύξησης των τιμών του πετρελαίου ενδέχεται να είναι πιο άμεσες, σύμφωνα με τον Hetal Mehta, επικεφαλής οικονομολόγο της εταιρείας διαχείρισης κεφαλαίων St James’s Place.
Η «κλασική» αντίδραση των κεντρικών τραπεζιτών που αντιμετωπίζουν μια απότομη αύξηση των τιμών του πετρελαίου είναι να «αγνοήσουν» την αύξηση αντί να αντιδράσουν, δεδομένου ότι ο μακροπρόθεσμος αντίκτυπος μπορεί να είναι αποπληθωριστικός, καθώς η αγοραστική δύναμη των καταναλωτών εξαντλείται από τα υψηλότερα ενεργειακά κόστη.
Αυτό όμως μπορεί να είναι πιο δύσκολο για την Τράπεζα της Αγγλίας, η οποία διχάζεται σχετικά με τα πλεονεκτήματα μιας μείωσης του επιτοκίου κατά 0,25% ήδη από τη συνεδρίαση αυτού του μήνα.
Μια παρατεταμένη σύγκρουση στον Κόλπο που θα αποσταθεροποιήσει τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας θα προκαλέσει περαιτέρω κλονισμό στην εμπιστοσύνη των αγορών, ειδικά αν προκαλέσει ανησυχίες ότι η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ είναι λιγότερο πιθανό να χαλαρώσει τη νομισματική πολιτική.
Θα μπορούσε επίσης να βλάψει την αισιοδοξία των επιχειρήσεων και να περιορίσει τις επενδύσεις, υποστήριξε ο Tomasz Wieladek, επικεφαλής ευρωπαίος οικονομολόγος της T Rowe Price. «Υπάρχει το θέμα των πάρα πολλών κλονισμών που συμβαίνουν ταυτόχρονα», είπε. «Έχουμε τη Βενεζουέλα, τη Γροιλανδία, τους δασμούς και τώρα το Ιράν, όλα μέσα σε δύο μήνες».
Άλλοι αναλυτές παρέμειναν πιο αισιόδοξοι, ωστόσο, δεδομένης της ισχυρής απόδοσης της παγκόσμιας οικονομίας στη διάρκεια του 2025, παρά τις πολλαπλές αναταράξεις.
«Παρά τη σειρά γεωπολιτικών γεγονότων που συνέβησαν πρόσφατα, το επίπεδο ανάπτυξης της παγκόσμιας οικονομίας και του εμπορίου έχει δείξει απίστευτη ανθεκτικότητα», δήλωσε ο Innes McFee, επικεφαλής οικονομολόγος της Oxford Economics.
