Μια από τις σοβαρότερες διαταραχές στις παγκόσμιες αερομεταφορές έχει προκαλέσει η τελευταία κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή, ξεπερνώντας κατά πολύ τις προηγούμενες αναζωπυρώσεις στην περιοχή.
Μεγάλα τμήματα του εναέριου χώρου σε έναν κρίσιμο διεθνή διάδρομο πτήσεων έχουν κλείσει για μέρες, αναγκάζοντας την ακύρωση τουλάχιστον 11.000 πτήσεων και επηρεάζοντας περίπου 1,5 εκατομμύριο επιβάτες.
Σημαντικά αεροδρόμια έχουν πληγεί από ιρανικούς πυραύλους και drones, εντείνοντας τις ανησυχίες για την ασφάλεια και την επιχειρησιακή σταθερότητα. Ειδικοί σε θέματα κινδύνου αεροπορίας μιλώντας στην Wall Street Journal περιγράφουν την κλίμακα και τη γεωγραφική εμβέλεια των αντιποίνων ως πρωτοφανή σε σύγκριση με προηγούμενα επεισόδια έντασης μεταξύ Ισραήλ και Ιράν.
Κρίσιμη αβεβαιότητα είναι η διάρκεια της διαταραχής. Οι προηγούμενες αντιπαραθέσεις μεταξύ Ισραήλ και Ιράν συνήθως κρατούσαν ημέρες, αλλά όλα δείχνουν ότι αυτήν τη φορά θα μπορούσε να διαρκέσει εβδομάδες.
Οι ευρωπαϊκές ρυθμιστικές αρχές αεροπορίας έχουν ήδη προειδοποιήσει τους αερομεταφορείς ότι οι πτήσεις στην περιοχή του Κόλπου δεν είναι ασφαλείς προς το παρόν. Όσο περισσότερο διαρκεί η σύγκρουση, τόσο μεγαλύτερη είναι η πίεση στις δραστηριότητες και τα οικονομικά των αεροπορικών εταιρειών.
Πέφτουν οι μετοχές
Οι χρηματοπιστωτικές αγορές αντέδρασαν γρήγορα. Οι μετοχές των αεροπορικών εταιρειών έπεσαν απότομα αντανακλώντας τον συνδυασμένο αντίκτυπο των ακυρωμένων πτήσεων και της αύξησης των τιμών του πετρελαίου. Οι αμερικανικές αεροπορικές εταιρείες παρουσίασαν μειώσεις, ενώ οι ευρωπαίοι αερομεταφορείς -που εξαρτώνται περισσότερο από τις διαδρομές του Κόλπου για να συνδεθούν με την Ασία- είδαν ακόμη πιο απότομες μειώσεις.
Οι υψηλότερες τιμές του πετρελαίου έχουν αυξήσει το κόστος των καυσίμων των αεροσκαφών, ασκώντας πρόσθετη πίεση στα περιθώρια κέρδους. Παρόλο που οι αεροπορικές εταιρείες συχνά μετακυλούν τις αυξήσεις καυσίμων στους καταναλωτές, συνήθως το κάνουν με καθυστέρηση αρκετών μηνών, υπό την προϋπόθεση ότι η ζήτηση για ταξίδια παραμένει ισχυρή.
Από λειτουργικής άποψης, η αναδρομολόγηση πτήσεων γύρω από κλειστό εναέριο χώρο παρουσιάζει τεράστιες προκλήσεις. Οι παρακάμψεις προσθέτουν ώρες στις πτήσεις, αυξάνουν την κατανάλωση καυσίμου, διαταράσσουν το πρόγραμμα του πληρώματος που διέπεται από αυστηρές απαιτήσεις ανάπαυσης και παρεμβαίνουν στις αυστηρά κατανεμημένες θέσεις απογείωσης και προσγείωσης στα αεροδρόμια.
Όταν ξεκίνησαν οι επιθέσεις, περισσότερα από 1.000 αεροσκάφη πετούσαν στην περιοχή, συμπεριλαμβανομένων πολλών που διέσχιζαν τον ιρανικό εναέριο χώρο. Οι αεροπορικές εταιρείες έσπευσαν να προσαρμοστούν καθώς επιβλήθηκαν απαγορεύσεις. Ορισμένα αεροσκάφη απομακρύνθηκαν στη μέση της πτήσης, άλλα εισήλθαν σε προγράμματα αναμονής για τη διαχείριση της συμφόρησης και τουλάχιστον 265 αεροπλάνα άλλαξαν κατεύθυνση ή επέστρεψαν στα αεροδρόμια αναχώρησής τους.
Σε μια περίπτωση, μια πτήση της Kuwait Airways με προορισμό τη Νέα Υόρκη ζήτησε άδεια να αδειάσει καύσιμα για να προσγειωθεί με ασφάλεια, επειδή ήταν πολύ βαριά μετά την απογείωση, αναφέρει η WSJ.
Οι ανησυχίες για την ασφάλεια
Οι ευρωπαϊκές ρυθμιστικές αρχές προειδοποίησαν ότι οι πύραυλοι που διέσχιζαν την περιοχή δημιούργησαν τον κίνδυνο τα πολιτικά αεροσκάφη να αναγνωριστούν λανθασμένα ως εχθρικοί στόχοι. Οι ιρανικές επιθέσεις στη συνέχεια στόχευσαν αεροδρόμια στο Ντουμπάι, το Άμπου Ντάμπι, το Ερμπίλ, το Κουβέιτ και το Μπαχρέιν, καταστρέφοντας υποδομές, συμπεριλαμβανομένων τερματικών σταθμών επιβατών. Ο κίνδυνος τυχαίων καταρρίψεων είναι μεγάλος στην ιστορία της αεροπορίας, με τις τραγωδίες του παρελθόντος να υπογραμμίζουν τις καταστροφικές συνέπειες όταν οι αντιαεροπορικές άμυνες μπερδεύουν τα εμπορικά αεροσκάφη με απειλές.
Η αναστάτωση είναι ιδιαίτερα σημαντική επειδή ο Κόλπος έχει γίνει κεντρικός κόμβος στα παγκόσμια αεροπορικά ταξίδια, αντιπροσωπεύοντας σχεδόν το 10% της παγκόσμιας κυκλοφορίας. Το Ντουμπάι και η Ντόχα κατατάσσονται μεταξύ των πιο πολυσύχναστων διεθνών κόμβων, ωθούμενες από την ταχεία επέκταση των μεγάλων αερομεταφορέων του Κόλπου. Αυτές οι αεροπορικές εταιρείες, μαζί με άλλες στην περιοχή, καθήλωσαν προσωρινά τις δραστηριότητές τους στις βάσεις τους.
Οι επιπτώσεις έχουν επεκταθεί πολύ πέρα από τον Κόλπο
Η Air India ανέστειλε αρκετές πτήσεις μεγάλων αποστάσεων προς τη Βόρεια Αμερική και την Ευρώπη πριν τις επαναλάβει σε προσαρμοσμένες διαδρομές. Η British Airways ακύρωσε πτήσεις προς την Κύπρο μετά από πλήγμα κοντά στη στρατιωτική βάση στο Ακρωτήρι, και η Japan Airlines άλλαξε τη διαδρομή ορισμένων υπηρεσιών Ευρώπης-Τόκιο μέσω Γροιλανδίας για να αποφύγει τον εναέριο χώρο τόσο της Μέσης Ανατολής όσο και της Κεντρικής Ασίας. Αυτές οι προσαρμογές έρχονται να προστεθούν στους υπάρχοντες περιορισμούς από τον πόλεμο Ρωσίας-Ουκρανίας, ο οποίος έχει ήδη περιορίσει τους διαδρόμους πτήσεων μεταξύ Ευρώπης και Ασίας.
Οι αεροπορικές εταιρείες είναι πιθανό να επιστρέψουν στις διαδρομές της Μέσης Ανατολής μόλις σταθεροποιηθεί η κατάσταση ασφαλείας, δεδομένων των περιορισμένων διαθέσιμων εναλλακτικών λύσεων. Ωστόσο, μια παρατεταμένη σύγκρουση θα μπορούσε να μειώσει τη ζήτηση ταξιδιών προς την περιοχή και να αναγκάσει τους μεγάλους αερομεταφορείς του Κόλπου να μειώσουν τα ναύλα για να τονώσουν τις κρατήσεις.
Οι αερομεταφορείς των ΗΠΑ έχουν σχετικά μέτρια άμεση έκθεση σε προορισμούς της Μέσης Ανατολής, αλλά παραμένουν ευάλωτες σε συνεχείς αυξήσεις στο κόστος καυσίμων. Τελικά, ο μακροπρόθεσμος αντίκτυπος θα εξαρτηθεί από τη διάρκεια της σύγκρουσης, τη σταθερότητα βασικών σημείων διέλευσης, όπως το Στενό του Ορμούζ, την πορεία των τιμών των καυσίμων αεροσκαφών και το κατά πόσον η ζήτηση των επιβατών αποδεικνύεται ανθεκτική.
Συνολικά, ο συνδυασμός συνεχιζόμενων πληγμάτων, εκτεταμένων κλεισιμάτων εναέριου χώρου, άμεσων ζημιών στις υποδομές και αυξανόμενων τιμών της ενέργειας έχει δημιουργήσει ένα βαθύ σοκ στο σύστημα αεροπορίας. Η κατάσταση καταδεικνύει πόσο γρήγορα μπορεί να αντηχήσει η περιφερειακή σύγκρουση στα παγκόσμια δίκτυα μεταφορών, επηρεάζοντας τις αεροπορικές εταιρείες, τους επιβάτες και τις αγορές παγκοσμίως.
