Κολομβία: Ρεκόρ παραγωγής και υψηλές τιμές για τον καφέ – Το παράδοξο

Μία από τις μεγαλύτερες σοδειές καφέ των τελευταίων ετών κατέγραψε φέτος η Κολομβία, την ίδια στιγμή που οι διεθνείς τιμές εκτοξεύθηκαν, φτάνοντας σε ιστορικά υψηλά επίπεδα. Ωστόσο, πολλοί αγρότες δεν κατάφεραν να αξιοποιήσουν πλήρως αυτή την ευνοϊκή συγκυρία, καθώς δεν υπήρχαν αρκετοί εργάτες για τη συγκομιδή.

Τα προβλήματα στην παραγωγή και οι κλιματικές πιέσεις στη Βραζιλία και στο Βιετνάμ, τις δύο μεγαλύτερες χώρες παραγωγής καφέ παγκοσμίως, αλλά και οι αυστηροί δασμοί που επιβλήθηκαν από τις ΗΠΑ, αποτέλεσαν τους κύριους λόγους για την εκτόξευση των τιμών του καφέ.

Αν και ο καφές παραμένει ένα από τα σημαντικότερα προϊόντα στον κόσμο , οι αγρότες αποκομίζουν μικρό μέρος του κέρδους

Οι συνθήκες αυτές όμως, ευνόησαν πολλές από τις περιοχές καλλιέργειας καφέ σε μεγάλο υψόμετρο της Κολομβίας. Θα έπρεπε να ήταν μια χρονιά άνθησης. Ωστόσο, ένα μέρος της σοδειάς αφέθηκε να σαπίσει στο έδαφος, σηματοδοτώντας ότι η βιομηχανία καφέ της Κολομβίας – αναγνωρισμένη από την Unesco για τη συμβολική πολιτιστική της σημασία – βρίσκεται σε ένα σταυροδρόμι, αντιμετωπίζοντας ολοένα και πιο ασταθείς εποχές, ελλείψεις εργατικού δυναμικού και εγκατάλειψη της υπαίθρου.

Αυτό δημιούργησε ευκαιρία για την Κολομβία να αυξήσει τις εξαγωγές της. Όμως, όπως αναφέρει σε δημοσίευμα «The Guardian», παρά την οικονομική ευκαιρία, οι παραγωγοί δυσκολεύτηκαν να βρουν εργατικά χέρια.

Γιατί δεν υπάχουν εργατικά χέρια στην Κολομβία

Η προσπάθεια των καλλιεργητών να βρουν συλλέκτες καφέ έχει γίνει απεγνωσμένη. Δεν υπάρχουν εκτιμήσεις σε εθνικό επίπεδο για πόση ποσότητα από την πρώτη συγκομιδή του 2025 δεν κόπηκε, αλλά τα παράπονα για έλλειψη εργατικού δυναμικού είναι εκτεταμένα.

Ένας από τους λόγους που συνέβαλε στην μη εύρεση εργατών γης, όπως σημειώνεται, αυτό οφείλεται στη μετανάστευση προς τις πόλεις, καθώς οι νέοι εγκαταλείπουν την ύπαιθρο αναζητώντας σταθερότερες και καλύτερα αμειβόμενες δουλειές στα αστικά κέντρα.

Την ίδια στιγμή σημαντικό αντίκτυπο έχει η γήρανση του αγροτικού πληθυσμού, με τους εργαζόμενους στον καφέ είναι όλο και μεγαλύτερης ηλικίας και τις νεότερες γενιές δεν επιλέγουν τη γεωργία ως επάγγελμα. Χαρακτηριστικό είναι ότι μέσα σε μια γενιά, ο αριθμός των ανθρώπων που εργάζονται στη βιομηχανία καφέ της Κολομβίας έχει συρρικνωθεί κατά το ένα τέταρτο, ενώ το ποσοστό των ατόμων ηλικίας άνω των 60 ετών έχει υπερδιπλασιαστεί, σύμφωνα με την εθνική Ομοσπονδία Καλλιεργητών Καφέ.

Σκληρές όμως είναι και οι συνθήκες εργασίας, αφού η συγκομιδή καφέ είναι χειρωνακτική, απαιτητική και εποχική. Οι εργάτες πληρώνονται με βάση την ποσότητα που συλλέγουν, κάτι που δεν προσφέρει σταθερό εισόδημα.

Επίσης, σε αντίθεση με τη Βραζιλία, η κολομβιανή παραγωγή γίνεται σε ορεινές και απότομες περιοχές, γεγονός που καθιστά δύσκολη τη χρήση μηχανών συγκομιδής. Η τεχνολογία υπάρχει, αλλά είναι ακριβή και απρόσιτη για μικρούς παραγωγούς.

Η διέξοδος στις νέες τεχνολογίες

Οι αγρότες στην προσπάθεια να βρουν εργατικά χέρια αύξησαν τους μισθούς, αλλά αυτό δεν ήταν αρκετό. «Δεν πρόκειται μόνο για τον μισθό», λέει καθηγήτρια αγορών εργασίας και διεθνούς ανάπτυξης στο Πανεπιστήμιο Johns Hopkins στις ΗΠΑ. Ως κύριους λόγους, αναφέρει την πρόσβαση σε υπηρεσίες, τις ευκαιρίες για ανάπτυξη και επίσημη εργασία, καθώς και τη σταθερότητα ως παράγοντες που προσελκύουν τους εργάτες καφέ στις πόλεις.

Χώρες όπως η Βραζιλία έχουν αντιμετωπίσει την εγκατάλειψη της υπαίθρου, αξιοποιώντας τις νέες τεχνολογίες, όπως για παράδειγμα στρέφονται σε μεγάλα μηχανήματα που τινάζουν τους ώριμους κόκκους από τα φυτά. Αλλά η Κολομβία είναι αποκλεισμένη από αυτό το είδος μηχανοποίησης.

Άλλες τεχνολογίες θα μπορούσαν να μειώσουν το κόστος. Η ομοσπονδία καλλιεργητών έχει αναπτύξει οικολογικούς μύλους που χρησιμοποιούν τριβή για να αφαιρέσουν το «βλεννώδες υλικό», που περιβάλλει τους κόκκους καφέ, μειώνοντας την ποσότητα νερού και εργασίας που απαιτείται για την επεξεργασία τους.

Μηχανήματα που χρησιμοποιούν τεχνητή νοημοσύνη για να διαχωρίζουν τα ώριμα φασόλια από τα σάπια, καθώς και drones που διασκορπίζουν φυτοφάρμακα με ακρίβεια, κυκλοφορούν επίσης στην αγορά και μπορούν να αντικαταστήσουν ομάδες έως και δώδεκα εργαζομένων.

Ωστόσο, λίγοι αγρότες στην Κολομβία έχουν την οικονομική δυνατότητα να αντέξουν οικονομικά αυτές τις καινοτομίες. Σύμφωνα με τον Díaz, λιγότερο από το 5% έχει καταφέρει να επενδύσει στους νέους μύλους, οι οποίοι ξεκινούν από 22 εκατομμύρια κολομβιανά πέσος (4.150 λίρες). Οι μηχανές διαλογής με τεχνητή νοημοσύνη και τα εξειδικευμένα drones είναι εξίσου απρόσιτα.

Μικρό το κέρδος για τους αγρότες στην Κολομβαία

Αν και ο καφές παραμένει ένα από τα σημαντικότερα προϊόντα στον κόσμο , οι αγρότες αποκομίζουν μικρό μέρος του κέρδους. Η παγκόσμια κατανάλωση καφέ εκτιμάται σε 3 δισεκατομμύρια φλιτζάνια την ημέρα και αναμένεται να αυξηθεί.

Ωστόσο, μόλις το 10% του κέρδους καταλήγει στα χέρια μικρών παραγωγών από τροπικές και υποτροπικές χώρες, όπως η Κολομβία, οι οποίες καλλιεργούν το 70% των κόκκων καφέ παγκοσμίως.

Και οι περισσότεροι παραγωγοί καφέ της Κολομβίας είναι πολύ μικροί. Οι οικογένειες που καλλιεργούν καφέ στη χώρα, που αριθμούν μισό εκατομμύριο, κατέχουν, κατά μέσο όρο, μόλις 1,4 εκτάρια (3,5 στρέμματα) η καθεμία. Στη Βραζιλία, το μέσο μέγεθος φυτείας είναι υπερτριπλάσιο από αυτό και πολλά βιομηχανικά κτήματα καλλιεργούν εκατοντάδες ή και χιλιάδες εκτάρια.