Η de facto διακοπή της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ, που αποτέλεσε τον βασικό παράγοντα ανόδου των τιμών του πετρελαίου μετά την έναρξη της σύγκρουσης με το Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, εκτιμάται ότι θα είναι προσωρινή, σύμφωνα με τη Fitch Ratings.
Όπως δήλωσε η Angelina Valavina, επικεφαλής Φυσικών Πόρων και Εμπορευμάτων για την περιοχή EMEA στη Fitch Ratings, ο κρίσιμος οικονομικός ρόλος του περάσματος καθιστά απίθανη μια παρατεταμένη διακοπή της λειτουργίας του. Παράλληλα, η υπερπροσφορά στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου αναμένεται να περιορίσει τις αυξήσεις στις τιμές και να μετριάσει τυχόν διαταραχές στην προσφορά ιρανικού πετρελαίου. Για τον λόγο αυτό, ο οίκος αξιολόγησης δεν αναμένει σημαντική απόκλιση από την εκτίμησή του για μέση τιμή Brent στα 63 δολάρια ανά βαρέλι το 2026.
Τι συμβαίνει στο Στενό του Ορμούζ
Αν και το Στενό του Ορμούζ δεν έχει κλείσει επισήμως, ολοένα και περισσότερα πλοία αποφεύγουν τη διέλευση εξαιτίας του κινδύνου επιθέσεων από το Ιράν ή συμμάχους του. Μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες έχουν αναστείλει αποστολές για λόγους ασφαλείας, ενώ ασφαλιστικές εταιρείες ακυρώνουν καλύψεις πολεμικού κινδύνου για πλοία που διέρχονται από την περιοχή. Ωστόσο, η Fitch θεωρεί ότι αυτή η κατάσταση δεν θα διαρκέσει πολύ, καθώς τα Στενά αποτελούν βασική αρτηρία για τη θαλάσσια μεταφορά πετρελαίου και υπάρχουν περιορισμένες εναλλακτικές διαδρομές.
Πριν από την έναρξη της σύγκρουσης, περίπου 20 εκατ. βαρέλια πετρελαίου και προϊόντων πετρελαίου ημερησίως διέρχονταν από το Στενό, ποσότητα που αντιστοιχεί σε περίπου το ένα τέταρτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου και στο ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης. Περίπου τα μισά από αυτά τα φορτία προέρχονται από τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ενώ τα υπόλοιπα από το Ιράκ, το Κουβέιτ και το Ιράν. Σημαντικό μέρος των εξαγωγών κατευθύνεται προς την Κίνα και την Ινδία.
Σύμφωνα με τη Fitch, μια παρατεταμένη διακοπή θα επηρέαζε τόσο τις χώρες που εξάγουν όσο και εκείνες που εισάγουν πετρέλαιο, γεγονός που καθιστά ένα τέτοιο σενάριο μη βασικό. Σε περίπτωση παρατεταμένου αποκλεισμού, θα μπορούσε να εξεταστεί η ναυτική προστασία της ναυσιπλοΐας των δεξαμενόπλοιων, όπως είχε συμβεί και κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν–Ιράκ τη δεκαετία του 1980.
Ο ρόλος της υπερπροσφοράς
Παράλληλα, η παγκόσμια αγορά πετρελαίου εμφανίζει υπερπροσφορά, γεγονός που περιορίζει το γεωπολιτικό «premium» στις τιμές. Το 2025 η αύξηση της προσφοράς ξεπέρασε σημαντικά την αύξηση της ζήτησης και η Fitch αναμένει ότι η τάση αυτή θα συνεχιστεί και το 2026.
Η παγκόσμια προσφορά αυξήθηκε κατά περίπου 3 εκατ. βαρέλια ημερησίως το 2025, ενώ η ζήτηση αυξήθηκε κατά πολύ λιγότερο από 1 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Για το 2026, η Fitch προβλέπει αύξηση της προσφοράς κατά 2,4 εκατ. βαρέλια ημερησίως και αύξηση της ζήτησης περίπου κατά 0,8 εκατ. βαρέλια.
Περίπου το μισό της αύξησης της παραγωγής την περίοδο 2025-2026 προέρχεται από παραγωγούς εκτός OPEC+, ενώ η πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα του OPEC+ ανέρχεται σε 4,3 εκατ. βαρέλια ημερησίως.
Επιπλέον, τα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου αυξήθηκαν το 2025 κατά 1,3 εκατ. βαρέλια ημερησίως, φθάνοντας στο υψηλότερο επίπεδο από τον Μάρτιο του 2021. Στο τέλος του 2025 τα συνολικά αποθέματα ανέρχονταν σε 8,2 δισ. βαρέλια, ποσότητα που επαρκεί για να καλύψει διακοπή των μεταφορών μέσω των Στενών του Ορμούζ για περισσότερο από 400 ημέρες.
Παραμένει η αβεβαιότητα
Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα διαθέτουν επίσης ορισμένες υποδομές που μπορούν να παρακάμψουν το Στενό, περιορίζοντας πιθανές διαταραχές.
Η Saudi Aramco λειτουργεί τον αγωγό East–West, δυναμικότητας 5 εκατ. βαρελιών ημερησίως, ο οποίος μεταφέρει πετρέλαιο σε λιμάνι εξαγωγής στην Ερυθρά Θάλασσα.
Τα ΗΑΕ διαθέτουν αγωγό δυναμικότητας 1,5 εκατ. βαρελιών ημερησίως που συνδέει τα πεδία πετρελαίου με το τερματικό εξαγωγών της Φουτζάιρα στον Κόλπο του Ομάν.
Αν και το Ιράν αποτελεί σημαντικό παραγωγό πετρελαίου, με παραγωγή περίπου 3,5 εκατ. βαρελιών ημερησίως και εξαγωγές περίπου 2 εκατ. βαρελιών, αντιπροσωπεύει μόλις το 3,5% της παγκόσμιας παραγωγής αργού. Αυτό σημαίνει ότι μια πιθανή διαταραχή της προσφοράς θα μπορούσε να αντισταθμιστεί από την υπερπροσφορά στην παγκόσμια αγορά.
Ωστόσο, η Fitch επισημαίνει ότι η διάρκεια και η ένταση της σύγκρουσης, η οποία λαμβάνει ολοένα και περισσότερο περιφερειακό χαρακτήρα, παραμένουν αβέβαιες. Μια παρατεταμένη παρεμπόδιση της διέλευσης από το Στενό ή σημαντικές ζημιές στις υποδομές παραγωγής και μεταφοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου στην περιοχή θα μπορούσαν να επηρεάσουν ουσιαστικά την αγορά και να οδηγήσουν σε σημαντικότερη άνοδο των τιμών του πετρελαίου το 2026.
