Ο πόλεμος που ξεκίνησαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ στη Μέση Ανατολή με τις επιθέσεις στο Ιράν ο οποίος πήρε γρήγορα ευρύτερες διαστάσεις με αντίποινα της Τεχεράνης σε μεγάλο μέρος της περιοχής, οδήγησε σε εκτόξευση της τιμής του φυσικού αερίου και σε αναζωπύρωση ενός παγκόσμιου ανταγωνισμού για προμήθειες, μετά το κλείσιμο -ουσιαστικά- του Στενού του Ορμούζ.
Οι τιμές για το φυσικό αέριο στην Ευρώπη εκτοξεύτηκαν πάνω από 60% τις πρώτες μέρες μετά το ξέσπασμα του πολέμου, στο υψηλότερο επίπεδο από το 2023 και η κατάσταση που διαμορφώνεται θυμίζει την εποχή της ενεργειακής κρίσης αμέsως μετά την έναρξη του πολέμου Ρωσίας – Ουκρανίας, λένε εμπειρογνώμονες.
Μιλώντας στους FT ο αναλυτής για θέματα ενέργειας στη Euroasia Group, Henning Gloystein, έκανε λόγο για «διπλό πλήγμα», εξηγώντας ότι η Ευρώπη μόλις βγαίνει από μια ενεργειακή κρίση στον τομέα της βιομηχανίας και τώρα δέχεται την επόμενη.
Η αλλαγή πορείας ενός δεξαμενόπλοιου LNG με προορισμό τη Γαλλία προς την Ασία την Τετάρτη είναι ενδεικτική του παγκόσμιου ανταγωνισμού που διαμορφώνεται για την εξασφάλιση των απαραίτητων αποθεμάτων.
Το BW Brussels, φορτωμένο με υγροποιημένο φυσικό αέριο από τη Νιγηρία, έκανε αναστροφή για να κατευθυνθεί νότια προς το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας, σύμφωνα με την Kpler.
Κακή συγκυρία για την Ευρώπη
Ο αυξημένος ανταγωνισμός για τα φορτία υγροποιημένου φυσικού αερίου έρχεται σε μια περίοδο που ένας ιδιαίτερα κρύος χειμώνας έχει εξαντλήσει τα αποθέματα φυσικού αερίου στην Ευρώπη.
Σύμφωνα με στοιχεία της Gas Infrastructure Europe, τα αποθέματα σε ολόκληρη την ΕΕ είναι γεμάτα σε ποσοστό μικρότερο του 30%, σε σύγκριση με τον μέσο όρο των τελευταίων πέντε ετών, που είναι περίπου 45% για αυτή την εποχή του χρόνου.
Τα αποθέματα σε χώρες όπως οι Κάτω Χώρες, η Σουηδία, η Κροατία και η Λετονία είναι ιδιαίτερα χαμηλά.
Ένας αξιωματούχος της ΕΕ δήλωσε ότι θα ήταν δυνατό να ξαναγεμιστούν οι αποθήκες στο 90% πριν από τον επόμενο χειμώνα και ότι τα κράτη μέλη δεν ζήτησαν συντονισμένα μέτρα για τον περιορισμό των τιμών κατά τη διάρκεια της συνάντησης την Τετάρτη το πρωί.
Ο πρωθυπουργός της Ολλανδίας, Rob Jetten, επέμεινε την Τρίτη ότι η Ολλανδία δεν κινδυνεύει να μείνει χωρίς φυσικό αέριο, αν και είπε ότι προετοιμάζει μέτρα στήριξης, χωρίς να τα προσδιορίσει. «Ο κύριος στόχος είναι να γεμίσουμε τα αποθέματα φυσικού αερίου το συντομότερο δυνατό», είπε.
Ένας έμπορος ενέργειας είπε ότι συνήθως αποσύρεται λίγη ποσότητα φυσικού αερίου από τις εγκαταστάσεις αποθήκευσης της ΕΕ μετά τα τέλη Μαρτίου και, με τις τρέχουσες θερμές καιρικές συνθήκες, «έχουμε ήδη σταματήσει σχεδόν εντελώς τις αποσύρσεις».
Πολύτιμο LNG
Πριν από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία το 2022, το LNG αποτελούσε περίπου το 19% του εφοδιασμού της Ευρώπης με φυσικό αέριο. Το ποσοστό αυτό αναμένεται να αυξηθεί στο 45%, ή 174 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα, φέτος, που ισοδυναμεί με περίπου 1.800 δεξαμενόπλοια LNG, σύμφωνα με την S&P Global Energy.
Οι αγοραστές στην Ευρώπη πρέπει να εξασφαλίσουν LNG που αντιστοιχεί σε περίπου 700 φορτία ή 67 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα, μόνο για να γεμίσει τις αποθήκες της αυτό το καλοκαίρι, γράφουν οι Reuters, σύμφωνα με αναλυτές της Kpler, περίπου 180 φορτία, ή 17 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα, περισσότερα από πέρυσι.
Μέρος αυτού θα παραδοθεί μέσω αγωγών από τη Νορβηγία, την Αλγερία και, σε πολύ μικρότερο βαθμό, από τη Ρωσία, αλλά το μεγαλύτερο μέρος θα είναι φορτία LNG.
Σύμφωνα με τέσσερις αναλυτές, τα ευρωπαϊκά αποθέματα φυσικού αερίου θα είναι περίπου 22%-30% γεμάτα στο τέλος Μαρτίου, σε σύγκριση με τον μέσο όρο των τελευταίων πέντε ετών που είναι περίπου 41%. Εάν τις επόμενες τέσσερις εβδομάδες φτάσει λιγότερο υγροποιημένο φυσικό αέριο λόγω διακοπής των προμηθειών από τη Μέση Ανατολή, τα αποθέματα θα μπορούσαν να είναι ακόμη χαμηλότερα, προειδοποιούν.
Η Νορβηγία, ο μεγαλύτερος προμηθευτής φυσικού αερίου στην Ευρώπη, ήδη αντλεί με τη μέγιστη δυναμικότητα και, ενώ το φυσικό αέριο που θα αποθηκευτεί αυτό το καλοκαίρι θα είναι ένα μείγμα υγροποιημένου αερίου και αερίου μέσω αγωγού, η πρόσθετη ζήτηση θα πρέπει να καλυφθεί από LNG.
Μια άλλη άποψη που διατυπώνει η Εrisa Pasko, ανώτερη αναλύτρια της Energy Aspects για το φυσικό αέριο στην Ευρώπη, οι υψηλότερες τιμές θα περιορίσουν τα κίνητρα για την αποθήκευση φυσικού αερίου, με την προσδοκία ότι οι τιμές θα πέσουν τελικά καθώς η σύγκρουση θα υποχωρήσει και θα αυξηθεί η προσφορά LNG.
Φόβοι για πληθωρισμό
Η Ευρώπη προμηθεύεται από το Κατάρ λιγότερο από το 10% περίπου του υγροποιημένου φυσικού αερίου που χρειάζεται. Ωστόσο, εάν ο ανταγωνισμός για προμήθειες από άλλες πηγές συνεχίσει να ωθεί τις τιμές προς τα πάνω, ο πληθωρισμός θα μπορούσε να αυξηθεί σημαντικά και να επιβραδύνει την οικονομική ανάπτυξη, ιδίως στην Ιταλία και τη Γερμανία, οι οποίες εξαρτώνται περισσότερο από τις εισαγωγές LNG.
Ακόμη και πριν από την αύξηση των τιμών του φυσικού αερίου αυτή την εβδομάδα, ο ετήσιος πληθωρισμός στην ευρωζώνη αυξήθηκε σε υψηλότερο από το αναμενόμενο τον Φεβρουάριο.
Ο επικεφαλής οικονομολόγος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Φίλιπ Λέιν, προειδοποίησε ότι ένας παρατεταμένος πόλεμος στη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να προκαλέσει «σημαντική αύξηση του πληθωρισμού που οφείλεται στην ενέργεια και σε απότομη πτώση της παραγωγής», παρόλο που οι ευρωπαϊκές τιμές του φυσικού αερίου, που βρίσκονται κοντά στα 53 ευρώ η MWh, παραμένουν πολύ κάτω από το υψηλό των 340 ευρώ που έφτασαν το 2022.
Μια «ακραία» πρόταση για ρωσικό αέριο
Μια ακραία επιλογή για την ενίσχυση του εφοδιασμού της Ευρώπης με φυσικό αέριο θα μπορούσε να είναι η χρονική επέκταση των εισαγωγών από τη Ρωσία, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των αναλυτών της Rystad, αναφέρουν οι FT. Υπενθυμίζεται ότι η ΕΕ είχε αποφασίσει να εφαρμόσει σταδιακά την απαγόρευση των εισαγωγών ρωσικού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) από τον Απρίλιο, ξεκινώντας με τις βραχυπρόθεσμες συμβάσεις και καλύπτοντας στη συνέχεια όλες τις συμβάσεις μέχρι το τέλος του έτους.
Ωστόσο, η πρόταση θα ήταν πολιτικά εκρηκτική και θα συναντούσε την αντίδραση των ΗΠΑ, οι οποίες έχουν αυξήσει τις εξαγωγές LNG προς την Ευρώπη, καθιστώντας την «εξαιρετικά απίθανη», σύμφωνα με την Rystad.
Την Τετάρτη, ο ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν απείλησε να τερματίσει τις ρωσικές προμήθειες πριν από την ημερομηνία που έχει αποφασίσει η ΕΕ να διακόψει τις πλήρως τις εισαγωγές απαγόρευση της ΕΕ, λέγοντας ότι απλώς «σκέφτεται φωναχτά».
Λιγότερο «πράσινες» εναλλακτικές
Εάν ο πόλεμος στη Μ. Ανατολή συνεχιστεί, οι αναλυτές αναμένουν ότι οι εθνικές κυβερνήσεις θα στραφούν σε άλλα μέτρα για την αντιμετώπιση των τιμών, αν και πολλές επιλογές θα έρχονταν σε άμεση σύγκρουση με τις κλιματικές φιλοδοξίες της Ευρώπης.
Για παράδειγμα, οι επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας θα μπορούσαν να πραγματοποιήσουν μια βραχυπρόθεσμη μετάβαση από το φυσικό αέριο στον άνθρακα σε ορισμένους σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, όπως έκανε η Γερμανία κατά τη διάρκεια της ενεργειακής κρίσης το 2022, ανέφεραν οι αναλυτές στους FT.
Η Ευρώπη μπορεί επίσης να αξιοποιήσει έναν συγκεκριμένο ενεργειακό μοχλό που έλειπε μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία: τον πυρηνικό στόλο της Γαλλίας. Περίπου οι μισοί από τους 56 γαλλικούς πυρηνικούς αντιδραστήρες που λειτουργούσαν το 2022 από την EDF έπρεπε να κλείσουν για επιθεωρήσεις και αντικατάσταση σωλήνων μετά από ένα πρόβλημα με ρωγμές, με αποτέλεσμα η παραγωγή να φτάσει σε πολυετή χαμηλά επίπεδα. Αυτό ανάγκασε τη Γαλλία να εισάγει ηλεκτρική ενέργεια, συχνά από χώρες που χρησιμοποιούν φυσικό αέριο για την παραγωγή της, και συνέβαλε στην εκτίναξη των τιμών.
Η πρωθυπουργός της Ιταλίας Τζιόρτζια Μελόνι είχε ήδη προτείνει πριν από τον πόλεμο με το Ιράν τη μείωση των λογαριασμών με την κατάργηση της τιμής του άνθρακα από τις χονδρικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας, ανταποκρινόμενη στις πιέσεις της βιομηχανίας. Ενώ το μέτρο αυτό βρίσκεται υπό εξέταση από την Κομισιόν, ο Πίτερ Λίζε, γερμανός ευρωβουλευτής που έχει ασχοληθεί με την κλιματική πολιτική, δήλωσε ότι αναμένει από την επιτροπή να επιδείξει ανοχή στην επιβολή των κανόνων της για τις κρατικές ενισχύσεις, σε περίπτωση που οι υψηλές τιμές συνεχιστούν. «Η Ευρώπη ήταν πάντα ευέλικτη σε περιόδους κρίσης», είπε.
Μια άλλη επιλογή θα ήταν να αναβληθεί η προγραμματισμένη επέκταση του ευρωπαϊκού συστήματος εμπορίας εκπομπών, τα μέτρα για τον τερματισμό των δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπής άνθρακα στη βαριά βιομηχανία, στο πλαίσιο των φιλοδοξιών της ΕΕ να ενθαρρύνει την πράσινη παραγωγή και να επιτύχει μηδενικές εκπομπές άνθρακα έως το 2050, κάτι στο οποίο έχει ήδη αντιμετωπίσει έντονη αντίδραση από τη βιομηχανία.
