Πόλεμος με το Ιράν: Πώς απειλείται η τροφοδοσία τροφίμων στη Μέση Ανατολή

O πόλεμος με το Ιράν δεν επηρεάζει μόνο την ενέργεια και τις διεθνείς αγορές πετρελαίου. Καθώς οι συγκρούσεις με το Ιράν κλιμακώνονται και οι θαλάσσιες οδοί μεταφοράς πιέζονται, οι χώρες του Κόλπου βρίσκονται αντιμέτωπες με μια νέα δοκιμασία: τη διασφάλιση της επάρκειας των τροφίμων για εκατομμύρια κατοίκους.

Η περιοχή βασίζεται σχεδόν ολοκληρωτικά στις εισαγωγές για να καλύψει τις ανάγκες της σε τρόφιμα. Όμως οι πρόσφατες επιθέσεις και η αναστάτωση στις θαλάσσιες μεταφορές γύρω από τα Στενά του Ορμούζ δημιουργούν σοβαρές ανησυχίες για καθυστερήσεις, αυξήσεις τιμών και πιθανά ελλείμματα σε βασικά προϊόντα, αναφέρει το Reuters σε ρεπορτάζ του.

Ο πόλεμος με το Ιράν απειλεί τις εισαγωγές τροφίμων

Τα κράτη του Κόλπου συγκαταλέγονται στις πιο εύπορες οικονομίες του κόσμου, ωστόσο η γεωγραφία τους τα καθιστά εξαιρετικά ευάλωτα στον τομέα της αγροτικής παραγωγής. Το ξηρό κλίμα, οι υψηλές θερμοκρασίες και η περιορισμένη πρόσβαση σε γλυκό νερό περιορίζουν δραστικά τη δυνατότητα καλλιεργειών.

Έτσι, χώρες όπως η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κατάρ και το Κουβέιτ καλύπτουν περίπου το 80% έως 90% των διατροφικών τους αναγκών μέσω εισαγωγών.

Η εξάρτηση αυτή ενισχύθηκε ακόμη περισσότερο μετά την παγκόσμια κρίση τροφίμων του 2008, όταν οι κυβερνήσεις της περιοχής αποφάσισαν να εγκαταλείψουν σε μεγάλο βαθμό τις προσπάθειες εγχώριας παραγωγής δημητριακών και να στραφούν σε επενδύσεις σε αγροτικές εκτάσεις στο εξωτερικό.

Τα Στενά του Ορμούζ

Στην καρδιά του προβλήματος βρίσκονται τα Στενά του Ορμούζ, ένα από τα σημαντικότερα θαλάσσια περάσματα του κόσμου. Από εκεί διέρχεται μεγάλο μέρος των εμπορικών πλοίων που κατευθύνονται προς τα μεγάλα λιμάνια της περιοχής.

Λιμάνια όπως το Jebel Ali στο Ντουμπάι –το μεγαλύτερο λιμάνι εμπορευματοκιβωτίων στη Μέση Ανατολή– αλλά και εγκαταστάσεις σε Κουβέιτ, Μπαχρέιν, Κατάρ και στις ανατολικές ακτές της Σαουδικής Αραβίας εξαρτώνται από αυτή τη θαλάσσια αρτηρία.

Οι πρόσφατες επιθέσεις που έπληξαν υποδομές γύρω από το Jebel Ali προκάλεσαν προσωρινή διακοπή λειτουργίας του λιμανιού, δημιουργώντας ανησυχία για την ομαλή τροφοδοσία μιας περιοχής που εξυπηρετεί περίπου 50 εκατομμύρια ανθρώπους.

Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι ακόμη και μικρές διακοπές στη ναυσιπλοΐα μπορούν να προκαλέσουν μεγάλες καθυστερήσεις, καθώς τα πλοία αναγκάζονται να αλλάξουν διαδρομές ή να χρησιμοποιήσουν μικρότερα λιμάνια με περιορισμένες δυνατότητες.

Εναλλακτικά λιμάνια με περιορισμένη δυναμικότητα

Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα διαθέτουν και άλλα λιμάνια εκτός του στενού, όπως αυτά της Khorfakkan και της Fujairah. Ωστόσο, η χωρητικότητά τους δεν αρκεί για να αντικαταστήσει πλήρως τα μεγάλα εμπορικά κέντρα του Κόλπου.

Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο περίπλοκη για χώρες όπως το Κατάρ, το Κουβέιτ ή το Μπαχρέιν, που σε περίπτωση σοβαρού μπλοκαρίσματος των θαλάσσιων δρόμων θα χρειαστεί να βασιστούν σε χερσαίες μεταφορές μέσω της Σαουδικής Αραβίας. Αυτό όμως θα αυξήσει σημαντικά το κόστος και τον χρόνο παράδοσης των προϊόντων.

Οι πρώτες ενδείξεις στην αγορά

Παρά τις ανησυχίες, τα σούπερ μάρκετ σε πόλεις όπως το Ντουμπάι παραμένουν προς το παρόν καλά εφοδιασμένα. Οι κυβερνήσεις υποστηρίζουν ότι τα στρατηγικά αποθέματα τροφίμων επαρκούν για τέσσερις έως έξι μήνες.

Ωστόσο, προμηθευτές αναφέρουν ότι ο χρόνος αναπλήρωσης ορισμένων προϊόντων έχει ήδη αυξηθεί. Παράλληλα, οι αρχές χαλάρωσαν προσωρινά τους περιορισμούς στις μετακινήσεις φορτηγών για να επιταχυνθεί η διανομή αγαθών.

Ο πανικός των πρώτων ημερών της σύγκρουσης οδήγησε πολλούς καταναλωτές να αποθηκεύσουν τρόφιμα, προκαλώντας προσωρινή πίεση στα ράφια.

Όταν οι μπανάνες γίνονται «πολυτέλεια»

Ορισμένοι καταναλωτές άρχισαν ήδη να παρατηρούν αυξήσεις τιμών σε φρέσκα προϊόντα.

Σε διαδικτυακές ομάδες κατοίκων του Ντουμπάι, οι πολίτες σχολίαζαν ότι το κόστος του εβδομαδιαίου καλαθιού αγορών αυξήθηκε απότομα μέσα σε λίγες ημέρες.

Ειδικά προϊόντα που αλλοιώνονται γρήγορα, όπως τα φρούτα, είναι ιδιαίτερα ευάλωτα σε καθυστερήσεις στη μεταφορά. Αν οι εισαγωγές αναγκαστούν να γίνονται με αεροπορικές ή χερσαίες μεταφορές αντί για πλοία, το κόστος μπορεί να αυξηθεί δραματικά.

Αν οι εισαγωγές αναγκαστούν να γίνονται με αεροπορικές ή χερσαίες μεταφορές αντί για πλοία, το κόστος μπορεί να αυξηθεί δραματικά

Σε παρόμοιες κρίσεις στο παρελθόν, οι κυβερνήσεις της περιοχής επέλεξαν να επιδοτήσουν τα βασικά τρόφιμα για να απορροφήσουν μέρος των αυξήσεων.

Τα «μαξιλάρια» ασφαλείας των χωρών του Κόλπου

Μετά την κρίση του 2008, πολλά κράτη επένδυσαν σε μεγάλες αποθήκες σιτηρών και σύγχρονες εγκαταστάσεις αποθήκευσης.

Τα σιλό αυτά μπορούν να κρατούν εκατοντάδες χιλιάδες τόνους βασικών προϊόντων όπως σιτάρι, ρύζι και φυτικά έλαια για αρκετούς μήνες.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι τα σιλό σιτηρών της Fujairah, που εγκαινιάστηκαν το 2016 στις ακτές του Ινδικού Ωκεανού, εκτός των Στενών του Ορμούζ.

Η στρατηγική τοποθεσία τους επιτρέπει την εισαγωγή φορτίων χωρίς να απαιτείται διέλευση από το ευαίσθητο θαλάσσιο πέρασμα.

Η ανάγκη για περιφερειακή συνεργασία

Αρχικά υπήρχε η ιδέα τα στρατηγικά αποθέματα να λειτουργούν σε επίπεδο ολόκληρου του Κόλπου, ώστε σε περιόδους κρίσης οι χώρες να μοιράζονται τα αποθέματά τους.

Στην πράξη όμως η έλλειψη επαρκών σιδηροδρομικών και οδικών δικτύων μεταξύ των χωρών, καθώς και πολιτικές δυσκολίες συντονισμού, περιόρισαν την εφαρμογή αυτής της ιδέας.

Σήμερα, καθώς η κρίση με το Ιράν δοκιμάζει ξανά την ανθεκτικότητα των εφοδιαστικών αλυσίδων, η ανάγκη για στενότερη συνεργασία μεταξύ των κρατών του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου γίνεται πιο επιτακτική από ποτέ.

Αν η σύγκρουση παραταθεί, η κοινή διαχείριση μεταφορών, αποθεμάτων και εφοδιασμού ίσως αποτελέσει το κλειδί για να αποφευχθούν σοβαρές ελλείψεις τροφίμων σε μια περιοχή όπου η ασφάλεια της διατροφής εξαρτάται από τη θάλασσα.