Ενεργειακή ασφάλεια: Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ φέρνει στο προσκήνιο τις ανανεώσιμες πηγές

Σε έναν κόσμο όπου οι γεωπολιτικές εντάσεις μπορούν μέσα σε λίγες ημέρες να ανατρέψουν τις ισορροπίες των αγορών, η ενεργειακή ασφάλεια επιστρέφει δυναμικά στο επίκεντρο της διεθνούς συζήτησης. Η πρόσφατη κλιμάκωση της έντασης ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν δείχνει πόσο εύθραυστο είναι το σημερινό ενεργειακό σύστημα. Και, ίσως απροσδόκητα, αναδεικνύει έναν νέο λόγο για τον οποίο οι χώρες στρέφονται στις ανανεώσιμες πηγές: όχι μόνο για το περιβάλλον, αλλά και για την ασφάλεια τους.

Όπως γράφει ο Πολ Κρούγκμαν στο σάιτ του, για χρόνια, η συζήτηση γύρω από την ηλιακή και την αιολική ενέργεια επικεντρωνόταν κυρίως στην προστασία του περιβάλλοντος. Η καύση πετρελαίου, φυσικού αερίου και άνθρακα συνδέεται με σοβαρές επιπτώσεις, από την κλιματική αλλαγή μέχρι την ατμοσφαιρική ρύπανση.

Οι επιπτώσεις αυτές δεν είναι μόνο μακροπρόθεσμες. Η ρύπανση επηρεάζει άμεσα την ανθρώπινη υγεία, αυξάνοντας τα αναπνευστικά προβλήματα και μειώνοντας το προσδόκιμο ζωής σε πολλές περιοχές του κόσμου. Ωστόσο, η οικολογία δεν είναι πλέον το μοναδικό επιχείρημα υπέρ της ενεργειακής μετάβασης.

Η ενεργειακή ασφάλεια στο επίκεντρο

Η σημερινή κρίση αποκαλύπτει κάτι ακόμη πιο βαθύ: την εξάρτηση των οικονομιών από ευάλωτες ενεργειακές αλυσίδες. Σε μια εποχή γεωπολιτικών εντάσεων, το να βασίζεται μια χώρα σε καύσιμα που πρέπει να μεταφερθούν χιλιάδες χιλιόμετρα από περιοχές αστάθειας αποτελεί σοβαρό ρίσκο.

Αντίθετα, οι ανανεώσιμες πηγές έχουν ένα κρίσιμο πλεονέκτημα: βρίσκονται παντού. Ο ήλιος και ο άνεμος δεν χρειάζονται δεξαμενόπλοια, αγωγούς ή επικίνδυνα θαλάσσια περάσματα.

Τα Στενά του Ορμούζ

Ένα από τα πιο ευάλωτα σημεία του παγκόσμιου ενεργειακού συστήματος είναι τα Στενά του Ορμούζ. Από αυτό το στενό πέρασμα διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου.

Επιπλέον, αποτελεί βασική διαδρομή για υγροποιημένο φυσικό αέριο και άλλες πρώτες ύλες. Όταν η ναυσιπλοΐα σε αυτή την περιοχή διακόπτεται ή απειλείται, οι συνέπειες γίνονται αισθητές σε ολόκληρο τον πλανήτη.

Με την ένταση να αυξάνεται, η μεταφορά ενεργειακών πόρων μέσω του στενού γίνεται εξαιρετικά επικίνδυνη. Τα πετρελαιοφόρα είναι ευάλωτοι στόχοι και τα μέσα επίθεσης – drones, πύραυλοι ή θαλάσσιες νάρκες – είναι σχετικά φθηνά και εύκολα διαθέσιμα.

Ένας πόλεμος που επηρεάζει τις τιμές

Παρά τη σοβαρότητα της κατάστασης, πολλοί αναλυτές παρατηρούν με έκπληξη ότι οι τιμές του πετρελαίου δεν έχουν εκτοξευθεί όσο θα περίμενε κανείς. Ωστόσο, η αγορά καυσίμων αντιδρά ήδη.

Σε πολλές χώρες, οι τιμές της βενζίνης αυξάνονται αισθητά στα πρατήρια, δείχνοντας ότι η πραγματική πίεση φτάνει γρήγορα στους καταναλωτές. Οι επενδυτές φαίνεται να ελπίζουν ότι η κρίση θα είναι προσωρινή, αλλά τίποτα δεν εγγυάται μια γρήγορη αποκλιμάκωση.

Η ευρωπαϊκή ευπάθεια

Η Ευρώπη βρίσκεται σε ιδιαίτερα δύσκολη θέση. Παρότι έχει επενδύσει περισσότερο από τις Ηνωμένες Πολιτείες στις ανανεώσιμες πηγές, εξακολουθεί να εξαρτάται σημαντικά από το εισαγόμενο φυσικό αέριο για την θέρμανση και την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.

Ακόμη κι αν το μεγαλύτερο μέρος των ευρωπαϊκών εισαγωγών LNG δεν προέρχεται από τον Περσικό Κόλπο, η διεθνής αγορά είναι αλληλένδετη. Καθώς ασιατικές χώρες προσπαθούν να καλύψουν τα κενά προμήθειας από τη Μέση Ανατολή, η παγκόσμια ζήτηση αυξάνεται και οι τιμές ανεβαίνουν παντού.

Η πολιτική σύγκρουση γύρω από τις ΑΠΕ

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η πολιτική αντιπαράθεση για την ενέργεια παραμένει έντονη. Η κυβέρνηση Τραμπ έχει εκφράσει επανειλημμένα την αντίθεσή της στην ανάπτυξη αιολικών πάρκων και άλλων ανανεώσιμων τεχνολογιών, ενώ πιέζει για μεγαλύτερη χρήση ορυκτών καυσίμων.

Αυτή η στάση έχει προκαλέσει εντάσεις ακόμη και με συμμάχους.

Η Βρετανία, για παράδειγμα, έχει επενδύσει σημαντικά στην αιολική ενέργεια, η οποία σήμερα καλύπτει περίπου το ένα τρίτο της ηλεκτρικής της παραγωγής. Χωρίς αυτή την πηγή, η ενεργειακή της κατάσταση θα ήταν πολύ πιο δύσκολη.

Το νέο γεωπολιτικό δίλημμα

Στο διεθνές επίπεδο, η ενεργειακή πολιτική μετατρέπεται σε μέρος ενός ευρύτερου γεωπολιτικού ανταγωνισμού. Από τη μία πλευρά βρίσκονται οι προτάσεις για συνέχιση της χρήσης ορυκτών καυσίμων. Από την άλλη, η ταχεία ανάπτυξη τεχνολογιών πράσινης ενέργειας και ηλεκτρικών οχημάτων.

Για πολλές χώρες, η επιλογή δεν είναι πλέον μόνο οικονομική ή περιβαλλοντική. Είναι στρατηγική.

Η ενεργειακή ανεξαρτησία του μέλλοντος

Η κρίση στον Περσικό Κόλπο λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι η ενεργειακή εξάρτηση μπορεί να μετατραπεί σε σοβαρό γεωπολιτικό μειονέκτημα. Για κράτη χωρίς μεγάλα αποθέματα πετρελαίου ή φυσικού αερίου, η λύση φαίνεται όλο και πιο ξεκάθαρη: περισσότερη ενέργεια από τον ήλιο, τον άνεμο και – σε ορισμένες περιπτώσεις – την πυρηνική τεχνολογία.

Με άλλα λόγια, η ενεργειακή μετάβαση δεν αφορά πλέον μόνο το κλίμα. Αφορά και την ελευθερία επιλογών των χωρών σε έναν ασταθή κόσμο.

Και ίσως το μεγαλύτερο παράδοξο είναι ότι μια γεωπολιτική κρίση μπορεί να αποδειχθεί ο πιο ισχυρός επιταχυντής της πράσινης ενέργειας.