AI: H νέα τεχνολογική ολιγαρχία που διαμορφώνει το μέλλον μας

Τη δεκαετία του 1990, οι πιο πλούσιοι άνθρωποι του κόσμου έμοιαζαν με επιχειρηματίες μιας άλλης εποχής: ήταν βιομήχανοι, ιδιοκτήτες ακινήτων, επενδυτές και μεγιστάνες του εμπορίου.

Σήμερα όμως, η κορυφή της παγκόσμιας οικονομικής πυραμίδας έχει αλλάξει δραματικά.

Στη θέση των παραδοσιακών επιχειρηματικών αυτοκρατόρων – μας ενημερώνει η βρετανική Guardian – έχουν αναδειχθεί οι ηγέτες της ψηφιακής οικονομίας, οι άνθρωποι που ελέγχουν την τεχνητή νοημοσύνη (ΑΙ) , τις μεγάλες πλατφόρμες και τα δεδομένα δισεκατομμυρίων χρηστών. Και μαζί με τον πλούτο, φαίνεται να συγκεντρώνουν και κάτι ακόμη πιο σημαντικό: τη δυνατότητα να επηρεάσουν το πώς θα μοιάζει το μέλλον της ανθρωπότητας.

Από τη βιομηχανία στην εποχή του λογισμικού και της τεχνητής νοημοσύνης (AI)

Όταν ο Bill Gates μπήκε για πρώτη φορά στην κορυφή των πλουσιότερων ανθρώπων στις αρχές της δεκαετίας του ’90, η λίστα των δισεκατομμυριούχων αντανακλούσε μια πολυσυλλεκτική οικονομία.

Στις πρώτες θέσεις βρίσκονταν επιχειρηματίες από την Ιαπωνία, την Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική που δραστηριοποιούνταν σε τομείς όπως το λιανεμπόριο, η βιομηχανία συσκευασίας, η αγορά ακινήτων και τα μέσα ενημέρωσης.

Τότε, ο συνολικός πλούτος των δέκα πλουσιότερων ανθρώπων του κόσμου ήταν σχετικά περιορισμένος σε σχέση με τα σημερινά δεδομένα. Αν συγκρινόταν με την οικονομία των ΗΠΑ, αντιστοιχούσε σε ένα πολύ μικρό ποσοστό του ΑΕΠ.

Τρεις δεκαετίες αργότερα, η εικόνα έχει μεταμορφωθεί. Στη σύγχρονη λίστα των υπερπλουσίων κυριαρχούν προσωπικότητες της ψηφιακής εποχής: o Ίλον Μασκ, ο Τζεφ Μπέζος, ο Μαρκ Ζάκερμπεργκ, o Λάρι Έλισον, ο Σέργκεϊ Μπριν και ο Λάρι Πέιτζ.

Από τους «παλιούς» μεγιστάνες έχουν απομείνει ελάχιστοι, όπως ο επενδυτής Γουόρεν Μπάφετ και ο ιδρυτής της αυτοκρατορίας πολυτελών ειδών Μπερνάρ Αρνό. Το μεγαλύτερο κομμάτι του πλούτου πλέον παράγεται από τον κόσμο του λογισμικού, του διαδικτύου και της τεχνητής νοημοσύνης.

Η συγκέντρωση ισχύος

Η μετατόπιση αυτή δεν αφορά μόνο το ποιοι είναι πλούσιοι. Αφορά το είδος της δύναμης που κατέχουν.

Οι σημερινοί δισεκατομμυριούχοι της τεχνολογίας ελέγχουν υποδομές που επηρεάζουν δισεκατομμύρια ανθρώπους: πλατφόρμες επικοινωνίας, αλγόριθμους και συστήματα τεχνητής νοημοσύνης.

Αυτό σημαίνει ότι οι αποφάσεις τους δεν περιορίζονται στην επιχειρηματική στρατηγική. Μπορούν να επηρεάσουν το πώς εργαζόμαστε, πώς ενημερωνόμαστε, πώς επικοινωνούμε – ακόμη και το πώς θα εξελιχθεί η ίδια η ανθρώπινη νοημοσύνη.

Και εδώ προκύπτει ένα κρίσιμο ερώτημα: ποιος αποφασίζει για το μέλλον όταν η τεχνολογική επανάσταση βρίσκεται στα χέρια μιας μικρής ομάδας υπερπλούσιων;

Το μεγάλο στοίχημα της AI

Η επόμενη φάση αυτής της επανάστασης είναι η λεγόμενη γενική τεχνητή νοημοσύνη – συστήματα δηλαδή που θα μπορούν να ανταγωνίζονται ή ακόμη και να ξεπερνούν τις ανθρώπινες γνωστικές ικανότητες.

Στο επίκεντρο αυτής της κούρσας βρίσκονται πρόσωπα όπως ο Σαμ Αλτμαν, επικεφαλής της OpenAI, ο Dario Amodei της Anthropic και επενδυτές της Σίλικον Βάλεϊ όπως ο Peter Thiel.

Οι αποφάσεις που λαμβάνονται στα εργαστήρια αυτών των εταιρειών δεν αφορούν μόνο την οικονομία. Θέτουν βαθιά φιλοσοφικά και κοινωνικά ερωτήματα: Θα αντικαταστήσει η τεχνητή νοημοσύνη την ανθρώπινη εργασία; Θα δημιουργήσει μια νέα έκρηξη παραγωγικότητας; Θα γίνει ο πλούτος πιο προσβάσιμος ή ακόμη πιο συγκεντρωμένος;

Πρόκειται για ερωτήματα με τεράστιες συνέπειες για την κοινωνία, όμως η συζήτηση συχνά διεξάγεται σε κλειστά δωμάτια τεχνολογικών εταιρειών και όχι σε δημόσια πολιτικά φόρα.

Το όραμα του «μετα-ανθρώπου»

Πολλοί από τους πρωταγωνιστές της τεχνολογικής επανάστασης δεν κρύβουν ότι βλέπουν την τεχνητή νοημοσύνη ως το επόμενο στάδιο της εξέλιξης.

Ο Λάρι Πέϊτζ έχει υποστηρίξει ότι η ψηφιακή ζωή μπορεί να αποτελέσει τη φυσική συνέχεια της ανθρώπινης ιστορίας. Ο Σαμ Αλτμαν έχει δηλώσει ότι η ανθρωπότητα ίσως δημιουργήσει τους «διαδόχους» της μέσω της τεχνολογίας.

Την ίδια στιγμή, ο Ίλον Μασκ επενδύει σε τεχνολογίες όπως η Neuralink που επιδιώκουν να συνδέσουν τον ανθρώπινο εγκέφαλο με υπολογιστές.

Παράλληλα, ορισμένοι επενδυτές της τεχνολογίας εξετάζουν ακόμη και ακραίες ιδέες όπως η κρυογονική διατήρηση του σώματος ή η μεταφορά της ανθρώπινης συνείδησης σε ψηφιακά συστήματα στο μέλλον.

Για τους επικριτές, όλα αυτά μοιάζουν περισσότερο με σενάρια επιστημονικής φαντασίας παρά με ρεαλιστική τεχνολογική στρατηγική.

Οι κοινωνικές ανησυχίες

Η κριτική απέναντι σε αυτή τη νέα τεχνολογική ολιγαρχία δεν αφορά μόνο τον πλούτο της.

Πολλοί φοβούνται ότι οι ηγέτες της Σίλικον Βάλεϊ αντιμετωπίζουν την τεχνολογία ως λύση για κάθε πρόβλημα της ανθρωπότητας — από την οικονομία και την πολιτική μέχρι τη βιολογία και την ψυχολογία.

Στο όραμα αυτό, ζητήματα όπως η υγεία, η στέγαση ή το κόστος ζωής φαίνεται να περνούν σε δεύτερη μοίρα. Η προτεραιότητα είναι η επιτάχυνση της τεχνολογικής προόδου, ακόμη κι αν αυτή δημιουργεί κοινωνικές αναταράξεις.

Επιπλέον, τεχνολογικές εταιρείες και επενδυτές έχουν δαπανήσει τεράστια ποσά για να επηρεάσουν τη νομοθεσία γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη, συχνά επιδιώκοντας χαλαρότερη ρύθμιση.

Είναι υπερβολικοί οι φόβοι;

Ορισμένοι οικονομολόγοι αντιμετωπίζουν τις ανησυχίες αυτές με σκεπτικισμό. Υπενθυμίζουν ότι κάθε τεχνολογική επανάσταση – από τη βιομηχανική εποχή μέχρι το διαδίκτυο – συνοδευόταν από φόβους για κοινωνική κατάρρευση.

Τελικά όμως, η τεχνολογική πρόοδος βελτίωσε σημαντικά το βιοτικό επίπεδο και δημιούργησε νέες ευκαιρίες.

Η διαφορά σήμερα, λένε οι επικριτές, είναι η συγκέντρωση ισχύος. Ποτέ άλλοτε μια τόσο μικρή ομάδα ανθρώπων δεν είχε τόσο μεγάλη επιρροή στην κατεύθυνση της τεχνολογίας.

Νοσταλγία για τους «παλιούς» δισεκατομμυριούχους

Ίσως γι’ αυτό, ορισμένοι παρατηρητές δηλώνουν ότι αισθάνονται μια περίεργη νοσταλγία για τους δισεκατομμυριούχους του παρελθόντος.

Οι προηγούμενες γενιές υπερπλουσίων κατασκεύαζαν συσκευασίες, πουλούσαν ρούχα ή επένδυαν σε ακίνητα. Η επιρροή τους ήταν μεγάλη, αλλά σπάνια αφορούσε την ίδια την εξέλιξη του ανθρώπινου είδους.

Σήμερα όμως, οι ισχυρότεροι επιχειρηματίες του πλανήτη δηλώνουν ανοιχτά ότι θέλουν να μεταμορφώσουν τον πολιτισμό — και μάλιστα με ιλιγγιώδη ταχύτητα.

Και το μεγάλο ερώτημα παραμένει: ποιος θα θέσει τα όρια σε αυτή την τεχνολογική φιλοδοξία;