Την αυξημένη αβεβαιότητα που προκαλεί στην ευρωπαϊκή οικονομία η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή αναλύει σε εκτενή της έκθεση η UBS, επιχειρώντας να αποτιμήσει τις πιθανές επιπτώσεις στον πληθωρισμό, την ανάπτυξη και τη νομισματική πολιτική στην Ευρωζώνη.
Σύμφωνα με την ελβετική τράπεζα, το ενεργειακό σοκ που συνδέεται με την ένταση γύρω από το Ιράν έχει αυξήσει σημαντικά την αβεβαιότητα για την πορεία της οικονομίας, καθιστώντας δύσκολες τις προβλέψεις για το επόμενο διάστημα.
Η UBS εκτιμά ότι ο πληθωρισμός θα κινηθεί υψηλότερα από ό,τι αναμενόταν πριν από την κλιμάκωση της κρίσης, ενώ η οικονομική ανάπτυξη πιθανότατα θα είναι χαμηλότερη. Το μέγεθος της απόκλισης, ωστόσο, θα εξαρτηθεί από τη διάρκεια και την ένταση της σύγκρουσης, παράγοντες που προς το παρόν παραμένουν άγνωστοι.
Για τον λόγο αυτό, η τράπεζα χρησιμοποιεί σενάρια και ανάλυση ευαισθησίας προκειμένου να εκτιμήσει τις πιθανές μακροοικονομικές εξελίξεις και τις αντιδράσεις της οικονομικής πολιτικής.
Το βασικό σενάριο πριν από την κρίση
Πριν από την κλιμάκωση των γεωπολιτικών εντάσεων, η UBS διατηρούσε σχετικά θετική εκτίμηση για την πορεία της οικονομίας της Ευρωζώνης. Συγκεκριμένα, προέβλεπε ρυθμό ανάπτυξης του ΑΕΠ περίπου 1,3% το 2026 και 1,4% το 2027.
Η θετική αυτή εκτίμηση βασιζόταν κυρίως στην ανθεκτικότητα της εγχώριας ζήτησης. Η κατανάλωση των νοικοκυριών αναμενόταν να ενισχυθεί από τη χαμηλή ανεργία, την ισχυρή αύξηση των πραγματικών μισθών και τα υψηλά επίπεδα αποταμιεύσεων που συσσωρεύτηκαν μετά την πανδημία.
Παράλληλα, σημαντικό ρόλο θα διαδραμάτιζαν οι αυξημένες δημόσιες δαπάνες, ιδίως σε τομείς όπως η άμυνα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και οι επενδύσεις σε υποδομές στη Γερμανία.
Στο ίδιο πλαίσιο, ο πληθωρισμός αναμενόταν να κινηθεί κοντά στον στόχο του 2% που έχει θέσει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, επιτρέποντας στη νομισματική αρχή να διατηρήσει τα επιτόκια στο επίπεδο του 2% για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Η UBS σημειώνει ότι, δεδομένων αυτών των συνθηκών, η Ευρωζώνη εισέρχεται στο νέο ενεργειακό σοκ από σχετικά ισχυρή αφετηρία. Εάν η οικονομία βρισκόταν ήδη σε φάση αδυναμίας, με χαμηλή ανάπτυξη, υψηλή ανεργία και περιορισμένη δημοσιονομική στήριξη, οι αρνητικές επιπτώσεις θα μπορούσαν να είναι σημαντικά μεγαλύτερες.
Σύγκριση με την ενεργειακή κρίση του 2022
Η UBS επιχειρεί επίσης σύγκριση με την ενεργειακή κρίση του 2022–2023 που ακολούθησε την εισβολή της Ρωσία στην Ουκρανία. Σύμφωνα με την τράπεζα, μέχρι στιγμής οι διαταραχές στις τιμές της ενέργειας από τη σύγκρουση με το Ιράν είναι μικρότερες από εκείνες που προκάλεσε ο πόλεμος στην Ουκρανία.
Την περίοδο εκείνη, η διακοπή των ροών ρωσικού φυσικού αερίου προς την Ευρώπη είχε οδηγήσει σε έντονες ανησυχίες για πιθανή επιβολή περιορισμών στην κατανάλωση ενέργειας από τη βιομηχανία. Στη σημερινή συγκυρία, τέτοια σενάρια δεν έχουν επανεμφανιστεί ακόμη, αν και η UBS δεν αποκλείει επιδείνωση της κατάστασης.
Ωστόσο, η τράπεζα επισημαίνει ότι τα επίπεδα αποθήκευσης φυσικού αερίου στην Ευρώπη παραμένουν χαμηλά, γεγονός που ενδέχεται να αυξήσει την ευαισθησία της αγοράς σε νέες διαταραχές της προσφοράς.
Αναθεώρηση των προβλέψεων για τον πληθωρισμό
Με βάση την πρόσφατη άνοδο των τιμών της ενέργειας, η UBS προχώρησε σε αναθεώρηση των προβλέψεών της για τον πληθωρισμό στην Ευρωζώνη. Συγκεκριμένα, αυξάνει την εκτίμηση για το 2026 στο 2,2%, δηλαδή κατά 0,2 ποσοστιαίες μονάδες υψηλότερα σε σχέση με την προηγούμενη πρόβλεψη.
Ο πληθωρισμός αναμένεται να αυξηθεί από 1,9% τον Φεβρουάριο σε περίπου 2,5% τον Μάιο, πριν υποχωρήσει σταδιακά και επιστρέψει κοντά στο 2% έως τις αρχές του 2027.
Η τράπεζα προειδοποιεί πάντως ότι, λόγω της μεγάλης αβεβαιότητας που δημιουργεί η γεωπολιτική κρίση, οι προβλέψεις αυτές ενδέχεται να μεταβληθούν σημαντικά εάν υπάρξει νέα κλιμάκωση.
Δύο σενάρια για την πορεία της ενέργειας
Στην ανάλυσή της, η UBS εξετάζει δύο βασικά εναλλακτικά σενάρια που βασίζονται στην υπόθεση ότι οι τιμές του πετρελαίου διατηρούνται γύρω στα 100 δολάρια το βαρέλι.
Σενάριο 1: Υψηλές τιμές για πέντε εβδομάδες
Στο πρώτο σενάριο, οι υψηλές τιμές ενέργειας διατηρούνται για περίπου πέντε εβδομάδες πριν αρχίσουν να υποχωρούν.
Σε αυτή την περίπτωση ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη το 2026 θα φθάσει περίπου στο 2,3%, έναντι 2,2% στο βασικό σενάριο, η οικονομική ανάπτυξη θα είναι περίπου 0,1 ποσοστιαία μονάδα χαμηλότερη.
Η επίδραση θα προέλθει κυρίως από τις αυξήσεις στις τιμές των καυσίμων, ενώ η επίπτωση από το φυσικό αέριο εκτιμάται ότι θα είναι πιο περιορισμένη βραχυπρόθεσμα, καθώς οι τιμές ενέργειας μετακυλίονται διαφορετικά στους καταναλωτές ανά χώρα.
Η UBS θεωρεί ότι σε αυτό το σενάριο η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα πιθανότατα θα αγνοήσει την προσωρινή αύξηση του πληθωρισμού και θα διατηρήσει τα επιτόκια στο 2%.
Σενάριο 2: Υψηλές τιμές για τρεις μήνες
Στο δεύτερο και πιο αρνητικό σενάριο, οι τιμές ενέργειας παραμένουν υψηλές για τρεις μήνες.
Σε αυτή την περίπτωση ο πληθωρισμός θα μπορούσε να φθάσει έως και 3% σε ετήσια βάση, ο μέσος πληθωρισμός θα διαμορφωθεί περίπου στο 2,4% το 2026 και 2,1% το 2027, η οικονομική ανάπτυξη θα μειωθεί κατά περίπου 0,2 ποσοστιαίες μονάδες το 2026.
Η μεγαλύτερη διάρκεια του ενεργειακού σοκ αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης δευτερογενών πληθωριστικών πιέσεων, δηλαδή αυξήσεων μισθών και τιμών που θα μπορούσαν να παγιώσουν τον υψηλότερο πληθωρισμό.
Σε αυτή την περίπτωση, η UBS εκτιμά ότι η ΕΚΤ θα μπορούσε να προχωρήσει σε δύο αυξήσεις επιτοκίων των 25 μονάδων βάσης, τον Ιούνιο και τον Σεπτέμβριο, ανεβάζοντας το βασικό επιτόκιο στο 2,5%.
Διαφορετικές επιπτώσεις ανά χώρα
Οι επιπτώσεις του ενεργειακού σοκ δεν θα είναι ίδιες σε όλες τις χώρες της Ευρωζώνης.
Η Γερμανία και η Ιταλία θεωρούνται πιο ευάλωτες λόγω της υψηλής ενεργειακής κατανάλωσης της βιομηχανίας τους και της μεγαλύτερης εξάρτησης από εισαγόμενους ενεργειακούς πόρους.
Αντίθετα, η Γαλλία αναμένεται να επηρεαστεί λιγότερο χάρη στη σημαντική χρήση πυρηνικής ενέργειας, ενώ η Ισπανία θεωρείται σχετικά καλύτερα τοποθετημένη λόγω διαφοροποιημένου ενεργειακού μείγματος και μικρότερης βιομηχανικής εξάρτησης.
Πιθανές δημοσιονομικές παρεμβάσεις
Η UBS σημειώνει ότι εάν οι υψηλές τιμές ενέργειας παραμείνουν για μεγάλο χρονικό διάστημα, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ενδέχεται να προχωρήσουν σε δημοσιονομικά μέτρα στήριξης για να προστατεύσουν την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών, όπως συνέβη και κατά την ενεργειακή κρίση του 2022–2023.
Μεταξύ των πιθανών παρεμβάσεων περιλαμβάνονται:
– προσωρινές μειώσεις φόρων στα καύσιμα,
– μέτρα στήριξης των νοικοκυριών,
– ή άλλες μορφές επιδότησης της ενέργειας.
Η ανάγκη για τέτοιες παρεμβάσεις ενδέχεται να ενισχυθεί και από τις πολιτικές εξελίξεις, καθώς τα επόμενα χρόνια προγραμματίζονται σημαντικές εκλογικές αναμετρήσεις σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες.
Αβεβαιότητα
Σύμφωνα με την UBS, η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή δημιουργεί ένα νέο κύμα αβεβαιότητας για την ευρωπαϊκή οικονομία, κυρίως μέσω της αγοράς ενέργειας. Αν και μέχρι στιγμής οι επιπτώσεις φαίνονται πιο περιορισμένες σε σχέση με την κρίση του 2022, η πορεία της οικονομίας θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τη διάρκεια και την ένταση της γεωπολιτικής κρίσης.
Όπως επισημαίνει η τράπεζα, το βασικό ερώτημα για τους επόμενους μήνες είναι κατά πόσο το ενεργειακό σοκ θα αποδειχθεί προσωρινό ή θα εξελιχθεί σε παρατεταμένη πληθωριστική πίεση που θα απαιτήσει νέα παρέμβαση από τη νομισματική πολιτική.
