Στενά του Ορμούζ: Πώς ο πόλεμος απειλεί το εμπόριο λιπασμάτων και αυξάνει τον κίνδυνο για τρόφιμα

Μπορεί οι αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου να μονοπωλούν το ενδιαφέρον λόγω των πολεμικών συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή, ωστόσο αρνητικές οι επιπτώσεις εξαπλώνονται σαν «ντόμινο» και σε άλλους τομείς, όπως άμεσα στο εμπόριο λιπασμάτων και μεσοπρόθεσμα στο εμπόριο σιτηρών άρα και στα τρόφιμα ευρύτερα.

Αν και δεν είναι πολύ γνωστό από τα Στενά του Ορμούζ «περνούν» περίπου το 25% των παγκόσμιων εξαγωγών αζώτου που μεταφέρονται μέσω θαλάσσης, το 45% του θείου και περίπου το 10% των εξαγωγών φωσφόρου, προϊόντα που μαζί με την ουρία συνδέονται στενά με τα γεωργικά λιπάσματα, γιατί είναι βασικές ουσίες που παρέχουν θρεπτικά στοιχεία στα φυτά.

Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι μέχρι την Παρασκευή 6 Μαρτίου μέσα στον Περσικό Κόλπο ήταν «εγκλωβισμένα» 325 bulk carriers, μεταξύ των οποίων περίπου 80 πλοία Kamsarmax/Panamax, 70 Ultramax/Supramax και 60 πλοία Handysize.

Οι χώρες παραγωγής και τα Στενά του Ορμούζ

Οι κύριοι εξαγωγείς στην περιοχή είναι η Σαουδική Αραβία, τα ΗΑΕ και το Κατάρ, που μεταφέρουν κυρίως θείο, αμμωνία και ουρία, με κύριους προορισμούς εξαγωγής να περιλαμβάνουν την Ινδία, τη Δυτική Αφρική και τη Νοτιοανατολική Ασία.

Ενδεικτικά, το 2025 μόνο η QatarEnergy εξήγαγε 5,4 εκατομμύρια τόνους ουρίας, που αντιπροσωπεύουν περίπου το 10% των παγκόσμιων εξαγωγών. Εν τω μεταξύ, το Ιράν έχει απενεργοποιήσει την εγχώρια δυναμικότητά του σε αμμωνία, ενώ άλλοι περιφερειακοί παραγωγοί εξετάζουν μειώσεις παραγωγής λόγω του κλεισίματος του Ορμούζ.

Υπενθυμίζεται ότι η QatarEnergy ανακοίνωσε την περασμένη εβδομάδα ότι η εγκατάστασή της στο Ρας Λαφάν σταμάτησε την παραγωγή θείου, αμμωνίας και ουρίας μετά την απόφασή της να σταματήσει την παραγωγή Υγροποιημένου Φυσικού Αερίου (LNG) μετά από επίθεση με μη επανδρωμένα αεροσκάφη, αποσύροντας μια σημαντική πηγή προμήθειας λιπασμάτων από την παγκόσμια αγορά.

‘Ήδη η αγορά αντέδρασε έντονα σε αυτές τις εξελίξεις, οδηγώντας τις τιμές των λιπασμάτων σημαντικά υψηλότερα, καθώς η Μέση Ανατολή και ο Περσικός Κόλπος χρησιμεύουν ως κρίσιμος κόμβος για το εμπόριο λιπασμάτων.

Όπως εξηγεί ο αναλυτής της Intermodal Νίκος Ταγκούλης, ένας σημαντικός παράγοντας που διαμορφώνει την αγορά λιπασμάτων είναι το φυσικό αέριο, καθώς χρησιμεύει τόσο ως η κύρια πρώτη ύλη όσο και ως η κύρια πηγή ενέργειας στη διαδικασία παραγωγής. Το φυσικό αέριο συνήθως αντιπροσωπεύει το 60-70% του μεταβλητού κόστους των αζωτούχων λιπασμάτων, καθιστώντας την παραγωγή ιδιαίτερα ευαίσθητη στις διακυμάνσεις των τιμών του φυσικού αερίου.

Οποιαδήποτε αύξηση των τιμών αυξάνει αμέσως το κόστος παραγωγής και μπορεί να αναγκάσει τα εργοστάσια να μειώσουν την παραγωγή ή να κλείσουν προσωρινά. Η διακοπή της παραγωγής φυσικού αερίου από το Κατάρ και η επακόλουθη αύξηση των τιμών αναφοράς ανάγκασαν τις χώρες που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το LNG του Κατάρ, να μειώσουν την παραγωγή λιπασμάτων μετά την αναστολή των ροών φυσικού αερίου. Στην Ινδία, η παραγωγή λιπασμάτων μειώθηκε καθώς πολλαπλοί παραγωγοί μείωσαν την παραγωγή, ενώ στο Μπαγκλαντές, οι δραστηριότητες σε πέντε από τα έξι κύρια εργοστάσια ουρίας σταμάτησαν.

Γιατί θα αυξηθούν οι τιμές σε σιτηρά και τρόφιμα

Σαν «ντόμινο» η αγορά λιπασμάτων επηρεάζει και την παραγωγή σιτηρών. Η πτώση της προσφοράς λιπασμάτων λόγω του κλεισίματος των Στενών και την μείωση της παραγωγής, συμπίπτει με την εαρινή περίοδο σποράς του Βόρειου Ημισφαιρίου, την ετήσια κορύφωση της παγκόσμιας ζήτησης αζωτούχων λιπασμάτων. Οι υψηλότερες τιμές των λιπασμάτων, οι καθυστερήσεις στις αποστολές και το αυξανόμενο κόστος μεταφοράς, που επιδεινώνονται περαιτέρω από τις αυξανόμενες τιμές των καυσίμων, είναι πιθανό να αναγκάσουν τους αγρότες είτε να μειώσουν την εφαρμογή θρεπτικών συστατικών είτε να απορροφήσουν υψηλότερο κόστος εισροών.

Σε αντίθεση με το πετρέλαιο, τα λιπάσματα δεν διαθέτουν σημαντικά στρατηγικά αποθέματα, επισημαίνει η Intermodal, αφήνοντας τις γεωργικές αγορές ευάλωτες σε ελλείψεις εφοδιασμού, καθώς ακόμη και οι μέτριες μειώσεις στη χρήση λιπασμάτων μπορούν να μειώσουν τις αποδόσεις βασικών καλλιεργειών όπως το καλαμπόκι, το σιτάρι και το ρύζι.

Για την παγκόσμια οικονομία, οι επιπτώσεις των διαταραχών στο εμπόριο λιπασμάτων είναι πιθανό να φανούν με καθυστέρηση 6-9 μηνών λόγω των χαμηλότερων αποδόσεων των καλλιεργειών. Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε υψηλότερο πληθωρισμό τροφίμων, περιορισμένα αποθέματα σιτηρών και αυξημένους κινδύνους επισιτιστικής ασφάλειας για τις χώρες που εξαρτώνται από τις εισαγωγές, ενώ παράλληλα θα δημιουργήσει ευρύτερες μακροοικονομικές πιέσεις στις τιμές.

Περιορισμένες προσώρας οι επιπτώσεις στη ναυτιλία

Για τη ναυτιλία, σημειώνει η Intermodal, ο βραχυπρόθεσμος αντίκτυπος στη ζήτηση πλοίων μεταφοράς χύδην ξηρού φορτίου είναι πιθανό να παραμείνει περιορισμένος. Ο λόγος είναι ότι τα λιπάσματα αντιπροσωπεύουν περίπου το 4% του παγκόσμιου εμπορίου χύδην ξηρού φορτίου και επικεντρώνονται σε μικρότερες και μεσαίες κατηγορίες πλοίων (Handysize, Supramax και Ultramax) που κυριαρχούν στις θαλάσσιες μεταφορές λιπασμάτων.

Ωστόσο, η ασθενέστερη παραγωγή σιτηρών λόγω της μειωμένης χρήσης θρεπτικών συστατικών των καλλιεργειών θα μπορούσε να μειώσει τη ζήτηση πλοίων χύδην ξηρού φορτίου αργότερα το 2026, καθώς οι μικρότερες συγκομιδές θα επηρέαζαν τους όγκους των θαλάσσιων φορτίων.

Συμπερασματικά, καταλήγει η Intermodal, η κλιμάκωση του πολέμου στη Μέση Ανατολή και οι αυξανόμενες εντάσεις στη Μέση Ανατολή υπογραμμίζουν για άλλη μια φορά τη διασύνδεση των αγορών εμπορευμάτων και την ευαισθησία τους στις γεωπολιτικές αντιξοότητες.