Οι οικονομικές συνέπειες στην παγκόσμια οικονομία από τον πόλεμο στο Ιράν θα εξαρτηθούν από τη δυνατότητα προμήθειας πετρελαίου και φυσικού αερίου των ανεπτυγμένων χωρών, ήτοι από την έκταση και την διάρκεια της αύξησης των τιμών ενέργειας επισημαίνει το Δελτίο Οικονομικών Εξελίξεων της Alpha Bank.
Ο πόλεμος συμπίπτει με μια δύσκολη συγκυρία καθώς η παγκόσμια οικονομία εξακολουθεί να απορροφά τις πληθωριστικές πιέσεις και τις αναπτυξιακές συνέπειες του δασμολογικού σοκ που προκάλεσε ο Αμερικανός πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ.
Ο πόλεμος έχει άμεσες επιπτώσεις στις τιμές του πετρελαίου. Η τιμή του πετρελαίου brent σήμερα (12/3/26) διαμορφώθηκε περίπου στα 98$/βαρέλι περίπου και του ευρωπαϊκού φυσικού αερίου περίπου στα 51 €/MWh. Σημειώνεται ότι οι προμήθειες φυσικού αερίου από το Κατάρ, το οποίο έχει διακόψει την παραγωγή, αντιστοιχούν στο 8% των ευρωπαϊκών εισαγωγών.
Οι πολεμικοί στόχοι της αμερικανικής κυβέρνησης δεν έχουν εξηγηθεί με σαφήνεια. Εκτός από την εγκαθίδρυση νέου πολιτικού καθεστώτος και την αποτροπή των πυρηνικών φιλοδοξιών του Ιράν, η αύξηση της παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου της χώρας, μπορεί να συνιστά έναν ακόμη στόχο, δεδομένου ότι το Ιράν διαθέτει το 10% και 15% των παγκόσμιων αποθεμάτων αντίστοιχα. Το Ιράν παρήγαγε 7 εκατ. βαρέλια/μέρα τη δεκαετία του 1970, έναντι μόλις 4 εκατ. σήμερα (ΕΙΑ).
Οι επιθέσεις στις χώρες του Κόλπου αποτέλεσαν έκπληξη και ο κίνδυνος επιθέσεων σε άλλες περιοχές του κόσμου αυξάνεται. Η έλλειψη ισχυρής στήριξης από τους παραδοσιακούς συμμάχους του Ιράν, δηλαδή την Κίνα (η οποία πλέον δεν θα μπορεί να προμηθεύεται φθηνό πετρέλαιο), και την Ρωσία ( η οποία θα πουλάει το πετρέλαιο ακριβότερα στην Κίνα και την Ινδία, περιορίζει τον κίνδυνο ευρύτερης κλιμάκωσης.
Τι σημαίνει η αύξηση της τιμής του πετρελαίου για τον πληθωρισμό και την ανάπτυξη
Με βάση τις πρόσφατες αναλύσεις ευαισθησίας της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας εκτιμάται ότι μια αύξηση των τιμών του πετρελαίου κατά 10% θα οδηγήσει σε αύξηση του πληθωρισμού κατά περίπου 0,1% στις ΗΠΑ και κατά 0,2% στην ευρωζώνη σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα 3 μηνών.
Όσον αφορά την ανάπτυξη, ο πληθωρισμός που πιθανώς θα προκύψει από την αύξηση των τιμών ενέργειας μειώνει την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών και αυξάνει το εμπορικό έλλειμμα, κυρίως στον τομέα της ενέργειας. Επειδή οι ΗΠΑ είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου και φυσικού αερίου παγκοσμίως, ο αντίκτυπος στον ρυθμό ανάπτυξής της θα είναι μικρότερος.
Στην ευρωζώνη, όμως μία αύξηση κατά 10% των τιμών του πετρελαίου, εκτιμάται ότι θα μειώσει το πραγματικό ΑΕΠ κατά περίπου 0,1 έως 0,2% σε ορίζοντα 2 ετών.
Ωστόσο επισημαίνεται ότι οι συγκρίσεις με τις δύο μεγάλες πετρελαϊκές κρίσεις δεν είναι δικαιολογημένες. Στην κρίση του 1973, μετά τον Πόλεμο του Yom Kippur, οι τιμές πετρελαίου τετραπλασιάσθηκαν, ενώ με την Ιρανική Επανάσταση του 1979 ή τον πόλεμο Ιράν–Ιράκ το 1984, οι τιμές διπλασιάσθηκαν.
Επιπλέον, η Σαουδική Αραβία έχει τη δυνατότητα να αυξήσει την παραγωγή της, σε ένα περιβάλλον όπου η χώρα έχει έρθει πολύ πιο κοντά στη Δύση, αφού οι σχέσεις της με το Ιράν έχουν επιδεινωθεί. Επιπλέον, το βάρος της ενέργειας στο ΑΕΠ των ανεπτυγμένων οικονομιών έχει μειωθεί στο μισό σε σχέση με τη δεκαετία του 1970 και του 1980.
Παρ’ όλα αυτά, ο αντίκτυπος θα είναι πιο έντονος αν η σύγκρουση παραταθεί, λόγω της υψηλότερης αβεβαιότητας.
Η αντίδραση των ευρωπαϊκών αγορών
Στην ευρωζώνη, υπάρχουν μέτριες προσδοκίες για αύξηση του πληθωρισμού που ωθούν τις αποδόσεις των ευρωπαϊκών ομολόγων υψηλότερα. Αμέσως μετά το ξέσπασμα του πολέμου, καταγράφηκε ήπια άνοδος στην καμπύλη αποδόσεων των ομολόγων, ενώ παράλληλα μειώθηκαν οι αποτιμήσεις των μετοχών.
Τις τελευταίες 12 ημέρες, δε, οι χρηματιστηριακοί δείκτες σε ΗΠΑ και Ευρώπη παρουσιάζουν έντονες διακυμάνσεις. Σε άλλες πολεμικές συγκρούσεις, όπως στον Πόλεμο του Κόλπου (1990–1991), στο Ιράκ το 2003 και την Ουκρανία το 2022, οι αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας οδήγησαν τις χρηματιστηριακές αγορές σε βραχυπρόθεσμες διακυμάνσεις, αλλά ανέκαμψαν σχετικά γρήγορα στα αρχικά τους επίπεδα.
Η διόρθωση στα ευρωπαϊκά χρηματιστήρια από το τέλος Φεβρουαρίου, αντανακλά την υψηλότερη αβεβαιότητα και την ανησυχία για τον αντίκτυπο στην τιμή του φυσικού αερίου, που αποτελεί και σημαντικό δείκτη για τις τιμές ηλεκτρισμού, οδηγώντας σε σημαντικότερη αύξηση του ενεργειακού κόστους σε σχέση με τις ΗΠΑ, οι οποίες επωφελούνται από τη θέση τους ως κορυφαίος παραγωγός ενέργειας.
H Ευρώπη εξαρτημένη από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα
Τα στενά του Ορμούζ αποτελούν το σημαντικότερο σημείο διέλευσης του παγκόσμιου εμπορίου ενέργειας και πλέον βρίσκονται σε εμπόλεμη ζώνη. Ακόμη και χωρίς επίσημο αποκλεισμό, οι εμπορικές συνέπειες έχουν ήδη αρχίσει να εκδηλώνονται: τα ασφάλιστρα μεταφορών εκτοξεύονται και τα πλοία αλλάζουν πορείες ή σταματούν τις διελεύσεις τους.
Οι δευτερογενείς επιπτώσεις ξεπερνούν κατά πολύ τον τομέα της ενέργειας. Το κλείσιμο του εναέριου χώρου του Κόλπου διαταράσσει τις αεροπορικές διαδρομές μεταξύ Ευρώπης και Ασίας.
Η Ευρώπη εξαρτάται λιγότερο από το πετρέλαιο και το LNG του Κόλπου σε σχέση με την Κίνα, την Ινδία, την Ιαπωνία ή τη Νότια Κορέα, αλλά δεν είναι προστατευμένη. Το πετρέλαιο και το LNG διαπραγματεύονται στις παγκόσμιες αγορές, οπότε οποιοσδήποτε αποκλεισμός των στενών του Ορμούζ μπορεί να προκαλέσει άμεσες αυξήσεις τιμών που θα πλήξουν και την Ευρώπη, ανεξάρτητα από το πού εισάγει ενέργεια.
Η “έκθεση” της Ευρώπης σε γεωπολιτικούς κραδασμούς παραμένει άρρηκτα συνδεδεμένη με τη συνεχιζόμενη εξάρτησή της από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα που διακινούνται σε ασταθείς διεθνείς αγορές – ακόμη κι αν έχει μετατοπίσει σημαντικά την εξάρτησή της από τη Ρωσία σε άλλους προμηθευτές, κυρίως τις ΗΠΑ.
Η σημερινή κατάσταση υπενθυμίζει ότι μόνο με τη μείωση της δομικής εξάρτησης από τις εισαγωγές πετρελαίου και LNG μπορεί η Ευρώπη να θωρακίσει βιώσιμα την οικονομία της απέναντι σε επαναλαμβανόμενους εξωτερικούς κραδασμούς.
